TOP 10 mẫu Phân tích bài thơ Vịnh năm canh (2026) SIÊU HAY

Phân tích bài thơ Vịnh năm canh

Dàn ý Phân tích bài thơ Vịnh năm canh

I. Mở bài

- Dẫn dắt vấn đề: Thơ ca là cội nguồn của cảm xúc.

- Vấn đề: Bình giảng bài thơ Vịnh năm canh.

II. Thân bài

- Giới thiệu chung: Rút trong tập “Hồng Đức quốc âm thi tập”, thể thơ bát cú lục đường, miêu tả một cuộc sống thái bình hiếm có trong xã hội phong kiến xưa.

- Bình luận:

• 2 câu đầu: Tiếng trống sang canh, điểm bằng chòm sao Bắc Đẩu trên bầu trời mỗi lúc một sáng – dấu hiệu màn đêm buông xuống.

• 2 câu tiếp theo: Khung cảnh tĩnh mịch bị khuấy động bởi tiếng chim gù ẩn sau màn lá xanh.

• 2 câu tiếp: Cảnh đời sống sinh hoạt, sản xuất của người dân.

• 2 câu cuối: Niềm hạnh phúc của nhà vua khi dân chúng được ấm no, hạnh phúc.

- Nhận xét: Mong muốn xây dựng cuộc sống thái bình thịnh trị của vua Lê Thánh Tông, những đóng góp mà Người dành cho đất nước vào thời gian ngự trì.

III. Kết bài

- Tổng kết vấn đề: Khẳng định ý nghĩa của bài thơ, giá trị còn mãi đối với lịch sử, dân tộc về thời kì thịnh vượng hiếm có trong xã hội xưa.

Phân tích bài thơ Vịnh năm canh (mẫu 1)

Lê Thánh Tông (1442 - 1497) là ông vua tài giỏi đã xây dựng một vương triều thịnh vượng nhất trong lịch sử chế độ phong kiến Việt Nam. Ông còn là một nhà thơ lớn cùa đất nước ta trong thế kỉ XV, đã cùng với các danh thần - thi sĩ trong ‘Tao Đàn nhị thập hát tú ” xây dựng và phát triển nền thi ca dân tộc bằng chữ Nôm lên một bước mới. Tiếp nối "Quốc ám thi tập ” của úc Trai, "Hồng Đức quốc ám thi tập” của Lê Thánh Tông và Hội Tao Đàn là một thành tựu thi ca xuất sắc làm rạng rỡ thêm nền văn hiến Đại Việt.

"Vịnh núm canh” là chùm thơ liên hoàn 5 bài, mỗi bài vịnh một canh, từ canh 1 đầu hôm đến canh 5 trời sáng. Đây là bài thơ "Vịnh canh một”-, đêm 5 canh, canh một bát đầu từ chập tối. Không gian cảnh vật được nói đến trong chùm thơ này là cảnh vật thôn dã êm đếm nơi làng quê thuở thanh bình dưới thời Hồng Đức. Cảnh đêm được nói đến là một đêm thu yên vui thanh tĩnh: "Đầu nhà khói tòa lổng sương hạc...”, 'Trên không lác đác tuyết hay hoà” (canh 3), 'Trời lác đác vè sao thưa” (canh 4), "Nguyệt đầu non treo chênh chếch - Sương mặt đất ướt đầm đầm” (canh 5) .. Chọn thời điểm một đêm thu đẹp, yên vui thanh bình, thi sĩ đã nhìn nhận và phát hiện ra bao cảnh sắc nên thơ, bao nét đẹp của con người trong tâm hồn, trong cuộc sống.

Dấu ấn của chùm thơ "Vịnh năm canh” là ở thể thơ thất ngôn xen lục ngôn. Nét vẽ nào cũng mềm mại, nhẹ nhàng và thoáng, tả ít mà gợi nhiều, đầy ấn tượng. Đêm dần trôi đi, thời gian trong từng canh nhè nhẹ trôi dần qua. Chi tiết nghệ thuật được lựa chọn miêu tả rất tinh tế. Canh một bắt đầu lúc chập tối. Trên bầu trời cao thăm thẳm mênh mông, sao Bắc đẩu mỗi lúc một thêm sáng. Cùng vừa lúc ấy tiếng trống thu canh vang lên từ một chòi canh xa đưa vẳng lại. Ánh sáng Bắc đẩu, âm thanh tiếng trống thu canh ấy gợi lên một cuộc sống thôn trang vô cùng yên vui:

'Tấp tểnh trời vừa mọc Đẩu tinh,

Ban khi trống một mới thu canh."

Khoảnh khắc êm trôi, thời gian của canh một dần trôi qua. Thoáng hiện gần xa là “đẩu nhà” có “khói tỏa" mờ mò, quyện vào, lồng vào màn "sương hạc” mơ màng, trắng mỏng, nhè nhẹ. Có tiếng “chim gù” ẩn trong tán lá xanh. Khói lan từ những mái bếp tỏa ra, tiếng chim trống mái đang gù trong lá xanh, nơi sườn non cũng cho người đọc liên tưởng đến một cuộc sống ấm no, sum họp dưới một mái ấm hạnh phúc gia đình:

"Đầu nhà khói tòa lổng sương hạc,

Sườn núi chim gù ẩn lá xanh.”

Tường như thi sĩ đang lắng nghe tiếng chim gù, đang mơ màng nhìn làn khói bếp tỏa ra, quyện vào, lồng vào màn sương bạc. Thiên nhiên, tạo vật được nói đến cũng là thế giới con người, mang hơi ấm và sinh hoạt con người. Cảnh vật hiện lên cùng không kém phần thơ mộng: Màu "hạc" cùa sương khói, màu "xanh” của lá, âm thanh của chim "gù”. Nhà thơ đã hòa nhập vào thiên nhiên và cuộc sống mới cảm nhận dược chất thơ cùa cảnh vật thấm bao tình người như vậy.

Một tiếng mõ cá nổi lên từ một điếm canh đưa lại, nhà thơ như chợt tỉnh, khẽ hỏi “kìa ai". Cuộc sống yên ổn của làng quê, trật tự của một xã hội, một vương quốc thịnh vượng được biểu hiện qua tiếng mõ cá bình dị đó. Nhân dân ấm no, lòng người hướng thiện. Nén hương tỏa mùi trầm, một tiếng chuông chùa ngân đưa trở nên gần gũi, thân thiết với bao tâm hồn trong xóm thôn. Canh một đang trôi qua trong âm thanh của tiếng mõ cá, của tiếng chày kình thân thuộc, đáng yêu:

'Tuần điếm kìa ai khua mõ cá,

Dâng hương kè nọ nện chày kình"

Ngoài việc mượn âm thanh, lấy mõ cá, chầy kình để tả tĩnh, làm nổi bật khống khí yên bình, yên vui của làng quê dưới thời Hồng Đức, tác giả còn muốn khảng định một chân lí lịch sử: ổn định chính trị, trật tự xã hội là điều kiện để nhân dân được sống trong yên vui hạnh phúc lâu dài. Câu thơ Ương phần luận đã phản ánh một nét đẹp hiện thực về đời sống văn hóa của nhân dân ta trong thời Lê Thánh Tông.

Kết thúc bài thơ “Canh một", tác giả biểu lộ niềm tự hào đối với đất nước quê hương:

“Nhà Nam nhà Bắc đêu no mặt,

Lừng lẫy cùng ca khúc thái hình."

Trước đó mấy chục năm, úc Trai từng mơ ước: “Dẽ có ngu cấm đùn một tiếng - Dân giàu đù khắp đòi phương ". Dưới triều đại Hồng Đức ước mơ xưa của úc Trai đã thành hiện thực. Không chỉ lác đác vài gia đình “no mặt” mà là “nhà Nam, nhừ Bắc", tất cả mọi gia đình khắp muôn dân “đều no mặt". Chữ “đều" và chữ “cùng” trong văn cảnh khẳng định một xã hội, một đất nước thanh bình, ấm no, hạnh phúc, yên vui. Khúc thái bình được mọi nhà, mọi người “cùng ca”. Niềm vui tràn ngập lòng người. “No mặt” là một cách nói bình dị diễn tả hai khái niệm: No ấm và vui sướng. “Lừng lẫy" trong câu thơ có nghĩa là reo lên, vui lên. Có thể nói hai câu kết thể hiện một cách sâu sắc niềm tự hào của nhà thơ ca ngợi cuộc sống, ca ngợi triều đại Hồng Đức thịnh trị, khi cả đất nước và dân tộc sống trong ấm no, hạnh phúc, thanh bình. Lê Thánh Tông là một ông vua đã nêu cao tấm gương sáng chói hết lòng vì nước vì dân:

“Lòng vì thiên hạ những sơ âu,

Thay việc trời dám trễ đáu.

Trông dời canh còn đọc sách,

Chiếng xế hóng chừa thôi chầu..."

(“Tự thuật -Lê Thánh Tông)

Lê Thánh Tông đã đi vào lịch sử dân tộc và tâm hồn nhân dân như một bậc minh quân, thánh đế làm vẻ vang cho đất nước. Đọc bài thơ “An Bang phong thổ” bằng chữ Hán, ta cảm nhận sâu hơn cảnh thái bình được nói đến trong “Vịnh năm canh":

“Đất nhiều cá muối dân no đủ,

Ruộng thiếu hoà mầu, thuê nhẹ nhàng.

(...)

Hòa hình hưởng mãi dân vui vẻ Hơn hôn mươi năm sống dễ dàng”

(Bản dịch Hoàng Việt thi tuyền)

Chùm thơ “Vịnh nám canh” chỉ có bài “Vịnh canh một" là thất ngôn bát cú Đường luật, 4 bài còn lại đểu là thất ngôn xen lục ngôn. Cảnh vật và con người được nói đến trong “Vịnh năm canh" là cảnh vật đất nước ta, con người Việt Nam ta. Các chi tiết nghệ thuật là màu sắc hay âm thanh, là cao hay thấp, xa hay gần đểu được lựa chọn tinh tế. Bút pháp ước lệ tượng trưng mà giàu hiện thực đã phản ánh một xứ sở, một xã hội trong đó nhân dân làm nghề nông có đời sống vật chất no ấm, đời sống tinh thẩn phong phú yên vui. Ánh sáng sao Bắc đẩu, ánh sáng của bầy đom đóm (canh 2), tiếng trống thu canh, tiếng mõ cá, tiếng chày kình, tiếng vạc kêu, tiếng gà gáy ... tất cả những màu sắc, âm thanh, cảnh vật ấy rất gần gũi, thân thuộc với tâm hổn mỗi chúng ta. Đậm đà nhất là tình người. Ai cũng được sống yên vui, no ấm trong thanh bình. Tiếng Nôm đi vào bài thơ rất thuần thục, gợi lên cảm xúc đậm đà, nhè nhẹ của mối tình thôn dã vơi đầy. Cảnh vật thoáng hiên theo bước đi của thời gian, từ từ trôi, êm ái mơ màng ... Và tiếng chim gù kia như dẫn hồn ta chìm vào mộng tường một thuở “mây trăm năm thấp thoáng mộng hình yên" (Hoàng Cầm).

“Vịnh năm canh" đẹp như một bức tranh cổ của nhà danh họa vẽ cảnh đêm thu làng quê Việt Nam hơn 500 năm vé trước, hay như một “ca khúc thái hình" đang vọng theo thời gian năm tháng. Con người như đang chìm trong mộng tưởng của ấm no, yên vui, thanh bình. Khúc ca mà thi sĩ Tao Đàn đã ngân lên là tiếng hát ngàn năm của nền văn hiến Đại Việt lâu đòi và rực rỡ.

Phân tích bài thơ Vịnh năm canh (mẫu 2)

“Thơ ca là cội nguồn của cảm xúc”. Thơ luôn từ tận đáy lòng của người nghệ sĩ. Bao đời này, thơ ghi dấu với người đọc không chỉ bởi lời dễ thuộc mà còn chính bởi cái tài của người cầm bút. Những con người tài hoa góp chữ làm đẹp cho đời. Đến với Lê Thánh Tông – một vị vua nổi tiếng tài giỏi vào thế kỉ XV đã sáng tác bài thơ “Vịnh năm canh” ca ngợi cảnh đêm thu đẹp đến mê hồn:

Tấp tểnh trời vừa mọc Đẩu tinh,
Ban khi trống một mới thu canh.
Đẩu nhà khói tỏa lổng sương hạc,
Sườn núi chim gù ẩn lá xanh.
Tuần điếm kìa ai khua mõ cá,
Dâng hương kè nọ nện chày kình.
Nhà Nam nhà Bắc đều no mặt,
Lừng lẫy cùng ca khúc thái hình.

Bài thơ là chùm thơ liên hoàn của Lê Thánh Tông, thuộc tác phẩm chữ Nôm “Hồng Đức quốc âm thi tập”, được viết ở thể bát cú lục đường. Đây là bài thuộc canh một, diễn tả không khí đêm thu thịnh vượng. Trong xã hội phong kiến, hiếm có thời kì nào an lạc, hưng thịnh như thời của vua Lê Thánh Tông. Đồng thời, khi công nghệ khoa học chưa phát triển như ngày nay, người ta chia thời gian làm năm canh, cứ qua một canh sẽ được điểm bằng tiếng trống.

Tấp tểnh trời vừa mọc Đẩu tinh,
Ban khi trống một mới thu canh.

Dấu hiệu cho màn đêm buông xuống, ấy là lúc trên bầu trời mênh mông bạt ngàn, sao Bắc Đẩu dần hiện lên, mỗi lúc một sáng điểm tô trên nền thẫm chuẩn bị ngả màu sang đen. Vào chính khoảnh khắc đó, âm vang của trống đánh dấu một canh đã tới.

“Đẩu nhà khói tỏa lổng sương hạc,
Sườn núi chim gù ẩn lá xanh.”

Thấp thoáng đâu đây là ngôi nhà tỏa khói mờ ảo lẫn vào màn sương nhè nhẹ. Mọi thứ dường như chìm vào khung cảnh thơ mộng, trữ tình. Lấp ló sau sự yên tĩnh của cảnh vật là tiếng hót của chim ẩn trong lá xanh mơn mởn. Cảnh tĩnh có động, làm xáo động cả không gian. Sự hòa quyện này khiến người ta gợi lên cảm giác thư thái, có sức sống.

“Tuần điếm kìa ai khua mõ cá,
Dâng hương kè nọ nện chày kình.”

Tiếng mõ cá gợi lên sự náo nhiệt của một vùng quê. Đó là âm thanh đời sống sinh hoạt, sản xuất của dân làng. Lê Thánh Tông bày tỏ sự hạnh phúc khi dân chúng được an bình tham gia hoạt động mà không có bất kì sự cản trở, náo loạn nào. Không chiến tranh, đời sống con người được cải thiện hơn. Với lê Thánh Tông, chỉ khi xã hội được ổn định thì cuộc sống mới ấm no, hạnh phúc. Và giờ đây, khi được nghe tiếng mõ cá, nhà vua không giấu nổi lòng mình. Đó là niềm vui lớn nhất của đấng quân vương.

“Nhà Nam nhà Bắc đều no mặt,
Lừng lẫy cùng ca khúc thái hình.”

Khép lại bài thơ là hai câu thơ thể hiện rõ tình cảm của tác giả. Bắc Nam thái bình, dân chúng được ấm no, đời sống từ chính trị, văn hóa đến xã hội ổn định. Chính bởi lẽ đó, mà ông cho rằng, đây là khúc ca lẫy lừng. Phải vậy, trước đời vua Lê Thánh Tông, người dân thời kì đấy phải trải qua nhiều giai đoạn khốn khó, tuy có bình yên nhưng không lâu, chiến tranh làm tổn hại nhiều mặt, cuộc sống người dân khốn khó, không đủ ăn, đủ mặc. Đói nghèo cùng những hệ lụy khác. Đến khi ông lên ngôi, đất nước đã yên ổn hơn rất nhiều. Là thiên tử, với tác giả, không gì đáng quý hơn khi giúp dân sống tốt. Đó là niềm vui, sự hạnh phúc đến tự hào. Một người hết lòng vì dân, cho đến nay, khi nhắc lại, người đời vẫn luôn dành sự ngưỡng mộ tới người.

Bước ra từ kiếp lầm than, đời sống ngày một cải thiện, không gì hơn đó là niềm hạnh phúc! Cảnh thu đêm yên bình về một làng quê không chiến tranh, cảnh thu đêm mang tới những âm thanh tươi mát, giàu sức sống bởi hoạt động của con người, của thiên nhiên. Viết nên bài thơ này, là cả một tấm lòng hết mực vì dân của Lê Thánh Tông. Bên cạnh tài năng chính sự, ông đã dùng vần thơ của mình để giãi bày tâm sự của mình, mong muốn một đất nước thịnh vượng. Thời gian đã qua đi, nhưng sự đóng góp của Lê Thánh Tông về một triều đại đáng để sống vẫn còn luôn ghi dấu trong lòng bao thế hệ. Bài thơ mô phỏng được xã hội yên bình hiếm có trong xã hội phong kiến. Người đọc không khỏi trầm trồ ngợi ca và tự hào về tài năng của vua Lê.

Như vậy, thông qua bài thơ “Vịnh năm canh” của nhà thơ Lê Thánh Tông, chúng ta phần nào hiểu hơn về xã hội dưới thời ông ngự trị. Đó là cuộc sống ấm no, hạnh phúc, thái bình thịnh trị.