Đọc truyện: Vụ kiện châu chấu (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH VỤ KIỆN CHÂU CHẤU

I. Đọc truyện

VỤ KIỆN CHÂU CHẤU

Câu chuyện bắt đầu từ việc châu chấu đến ở nhờ tổ của chim ri và vô tình gây nên tai họa. Tuy nhiên, vụ kiện càng đi xa hơn tất cả các loài vật đều chối tội và cuối cùng gà mẹ bị kết tội. Nhưng chính sự thông minh của gà con đã thuyết phục được ông bụt và cứu được mẹ của mình.

Ngày ấy có một con châu chấu mải mê kiếm ăn lạc mất đường về. Tối đến, trời rét lại mưa rơi rả rích, làm cho chấu ta run rẩy. Nó muốn tìm một chỗ ngủ, nhưng bóng đen dày đặc chẳng biết đường nào mà lần. – “Ta cứ bò liều may gặp chỗ nào khỏi ướt thì nằm tạm một đêm”. Nghĩ vậy, chấu ta cứ lồm cồm bò mãi trên một cành cây mới bám được. Cuối cùng, không ngờ nó lại lọt được vào nhà chim ri. Ðến đây, châu chấu thấy ấm áp dễ chịu. Nhưng một tiếng hỏi cất lên:

– Ðêm hôm khuya khoắt, ai vào nhà tôi đó? Khéo kẻo đạp lên mấy đứa con tôi!

Thấy chim ri mẹ đứng lên hỏi thế, chấu rên rỉ đáp không ra hơi:

– Tôi là chấu đây!… Ðêm lạnh quá… Làm ơn cho ngủ nhờ một đêm, sáng dậy đi ngay.

– Nhà rách nát lại chật chội, mấy mẹ con nằm không đủ. Thôi chú đi tìm nơi khác đi!

Nhưng chấu vẫn kêu nài:

– Cho ghé lưng nằm một tí phía ngoài này cũng được, kẻo tôi lạnh cóng không thể bước đi đâu được nữa.

Nghe nói, chim ri mẹ thương hại, bèn đáp:

– Thôi được, cho chú mày nằm ghé bên kia, nhưng phải co cẳng kẻo đạp vào mấy đứa con ta.

Thế là chấu xếp hai càng vào bụng, đặt lưng ngay bên cạnh mấy con bé của chim ri. Chỉ một chốc sau, chấu cũng như chim ri ai nấy đều ngon giấc.

Ðang ngủ say sưa, bỗng nhiên một tiếng nai kêu “tác” bên cạnh nhà. Tiếng kêu quá to làm cho châu chấu giật mình tỉnh dậy. Chấu vươn vai rồi quên mất lời chim ri dặn, duỗi thẳng đôi cẳng dài thượt của nó. Nhà chim ri vốn đặt lơ lửng trên một cành na, nhà quá rách nát vì gió đánh tả tơi lâu ngày chưa kịp chữa. Châu chấu duỗi mạnh đôi càng làm cho cả một chỗ nằm kêu răng rắc:

– Ôi chao! Ðổ mất, đổ mất.

Chim ri mẹ kêu tướng lên. Quả nhiên cái duỗi chân của chấu đã làm hại nó. Mấy con chim con bị đạp dồn về một phía, cái nhà nghiêng hẳn, chỉ một chốc rời khỏi cành na, một con chim non còn ngủ say cũng lăn theo và rơi tõm xuống sông. Mẹ con chim bay loạn xạ đi tìm thì nó đã bị nước cuốn đi mất.

Tức giận vì châu chấu tự dưng vô cớ đến gây tai họa cho nhà mình, sáng hôm sau mẹ con chim ri bèn đi kiện với Bụt. Nghe nguyên cáo trình bày đầu đuôi, Bụt liền theo đến tận nơi xem xét rồi gọi châu chấu đến hỏi:

– Tại sao nhà ngươi đêm hôm đến làm hại nhà người ta?

Châu chấu cúi đầu nhận rằng quả nó có gây tang tóc cho nhà chim ri, nhưng nó cũng cho Bụt biết rằng nó vốn không có ác ý:

– Tôi không phải là kẻ vô ơn bạc nghĩa đâu. Vì con nai tự dưng ở đâu đến kêu thét vào tai làm cho tôi giật nảy mình. Chính vì thế mà tôi duỗi chân theo thói quen nên mới ra nông nỗi.

Thấy châu chấu tình thực nên Bụt cũng thương hại, bèn cho gọi nai đến, kể cho nai biết đầu đuôi sự việc xảy ra, rồi bảo:

– Nhà đổ, con chết, rõ ràng là tại tiếng kêu thét của nhà ngươi. Tại sao nhà ngươi đêm hôm khuya khoắt đến đây kêu rống lên làm gì để gây nên tai vạ?

Nai vội vàng trả lời:

– Oan tôi quá! Lúc ấy tôi cũng đang lim dim đôi mắt. Tự nhiên một quả na xanh rơi xuống trúng vào mặt làm cho tôi toáng đảm kêu lên. Vậy là tại quả na chứ không phải tại tôi.

Nghe nai bày tỏ có lý, Bụt lại quay sang hỏi cây na:

– Vì sao ngươi lại để cho quả xanh rơi trúng vào mặt con nai, làm cho nó hét tướng lên, gây tai vạ cho nhà người ta. Ngươi đã biết tội chưa?

Na đợi Bụt buộc tội xong, lập tức trả lời:

– Bẩm ngài. Tôi đâu có muốn quả xanh của tôi rơi. Vì con sâu nó làm hại tôi, nó cắn cuống quả xanh, cho nên quả mới rụng đấy ạ!

Ðến lượt sâu được Bụt sai gọi đến kể cho nghe sự tình rồi kết tội:

– Nhà ngươi đã thấy rõ chưa? Nếu nhà ngươi không cắn quả na xanh thì làm gì có tai vạ xảy đến cho nhà chim ri. Vậy ngươi không tránh được tội lỗi.

Nhưng Bụt không ngờ sâu cũng không nhận tội. Sâu đáp:

– Bẩm ngài, tôi vốn sống yên ở trong đám lá khô dưới kia. ở đó tôi có nhiều thức ăn ngon lành. Nhưng mấy hôm nay có con gà ở đâu đến sục sạo tìm giết cả họ nhà tôi rất là kinh khủng. May mắn làm sao, tôi ba chân bốn cẳng bò được lên đây. Chẳng có gì nhét vào bụng nên tôi phải gặm chút vỏ quả na xanh cho đỡ đói. Nếu có rơi trúng vào nai hay là con gì khác thì điều đó không phải tại tôi mà là tại con gà kia.

Lại đến lượt gà được gọi đến đối chất. Gà vốn không phải quê tại khu vực này. Nó có một đàn con. Mẹ con thường dẫn nhau đi kiếm ăn. Nhưng thức ăn ngày một hiếm. Ngày hôm kia, mẹ gà nhờ được vịt, chỗ quen biết chở qua sông hứa sẽ xin ấp trứng vịt để đền ơn. Vì thế mấy hôm nay gà được no bụng. Nhưng khi nghe Bụt buộc tội vì đã gây tai vạ cho chim ri, gà đớ người không biết tìm câu gì để chống chế vì khu vực này không phải là quê quán của mình. Hỏi đến ba lần, gà không trả lời được, nên bị Bụt sai giam lại.

Bầy con của gà có bốn con mái, một con trống. Khi nghe vịt cho biết là mẹ mình bị giam ở bên kia sông thì chúng nó hết sức hốt hoảng. Chúng khẩn khoản nhờ vịt chở qua thăm mẹ. Bốn con gà mái nhớ thương mẹ quá, tranh đi trước. Chúng nó chỉ biết kiếm sâu tìm dế nuôi mẹ mà không biết kêu van với Bụt để mẹ được tha nên cuối cùng lại về không. Hôm sau đến lượt con trống con đi thăm mẹ nó. Khi nghe mẹ nó kể đầu đuôi sự tình vì sao bị Bụt bắt giam, gà trống con bèn đi tìm Bụt rồi phân trần:

– Bẩm ngài, ngài bắt giam mẹ con thật quả oan ức.

Bụt chau mày hỏi:

– Lại còn oan nỗi gì. Nếu mẹ mày cứ kiếm ăn ở bên kia sông đừng qua bên này, thì làm gì có chuyện con sâu bò lên cắn quả na xanh, làm gì có chuyện quả na xanh ấy đứt cuống rơi vào mặt con nai để con nai kêu thét lên, rồi làm gì có chuyện con châu chấu giật mình duỗi chân đạp đổ nhà chim ri và làm cho con nó chết. Chính thủ phạm là mẹ mày, mày còn kêu oan nỗi gì.

Gà trống con lễ phép thưa:

– Bẩm ngài, chính vì thế mà con phải kêu oan cho mẹ con, vì rõ ràng trong lục súc sáu loài, loài nào loài ấy khi sinh con đẻ cái đều được trời cho có sữa nuôi con. Riêng loài gà chúng con thì tuyệt nhiên không có lấy một giọt sữa. Vì thế gà phải chạy vạy tần tảo nuôi con. Mẹ con phải vất vả đi các nơi kiếm thức ăn là vậy. Bên kia người khôn của khó nên phải lần mò sang bên này. Tình cảnh khó khăn buộc phải thế, đâu có phải là tội tại mẹ con!

Bụt thấy gà trống con cãi cho mẹ có lý có lẽ, đành phải thả cho mẹ nó về.

Thấy gà trống bé người mà khôn ngoan, ai nấy đều khen ngợi. Từ đó mỗi lần có kiện tụng việc gì, người ta thường mang gà trống theo, hy vọng nhờ sự có mặt của nó mới thắng kiện. Còn gà thì phải ấp trứng vịt để trả ơn, dòng dõi của nó sau này vẫn thế.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Vụ kiện châu chấu thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Câu chuyện kể về một con châu chấu trong lúc đi kiếm ăn bị lạc đường và đến ở nhờ nhà chim ri. Trong đêm ngủ nhờ, do bị nai kêu to làm giật mình, châu chấu duỗi chân khiến tổ chim ri đổ, làm chết một con chim non. Chim ri đi kiện lên Bụt, dẫn đến một chuỗi các nhân vật bị quy trách nhiệm: châu chấu – nai – cây na – sâu – gà mẹ. Cuối cùng, gà mẹ bị giam oan uổng. Nhờ gà trống con khéo léo phân trần với Bụt, mẹ nó được minh oan. Câu chuyện kết thúc với bài học về công lý, trí tuệ và sự hiếu thảo.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "bay loạn xạ đi tìm thì nó đã bị nước cuốn đi mất"): Châu chấu xin ngủ nhờ nhà chim ri rồi vô tình gây tai họa làm chết một chim con.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Hỏi đến ba lần, gà không trả lời được, nên bị Bụt sai giam lại"): Vụ kiện lên Bụt và hành trình đổ lỗi từ châu chấu đến gà mẹ.

+ Phần 3 (Còn lại): Gà con tìm cách minh oan cho mẹ, nhờ sự khôn ngoan của gà trống con mà Bụt thả mẹ gà về.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao gà mẹ bị Bụt kết tội và giam lại?

• Gà mẹ bị Bụt kết tội vì bị xem là nguyên nhân gián tiếp dẫn đến cái chết của chim non nhà chim ri.

• Theo chuỗi sự việc: Gà mẹ sang bên kia sông kiếm ăn khiến sâu phải bỏ chỗ ở mà bò lên cây → sâu cắn cuống quả na xanh → quả na rơi trúng mặt nai → nai kêu to → châu chấu giật mình duỗi chân → làm tổ chim đổ, chim non chết.

• Vì không trả lời được, lại là kẻ khởi đầu chuỗi tai họa, gà bị quy là thủ phạm và bị giam.

• Tuy nhiên, gà mẹ bị oan, bởi hành động của gà là vì hoàn cảnh bắt buộc, không cố ý làm hại ai.

2. Gà trống con đã làm gì để minh oan cho mẹ? Điều đó cho thấy điều gì ở gà trống con?

• Gà trống con sau khi nghe mẹ kể sự tình đã không chỉ đi kiếm ăn mà còn quyết tâm gặp Bụt để kêu oan.

• Khi gặp Bụt, gà trống con lý giải rõ ràng và thuyết phục rằng loài gà không có sữa như các loài khác, nên mẹ nó phải tần tảo đi kiếm ăn khắp nơi để nuôi con. Vì thế, việc sang bên kia sông là vì hoàn cảnh, không phải là tội lỗi.

• Hành động của gà trống con cho thấy:

  • Sự thông minh, nhanh trí, biết cách dùng lý lẽ để giải quyết vấn đề.

  • Tình cảm sâu sắc, lòng hiếu thảo, luôn nghĩ đến mẹ, nỗ lực cứu mẹ bằng mọi cách.

  • Tính chính nghĩa, dám đứng lên đấu tranh vì sự thật và lẽ phải.

3. Giá trị nội dung

• Câu chuyện ca ngợi lòng hiếu thảo và sự thông minh của gà trống con.

• Phê phán những kẻ vô trách nhiệm, dễ đổ lỗi cho người khác để chối tội.

• Nhấn mạnh bài học về công lý, sự thật và lòng bao dung, khi Bụt sau cùng đã lắng nghe và xử lý công bằng.

• Gửi gắm bài học: Muốn giải quyết vấn đề, phải tìm đúng nguyên nhân và lắng nghe nhiều phía.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện có diễn biến lôgic, hấp dẫn, sử dụng chuỗi nguyên nhân – kết quả liên hoàn.

• Ngôn ngữ sinh động, gần gũi, giàu hình ảnh và nhân cách hóa các con vật làm tăng tính hấp dẫn.

• Tình tiết gây cười nhẹ nhàng nhưng mang thông điệp sâu sắc.

• Kết thúc truyện mang tính bất ngờ, tạo ấn tượng mạnh về trí tuệ của gà trống con.