Đọc truyện: Sự tích Con tằm (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CON TẰM

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CON TẰM

Ngày xưa, có một người con gái tên là Tơ cha mẹ đều mất sớm, phải đem thân đi ở hầu hạ một bà góa giàu có. Tánh tình của bà chủ nhà ác nghiệt quá đỗi khiến một hôm thị Tơ phải bỏ trốn đi, chạy vào một khu rừng, nghĩ bụng thà chết vào miệng thú dữ còn hơn là ở mãi trong cảnh khốn khổ bị hành hạ hàng ngày. Thị Tơ đi được một quãng khá xa, phần bấy lâu nay ăn uống thiếu thốn đuối sức, phần vất vả băng rừng lội suối, nên ngã ngất nằm trên một tảng đá.

Thần núi ở đấy thấu rõ tình cảnh đáng thương của cô gái hiền lành thơ ngây mới theo dõi che chở.

Khi thị Tơ bừng mắt tỉnh dậy tưởng chừng mình như vừa qua một giấc chiêm bao. Cảnh vật chung quanh khác hẳn lúc nàng ngất đi. Nàng thấy mình nằm ở trong một cái động, rêu trải mềm dịu như nhung, dưới chân một giòng suối đang chảy qua kẽ đá êm đềm như tiếng nhạc. Trước mắt nàng, vừa tầm tay với, vô số những trái cây ngon chín thắm lủng lẳng ở dây leo buông xuống như rèm che cửa động. Đang đói khát sẵn, nàng đưa tay lên hái ăn ngấu nghiến ngon lành.

Sau bữa ăn thanh đạm ấy, trong người nàng cảm thấy khỏe nhẹ khác thường. Thần núi hiện hình một ông lão râu tóc bạc phơ, tay chống gậy trúc bước đến gần nàng. Trông thấy cụ già phúc hậu, thị Tơ vái chào kính cẩn. Ông lão làm ra vẻ ngạc nhiên, hỏi nàng ở đâu đến đây, làm sao lạc lõng một mình giữa rừng núi hoang vắng. Thị Tơ chân thành kể lại đầu đuôi mọi nỗi về kiếp sống đầy đọa của mình. Ông lão lắc đầu tội nghiệp cho nàng rồi khuyên nhủ:

– Cháu trốn như vậy là phải. Cháu cứ ở lại đây, có lẽ được yên thân hơn, có lão trông chừng cho.

– Thưa cụ, cụ là ân nhân của cháu, xin cụ cho cháu được biết cụ ở đâu.

– Cả khu rừng núi này là nhà của lão. Lão sống bằng nghề đốn củi, nên nay đây mai đó luôn. Cháu đừng lo ngại, thỉnh thoảng có lão lại thăm. Nếu có việc gì cần đến lão, cháu cứ tới mỏm đá này gọi “Ông tiều ơi” là có lão đến ngay.

Sáng hôm sau, ông lão trở lại cho thị Tơ một bọc quần áo mới để thay bộ đồ cũ rách nát. Từ đó, thị Tơ sống một cuộc đời thanh thản, tự do, không phải lo đến ngày mai, không buồn rầu nghĩ đến ngày qua. Dần dần chim chóc, các thú trong rừng đến làm quen với nàng, ngày ngày mang lại cho những trái cây ngon ngọt, quý lạ để dùng làm thức ăn. Sống như thế, nhan sắc thị Tơ ngày một rạng rỡ như đóa hoa rừng đang độ tốt tươi.

Vào thuở bấy giờ, ở Thượng giới có một vị thần đam mê khoái lạc, sau khi biến cõi thiên đình thành một chốn trác táng rồi chán những lạc thú trên trời, thần tìm xuống trần gian. Nhờ phép tắc siêu phàm, vị thần biến hóa ra đủ mọi hình dạng để cám dỗ đàn bà con gái nhan sắc. Từ giới thượng lưu cho đến bình dân, thần hiện ra khắp nơi, khi là vị quan trẻ đẹp, tài hoa lỗi lạc, khi là một thanh niên tuấn tú, phong nhã, đa tình, để lôi cuốn bao nhiêu người đẹp vào trong vòng sắc dục. Không một người đàn bà, con gái nào bị để ý đến mà tránh khỏi sức thu hút của thần để khỏi rơi vào vòng đam mê. Thần đã chán chê khoái lạc trong giới thượng lưu xa hoa, một hôm đi tìm lạc thú ở nơi thôn dã, qua khu rừng vắng, không một bóng người, tình cờ gặp cô gái rừng xanh đang nô đùa với bầy chim cùng muông thú. Sau phút sững sờ trước sắc đẹp của thị Tơ, lòng dục bùng cháy lên, thần mon men rẽ lá tiến lại định vồ lấy người đẹp. Một tiếng chim kêu thất thanh, cả cô gái cùng muông thú vội vàng bỏ chạy trước người lạ, thần ra sức đuổi theo. Thị Tơ quen sống giữa thiên nhiên đã trở nên nhanh nhẹn khác thường, chạy đi như gió, thần bèn giở phép phóng theo. Trong lúc thần sắp chụp được thì con nai lớn đến quỳ xuống cho thị Tơ leo lên lưng mà thoát khỏi tay dâm thần.

Nai đưa tới động, thị Tơ sợ hãi không dám bước ra ngoài nữa. Nàng trèo lên mỏm đá, gọi “Ông tiều ơi” ba lần thì thấy ông lão hiện ra. Ông lão căn dặn nàng cẩn thận và trao cho nàng một chiếc vòng ngọc, đeo vào tay có thể muốn tàng hình lúc nào cũng được. Nhờ thế mà nàng tránh khỏi sự săn đón của vị thần muốn chiếm đoạt nàng.

Thấy công đeo đuổi của mình không có kết quả, thua trí một sơn nữ, thần nổi giận thề quyết bắt nàng cho kỳ được. Nhờ phép siêu phàm, thần giăng một sợi lưới rộng lớn với những sợ chỉ thật nhỏ và thật chắc bao vây cả khu rừng. Cô gái không dè nên bị mắc vào lưới, may nhờ một con bạch tượng dùng ngà đâm thủng, cứu thoát nàng một lần nữa. Nàng gọi đến ông tiều. Ông lão lão hiện ra khuyên nàng lần sau có bị vướng lưới thì kêu đến tên Phật BàQuan Âm.

Vì sợ mắc bẫy nên đã lâu thị Tơ không dám ra khỏi động. Nhưng rồi lòng ham muốn tự do chạy nhảy lại thúc giục nàng đi. Lần này nàng hướng về phía khác để tránh sự theo dõi của vị thần si tình. Song nhờ phép thần thông, vị thần biết được giờ nàng đi và nơi nàng đến, nên giăng lưới trước bắt được. Nhớ lời ông lão dặn, nàng kêu đến tên Phật Bà Quan Âm, thì nhiệm màu thay, tất cả các sợi chỉ lưới đều rút gọn lại thu tròn bằng một hạt đậu lạc. Trong lúc nàng mở miệng gọi đến lần thứ hai thì trái chỉ theo hơi nàng thở hút vào trong bụng.

Thấy phép tắc thần thông bị một cô gái thu mất, lòng tự ái của thiên thần bị kẻ phàm trần trêu ngươi quá đỗi, vị thần nổi trận lôi đình nghĩ cách trả thù. Lập tức thần nhắn gọi ngay Thiên Lôi ở dưới quyền mình trước kia đến. Thần Sét rủ các bạn, thần Gió, thần Mưa, thần Sấm, thần Chớp, cùng đến ra mắt. Vị thần mê gái liền nhờ Thiên Lôi giúp mình đánh cho tan tành quần áo cô gái đang nô đùa với bầy thú giữa rừng kia, song đừng làm hại đến người nàng. Thần Sét vâng lời, rồi chỉ trong nháy mắt, giữa lúc cô gái đang vuốt ve mấy con nai con bên giòng suối, thì mây đen kéo đến kín trời, gió nổi lên dữ dội, sấm dậy ầm ầm, chớp nhoáng chằng chịt, mưa tuôn xối xả. Thị Tơ bỏ chạy về động, bỗng một tiếng sét nổ vang trời, rung chuyển cả núi rừng nhắm bổ xuống người nàng. Thị Tơ không hề hấn gì, song lớp quần áo che đậy người nàng đã tan biến đâu mất. Vị thần đứng trên một mỏm đá cao chứng kiến cảnh tượng ấy, phá lên cười đắc thắng, rồi sôi nổi chạy về phía người đẹp.

Nhưng thần lại phải thất vọng một lần nữa, vì chiếc vòng ngọc đeo ở tay đã giúp cho thị Tơ thành ra vô hình.
Đêm xuống, thị Tơ khó nhọc lần mò về đến trong động. Nàng thẹn thùng với tất cả chung quanh, tưởng chừng như vật gì cũng có mắt đang tò mò nhìn mình. Trần truồng, nàng không dám gọi đến ông lão hay lũ thú rừng quen biết đến cứu giúp. Nàng lui vào cuối động, rét run lẩy bẩy. Tấm lưới thần đã nuốt vào bụng làm cho nàng khó chịu, nôn ra, thành một đống chỉ mềm dịu, bền chắc. Lạnh quá, nàng lấy quấn vào người làm một thứ mền đắp ấm áp. Thế rồi nàng dần dần tắt thở trong cái ổ chỉ êm dịu ấy. Trước khi linh hồn rời khỏi thể xác, nàng thành khẩn nghĩ đến những kẻ nghèo nàn, khốn khổ, thiếu quần áo che thân, phải chết lạnh lẽo như nàng, tự nguyện sẽ giúp cho họ may mặc, đem những sợi chỉ này dệt thành quần áo. Vì thế mà nàng chết đi hóa thành con tằm.

Để thực hiện lời nguyện ước, hồn nàng mang theo đống chỉ tơ đến giăng ở ngọn cây dâu trong vườn Thượng uyển, nơi hoàng hậu cùng vua thường ngự tới mỗi chiều. Khi hoàng hậu ngang qua, hồn nàng mới nhả ra các sợi tơ vàng óng ánh tung bay cho gió mơn man. Hoàng hậu ngạc nhiên hứng lấy, thấy chỉ tơ đẹp, ánh vàng, mềm dịu, bứt thử mới hay là sợi tơ trông mong manh mà dẻo chắc lạ thường. Dâng lên vua xem, hoàng hậu ước mong được mặc một chiếc áo dệt bằng những sợi tơ vàng đẹp ấy.

Nỗi mong ước của hoàng hậu được nhà vua sai thực hiện. Tất cả những sợi tơ vàng trong vườn ngự uyển đều được thu góp lại, bao nhiêu thợ dệt tài giỏi trong nước được triệu vào cung, rồi chẳng mấy chốc, một tấm lụa vàng cực kỳ mềm dịu, bền chắc, rạng rỡ dâng lên trước mắt vua. Hoàng hậu vui mừng sai cắt ngay cho mình một chiếc áo dài, để hôm sau ra triều ngự cạnh vua. Cả triều sửng sốt trước vẻ đẹp của chiếc áo hàng mới làm tăng thêm bội phần nhan sắc của người mặc. Vua mới cho triều thần hay là chính hoàng hậu đã khám phá ra thứ chỉ tơ quý lạ đó, và cho phép các quan cùng nhà giàu có trong nước được bắt chước hoàng hậu may mặc thứ hàng mới kia.

Từ đó nghề trồng dâu, nuôi tằm bắt đầu nẩy nở, đáp lại nguyện vọng thiết tha của cô gái quê mùa thị Tơ.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích Con tằm thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một cô gái hiền lành tên là Thị Tơ, mồ côi cha mẹ, bị chủ nhà hành hạ nên bỏ trốn vào rừng. Được Thần Núi che chở, nàng sống ẩn mình giữa thiên nhiên. Vẻ đẹp của Thị Tơ khiến một vị thần trụy lạc say mê, tìm mọi cách chiếm đoạt nàng nhưng đều thất bại. Trong một lần bị sét đánh tan quần áo, nàng trốn trong hang, rét run, nôn ra sợi chỉ từ phép của thần, quấn lại thành mền và qua đời trong cô đơn, lạnh giá. Linh hồn nàng hóa thành con tằm, đem chỉ tơ nhả ra từ thân mình để dệt nên lụa vàng quý hiếm. Nhờ đó, vua cho phổ biến nghề nuôi tằm, dệt vải khắp nước, và nghề trồng dâu nuôi tằm bắt đầu từ đó.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "nhan sắc thị Tơ ngày một rạng rỡ như đóa hoa rừng đang độ tốt tươi"): Hoàn cảnh đáng thương của Thị Tơ và cuộc sống mới thanh thản nhờ được thần núi giúp đỡ.

+ Phần 2 (Tiếp đến "vì chiếc vòng ngọc đeo ở tay đã giúp cho thị Tơ thành ra vô hình"): Vị thần trụy lạc dùng đủ cách truy đuổi Thị Tơ nhưng đều thất bại vì phép màu của nàng.

+ Phần 3 (Còn lại): Thị Tơ chết vì lạnh, hóa thành con tằm và đem tơ dệt nên lụa quý, mở ra nghề trồng dâu, nuôi tằm.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao Thị Tơ bị thần sét đánh tan quần áo và điều đó thể hiện điều gì về vị thần si mê nàng?

- Nguyên nhân Thị Tơ bị sét đánh tan quần áo:

+ Sau nhiều lần dùng phép để chiếm đoạt Thị Tơ mà không thành, vị thần si mê nàng cảm thấy phẫn uất, nhục nhã và tức giận vì không chinh phục được một cô gái phàm trần.

+ Do vậy, hắn liền gọi Thiên Lôi cùng các vị thần Gió, Mưa, Sấm, Chớp đến trợ giúp. Hắn ra lệnh dùng sấm sét để đánh tan quần áo trên người nàng, với mục đích làm nàng xấu hổ, tổn thương, mất khả năng tự vệ, từ đó dễ bề chiếm đoạt.

- Điều đó thể hiện bản chất xấu xa của vị thần:

+ Dù là một vị thần có quyền phép, nhưng hắn không biết yêu thương chân chính, mà chỉ chạy theo lạc thú và dục vọng bản thân, sẵn sàng làm tổn thương người khác để thỏa mãn mình.

+ Hành động ra lệnh đánh tan quần áo mà vẫn giữ mạng sống của Thị Tơ cho thấy hắn xảo trá, độc ác và coi thường phẩm giá con người, nhất là phụ nữ.

+ Đây cũng là cách tác giả dân gian lên án lối sống trụy lạc, ích kỷ và quyền lực biến chất, thông qua hình tượng thần thánh bị "nhân hóa" theo hướng tiêu cực.

2. Thị Tơ đã hóa thành con tằm như thế nào và việc hóa thân đó mang ý nghĩa gì sâu sắc?

- Quá trình Thị Tơ hóa thân thành con tằm:

+ Sau khi bị sét đánh tan hết quần áo, Thị Tơ quá xấu hổ nên không dám gọi ông Tiều hay muông thú đến giúp, tự rút vào cuối hang động, rét run và kiệt sức.

+ Do trước đó đã nuốt phải trái chỉ thần, khi về hang, nàng nôn ra một đống chỉ mềm mại, bền chắc. Vì không có gì để mặc, nàng lấy chỉ quấn quanh người như chăn mền, giữ ấm qua đêm.

+ Trong đêm tối, vì quá lạnh và cô đơn, nàng dần tắt thở. Trước khi chết, nàng thành tâm cầu nguyện, mong muốn được giúp đỡ những người nghèo khổ không có áo mặc.

+ Linh hồn nàng hóa thành con tằm, mang theo sợi chỉ thần ấy, giăng tơ trên cành dâu và tạo nên loại tơ quý mềm mại, chắc bền.

- Ý nghĩa sâu sắc của việc hóa thân:

+ Hình ảnh Thị Tơ hóa thành con tằm biểu tượng cho sự hy sinh, lòng nhân hậu và đức hi sinh cao đẹp của người phụ nữ Việt Nam.

+ Nàng chết không phải vì thù hận hay oán trách, mà vì tình thương vô điều kiện với những người cùng khổ, sẵn sàng hóa thân để đem lại cái đẹp và ấm no cho cuộc đời.

+ Hành động đó cũng lý giải nguồn gốc của nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải, một nét đẹp truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam.

+ Qua hình tượng con tằm, truyện gửi gắm thông điệp: Cái đẹp thật sự không chỉ là nhan sắc bên ngoài, mà chính là trái tim biết sống vì người khác.

3. Giá trị nội dung

• Truyện ca ngợi phẩm chất đẹp đẽ của người con gái Việt Nam: chịu thương chịu khó, giàu lòng nhân hậu, giữ mình trong sạch giữa những cám dỗ, thử thách.

• Phản ánh sự tàn bạo, ích kỷ của quyền lực, kể cả khi mang dáng vẻ thần thánh, đối lập với lòng thiện lương của con người.

• Giải thích có tính huyền thoại về nguồn gốc loài tằm và sự ra đời của nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt lụa, một nét văn hóa truyền thống của dân tộc Việt Nam.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện hấp dẫn, giàu kịch tính, kết hợp giữa hiện thực và yếu tố kỳ ảo, thần thoại.

• Nhân vật được khắc họa rõ nét, đặc biệt là hình ảnh Thị Tơ mang tính biểu tượng cho đức hạnh, lòng nhân ái.

• Ngôn ngữ trau chuốt, hình ảnh sinh động, sử dụng nhiều biện pháp nhân hóa, ẩn dụ để làm nổi bật mạch truyện và giá trị cảm xúc.

• Kết thúc truyện cảm động, sâu sắc, gây ấn tượng mạnh và truyền cảm hứng về lòng hy sinh và tình người.