Đọc truyện: Sự tích cây đa và cây mít (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CÂY ĐA VÀ CÂY MÍT

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CÂY ĐA VÀ CÂY MÍT

Chuyện kể về bà Đa khi được bà Mít gửi tiền lễ Phật thì đã ăn xén bớt. Bà không ngờ rằng Phật biết được điều đó nên khi cả hai người chết đi tại ngôi mộ mọc lên 2 loài cây trái ngược nhau. Cây đa với lá rụng quanh năm, quả thì bé tí. Cây mít thì có quả to, múi nhiều rất thơm ngon được dùng lễ Phật.

Ngày mồng một đầu tháng và ngày trăng tròn các cụ thường lên chùa lễ Phật (Đức Phật Thích ca sinh ra nhằm ngày trăng tròn). Bà Đa và bà Mít ở gần nhà nhau, cứ mỗi lần bà Đa lên chùa thì bà Mít gửi tiền lễ Phật. Bà Đa không hiểu câu : “Tiền mất Phật biết” nên bớt cả tiền của bà Mít để ghi vào chân mình cho nhiều hơn.

Khi hai bà qua đời thì ở mộ của Bà Đa mọc lên một loại cây mà người ta gọi là cây Đa. Đây là một loại cây lá rụng quanh năm, nếu trồng cạnh chùa thôi thì phải quét lá suốt ngày, cây to gỗ không sử dụng được cho việc bền lâu, quả thì bé tí chưa chín kiến đục khoét từ trong ruột đục ra.

Còn ở mộ bà Mít thì mọc lên thứ cây mà người ta gọi là cây Mít. Thứ cây này có quả to, múi nhiều chín lại rất thơm ăn ngon ngọt và bổ. Cây mít được trồng ở trong chùa, quả chín dùng lễ Phật, lá mít dùng để in oản, gỗ mít rất tốt không cong vênh mối mọt người ta dùng để tạc tượng Phật và đóng đồ thờ. Không những cây mít được trồng ở vườn chùa mà nhà nhà đều trồng mít. Nhà ngói cây mít xưa kia là câu nói chỉ giới phong lưu.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích cây đa và cây mít thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về hai người phụ nữ là bà Đa và bà Mít, sống gần nhà nhau, thường đi lễ Phật vào ngày rằm và mồng một. Bà Mít thường gửi tiền cho bà Đa mang lên chùa cúng Phật. Tuy nhiên, bà Đa đã ăn xén tiền lễ của bà Mít, ghi tên mình nhiều hơn để lấy tiếng.

Khi hai bà qua đời, tại phần mộ của họ mọc lên hai loại cây khác nhau. Mộ bà Đa mọc lên cây đa: lá rụng quanh năm, quả nhỏ, vô dụng. Mộ bà Mít mọc lên cây mít: quả to, thơm ngon, múi nhiều, lá dùng in oản, gỗ tốt để tạc tượng. Qua đó, truyện ngầm răn dạy con người sống trung thực, thành tâm, không gian dối trong việc làm phúc, thờ cúng.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "bà Mít để ghi vào chân mình cho nhiều hơn"): Giới thiệu thói quen lễ Phật và mối quan hệ giữa hai bà

+ Phần 2 (Tiếp đến "quả thì bé tí chưa chín kiến đục khoét từ trong ruột đục ra"): Hậu quả sau khi hai người qua đời

+ Phần 3 (Còn lại): Phúc đức từ sự thành tâm

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao cây đa lại mang ý nghĩa tiêu cực trong truyện, trong khi thực tế nó vẫn là một loại cây lớn, có bóng mát?

• Trong truyện, cây đa không phải chỉ bị xem là vô dụng vì hình dáng hay kích thước, mà vì nó mọc lên từ ngôi mộ của người làm điều gian dối – bà Đa.

• Trái đa thì nhỏ, không ăn được, lại bị kiến đục từ trong ruột → tượng trưng cho người bề ngoài phô trương công đức, bên trong gian trá, mục ruỗng.

• Lá rụng quanh năm, gây phiền phức cho người trồng → giống như hậu quả của việc làm không ngay thẳng, ảnh hưởng đến người khác, kể cả sau khi chết.

• Vì thế, cây đa trong truyện không phản ánh cây ngoài đời một cách khách quan, mà mang tính biểu tượng, dùng để giáo huấn đạo đức.

2. Câu chuyện gửi gắm thông điệp gì về việc làm phúc, cúng lễ và lòng tin tôn giáo?

• Truyện nhấn mạnh rằng làm phúc, cúng lễ là việc thuộc về cái tâm. Nếu gian dối, khoe mẽ thì dù có “gửi tiền lễ Phật” nhiều bao nhiêu, cũng không qua được con mắt của trời Phật.

• Phật không cần tiền nhiều hay ít, mà cần lòng thành, sự trong sáng của người cúng.

• Bà Mít tuy không trực tiếp đi lễ nhưng thành tâm, gửi tiền làm phúc thật lòng, nên được hưởng phúc.

• Bà Đa đi chùa, nhưng có tâm tham, gian dối, nên kết cục bị “vạch mặt” bằng chính sự hóa thân sau cái chết.

• Thông điệp chính: Hãy sống trung thực, làm việc thiện bằng cái tâm, không vụ hình thức. Sự thật luôn hiển lộ, dù sớm hay muộn.

3. Giá trị nội dung

• Bài học đạo đức sâu sắc: Câu chuyện là một lời răn dạy người đời về tính trung thực, tâm đức trong làm việc thiện. Kẻ gian xảo cuối cùng sẽ nhận hậu quả, còn người sống thành tâm sẽ được tưởng thưởng xứng đáng.

• Phản ánh niềm tin tôn giáo truyền thống: Truyện cho thấy mối quan hệ giữa người dân và tín ngưỡng Phật giáo – nơi Phật là biểu tượng của sự công minh, hiểu thấu mọi việc.

• Đề cao nhân cách sống: Truyện ngầm khuyên con người đừng sống vì danh vọng bề ngoài, hãy để tâm hồn và hành động luôn trong sạch.

4. Giá trị nghệ thuật

• Sử dụng yếu tố kỳ ảo hóa thân: Việc mộ mọc cây đa, cây mít là hình ảnh hư cấu, giàu tính biểu tượng, thể hiện rõ quả báo – nhân quả trong truyện dân gian.

• Đối lập hình ảnh nghệ thuật rõ ràng: Cây đa vs cây mít đối lập toàn diện (lá rụng vs lá xanh, quả xấu vs quả ngon, vô dụng vs hữu ích), giúp làm nổi bật ý nghĩa đạo đức.

• Ngôn ngữ mộc mạc, dân dã: Phù hợp với văn hóa truyền miệng, dễ nhớ, dễ hiểu, dễ truyền đạt từ đời này sang đời khác.

• Lồng ghép yếu tố phong tục - tín ngưỡng: Nhắc đến ngày mồng một, rằm, lễ Phật, in oản… giúp truyện gần gũi với đời sống tinh thần người Việt.