Đọc truyện: Lưỡi dao thần (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH LƯỠI DAO THẦN

I. Đọc truyện

LƯỠI DAO THẦN

Chuyện kể vể chàng trai chăn trâu nhờ có được cây đũa thần từ con rùa nên đã lấy được cô tiên út làm vợ. Nhưng trong một lần tình cờ nàng đã tìm được chiếc áo của mình và bay về trời. Hai cha con chàng chăn trâu quyết chí lên đường tìm vợ, tìm mẹ. Nhờ có sự giúp sức của rùa với chiếc đao thần cuối cùng đã đến động tiên và tìm được vợ.

Xưa kia, có một em bé ở đợ chăn trâu cho nhà giàu. Đàn trâu nhà này đông lắm, không ai chịu cho em chăn chung. Quanh năm em phải một mình chăn riêng đàn trâu, giữa chốn rừng hoang, đồng vắng. Chẳng có ai trò chuyện. Đến bữa, tuy nắm cơm của mình đã ít ỏi, em cũng bẻ đôi, lấy một nửa vãi ra cho lũ chim ăn cho vui. Một hôm em bé ngồi trong bóng cây trú nắng, gió cũng thổi mát quá, em ngủ quên, đến lúc thức dậy, thì đàn trầu đã đi mất. Em tìm khắp cánh đồng mà chẳng thấy. Lo mất trâu, sợ chủ đánh, em liền theo bờ sông ngược lên, đi tìm. Đến chỗ con sông khúc, nước xoáy tròn như chong chóng, hai bên bờ có nhiều cây lạ, hoa thơm, cỏ non tươi tốt, thì gặp đàn trâu. Đúng trưa, mặt trời đỏ rực như một chậu lửa. Nóng quá, em xuống sông tắm. Có một con rùa nước chỉ bằng quả trứng, bị hòn đá to đè lên một chân. Con rùa quẫy mài mà không sao rút chân ra được. Em bé thương con rùa, đến vần hòn đá cứu sống nó. Từ đó trở đi, hôm nào em cũng đuổi trâu đến đấy. Vì cây cỏ chỗ này tươi tốt bốn mùa.

Ngày tháng trôi qua, đàn trâu đã trông gấp đôi.Em bé cũng đã trở thành một chàng trai khoẻ mạnh. Một hôm chàng trai đang ngồi dưới bóng cây, vãi cơm cho chim ăn, bỗng nghe gió thổi ào ào, cỏ cây bốn bên ngã rạp. Chàng nhìn lên trời, thấy ba chị em cô tiên vạch mây bay xuống. Ba cô tiên đáp xuống chỗ xoáy nước cởi áo để bên bờ, rồi cùng lội ra tắm. Ba cô đều đẹp, nhưng cô út xinh nhất. Chàng chăn trâu muốn lấy cô này làm vợ, liền lẻn ra lấy bộ xiêm áo của cô rồi vào bụi ngồi. Mặt trời đã đứng bóng. Các cô tiên sắp sửa về cõi tiên, nhưng cô tiên út bị mất xiêm áo, ngồi trong bụi cây, cô tiên cả vỗ tay ba cái. Chiếc áo liền bay vụt ra, còn chàng chăn trâu thì nằm lăn ra chết. Từ hôm ấy trở đi, khi mặt trời tròn bóng, ba cô tiên đều xuống đây tắm. Còn xác chàng chăn trâu thì đã thối rửa, hoá bọ, hoá giòi. Có một con giòi rẽ đám, bỏ ra, rơi xuống sông, gặp con rùa bị đá đè, được chàng chăn trâu cứu dăm năm về trước, cũng đang luẩn quẩn ở đây.

Con rùa này là con vị Thủy thần, khi đi chơi, bị mắc cạn, nhờ ơn cứu sống, con rùa chờ dịp đáp đền. Hôm nay, con rùa biết chàng chăn trâu bị chết, nên đến đây cứu. Trông thấy con giòi rơi, rùa đến ngửi hơi, biết là chàng chăn trâu đang chết ở đây. Rùa bò lên bờ, tìm được. Nó nhỏ vào cái thây chết ba giọt nước bọt. Chàng chăn trâu sống lại, ngồi thẳng lên, người khoẻ mạnh gấp mấy lần trước kia. Rùa bảo chàng:

– Ơn người, ta đã đền rồi! Nay ta bảo cho thêm một cây thuốc sống. Giữ cây thuốc sống này bên mình, người sẽ sống mãi. Có ai chết, lấy cây thuốc này chỉ vào người chết sẽ sống lại.

Nói xong, rùa biến mất. Chàng chăn trâu chưa hết ngơ ngác bàng hoàng, đã thấy cây thuốc trước mắt. Cây thuốc chỉ bằng que tăm, xanh như lá mạ, hai đầu bằng nhau, chẳng biết đâu là gốc đâu là ngọn. Chàng xé vải áo cài cây thuốc vào. Ba cô tiên lại vạch mây bay xuống. Tưởng không còn ai, cả ba cô vứt bừa khăn áo trên bờ, chạy ùa xuống nước. Có cây thuốc sống chàng trai chẳng sợ chết nữa, đi thẳng đến lấy chiếc áo của cô thứ ba cắp vào nách, đứng nhìn. Ba cô tiến trông thấy, chạy ùa lên bờ, vỗ tay, hoá phép. Chàng vẫn đứng trơ trơ. Hai cô chị sợ quá, vội vàng tranh lấy áo mặc, bay về trời. Còn cô thứ ba ở lại, làm vợ chàng chăn trâu.

Lấy được người vợ xinh đẹp, nhưng chàng chăn trâu vẫn sống trong cảng nghèo nàn. Tuy vậy, vợ chồng ăn ở hoà thuận. Sau một năm, hai người đã sinh một đứa con trai. Một hôm, vào giữa mùa cây, chàng đuổi trâu đi chăn. Vợ chàng ở nhà, trút bồ thóc ra phơi. Trông thấy chiếc áo tiên chiếc áo tiên chồng giấu dưới đáy bồ, cô vợ đem ra ướm thử. Đi đã lâu, cô tiên nhớ cha, nhớ mẹ, nhớ chị, nhớ cả làng tiên, nên bay vút lên trời. Khi đuổi trâu về, thấy nhà vắng, con khóc, bếp không có lửa, chàng chạy vào tìm chiếc áo tiên, thì chiếc áo đã mất. Biết vợ đã về trời, chàng đứng ngồi không yên. Thương xót, khóc kể… Chàng bế con đi tìm vợ, không biết bao giờ mới trở lại nhà cũ cảnh xưa. Trước khi đi, chàng bế con đến thăm lại chỗ xoáy nước. Con rùa lại chờ chàng ở đó. Rùa cho chàng thêm hai viên thuốc, một thanh đao, và dặn:

– Thuốc phải uống ngay mỗi người một viên. Còn thanh đao thì chớ để mất. Bao giờ gặp tai biến, đao sẽ tự giải nguy.

Chàng chăn trâu cho con uống một viên thuốc. Đứa bé mới biết ngồi, bỗng to lớn khoẻ mạnh hơn cha. Chàng uống luôn viên thuốc còn lại. Người chàng cũng cao hơn, khoẻ hơn trước kia năm bảy lần, đủ sức đi cùng trời cuối đất. Chàng liền đeo vào lưng, cầm cây thuốc sống trong tay, đưa con đi thẳng về hướng mặt trời mọc.

Đi được ba tháng, cha con chàng gặp một con rác. Con rác cao như bụi tre, chân to bằng chân cột đình. Rác thích ăn lươn sống. bắt hai cha con chàng đi tìm lươn cho nó ăn. Nó bảo:

– Nếu cha con mày trốn, tao sẽ cắt đứt đầu. Trong vòm trời này, chỗ nào tao bay cũng đến, trốn đâu tao cũng tìm được.

Có cây thuốc sống trong mình, hai cha con chàng không sợ chết, nhưng biết không làm sao trốn khỏi đôi cánh to như mái đình của con rác, nên phải chịu nghe nó để lần hồi tìm kế thoát thân. Ngày ngày, hai cha con chàng chăn trâu phải ra đồng, bắt cho nó mấy giỏ lươn. Đến mùa mưa bão, nước ngập trắng đồng, không còn chỗ bắt lươn. Con rác đói, nuốt người bố vào bụng nó, mà không bị trầy da, rách thịt. Có sẵn cây thuốc sống trong người, chẳng biết ngạt, biết đau, chàng cựa quậy, cào xé trong ruột con rác. Bị đau, nó vùng vẫy, lăn lộn, giẫm quang một vùng cây rậm rạp. Cuối cùng, con rác phải chịu thua. Nó bảo:

– Tao không bắt mày đi tìm lươn nữa! Cha con mày muốn đi đâu thì đi…

– Mày chẳng làm sao hại được tao. Mày không thả tao cũng chả cần!

Chàng chui lên cổ con rác nói vọng ra những lời đó, rồi cào cấu mạnh hơn.

Con rác nài nỉ:

– Tao cho hai cha con mày hai cái lông của tao, nó rất cần cho những người đi biển.

Để con rác sống e cản trở đường đi, chàng rút dao cắt đứt ruột nó, rạch bụng chui ra, nhổ hai cái lông cánh, rồi đưa con đi tiếp về phía chân trời. Cha con chàng đi chẳng bao lâu đã hết đất, đến biển. Biển rộng mênh mông, nước xanh ngắt, sóng đập ào ào. Xung quanh vắng lặng, chẳng có người qua lại cũng chẳng có thuyền bè ngược xuôi. Hai cha con chàng đem thanh dao vào rừng đẵn một cây to, khoét ruột làm một chiếc thuyền. Người con lấy nước trầu của cha đang ăn sơn lên thành chiếc thuyền màu đỏ. Lại lấy hai cái lông của con rác cắm đứng lên, đợi gió. Hai cái lông to xoè rộng như hai cánh buồm. Chờ đến ngày nổi gió, hai cha con chàng đẩy thuyền ra biển. Gió mạnh, thuyền rẻ sóng chạy băng băng, nhanh hơn ngựa hay chạy trên đất liền. Mặc cho gió đổi hướng, con thuyền vẫn chạy theo ý định của hai cha con. Chạy qua bên kia biển, con thuyền gếch mũi lên không. Gió lại thổi mạnh. Chiếc thuyền bay bổng lên trời, bay thẳng đến động tiên. Tiên cha đang ngồi xem sách thấy thuyền lao vút đến, liền hỏi các con:

– Đứa nào xuống trần mắc nợ, để người trần lên quấy thiên cung?

Cô tiên thứ ba thú tội “Trót để nhớ thương cho một người chăn trâu nghèo khổ”. Tiên cha nổi giận, truyền trói cô tiên ấy lại, rồi giục quân ra chặn đánh, không cho hai cha con chàng chăn trâu vào làng tiên.

Quân tiên đổ ra đông như một bầy ong, vây chặt chiếc thuyền. Anh chăn trâu xưa nay chưa hề biết chuyện cung kiếm, cũng như chưa bao giờ thấy quân hùng tướng mạnh, nay gặp quân nhà trời, người anh run cầm cập, một tay cầm dao, một tay ôm chặt “cây sống” vào người. Người con trai cũng chưa biết đánh chác ra sao, nên cứ cầm thanh dao nhìn qua, nhìn lại. Bỗng không biết từ đâu, có tiếng nói vọng đến tai anh: “Bao giờ quân nó đến gần, lật lưỡi dao lên, chúng nó sẽ đứt cổ, thủng bụng”.

Anh vững dạ, cầm chắc thanh đao, mắt lăm lăm nhìn quân tiên tràn tới. Khi quân tiên còn cách mình ba bước, anh lật lưỡi dao lên. Tiên cha lại giục quân ra thêm. Nhưng quân tiên ra thêm bao nhiêu, cũng đều bị lưỡi dao thần giết chết.

Hai cha con chàng đi thẳng vào thiên cung. Quân tiên sợ trốn hết, chỉ còn cô tiên bị trói đứng đó. Chàng tiến đến cởi dây. Vợ chồng, mẹ con gặp nhau, vừa mừng vừa tủi. Cô dẫn con và chồng đến xin lỗi cha. Tiên cha hết phép hết quân nên phải bằng lòng để cho cô tiên út trở về trần gian. Chàng chăn trâu đưa vợ con trở lại chỗ chiếc thuyền. Chiếc thuyền bay thẳng một mạch từ thiên cung về biển, rồi từ biển vào đất liền, ngược theo một con sông trở về làng cũ.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Lưỡi dao thần thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Chuyện kể về một chàng trai nghèo chăn trâu, có tấm lòng nhân hậu. Nhờ cứu rùa thần, chàng được ban cây đũa thần hồi sinh. Một lần tình cờ, chàng gặp ba cô tiên tắm ở suối, lấy áo của cô út khiến nàng phải ở lại làm vợ. Sau khi có con, nàng tìm lại được áo và bay về trời.

Chàng cùng con quyết chí lên đường tìm vợ, được rùa giúp sức ban đao thần, thuốc sống. Trên hành trình, cha con trải qua nhiều thử thách như gặp quái vật rác, vượt biển, bay lên thiên cung. Cuối cùng, nhờ dũng cảm và đao thần, chàng đánh thắng quân tiên, cảm hóa Tiên cha và đưa vợ con trở về trần gian sống hạnh phúc.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Còn cô thứ ba ở lại, làm vợ chàng chăn trâu"): Gặp tiên, lấy vợ tiên

+ Phần 2 (Tiếp đến "rồi đưa con đi tiếp về phía chân trời"): Vợ về trời, cha con tìm tiên

+ Phần 3 (Còn lại): Vượt biển lên trời, đoàn tụ gia đình

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao chàng chăn trâu được rùa giúp đỡ và ban cho đao thần, cây thuốc sống?

- Vì chàng có tấm lòng nhân hậu, từng cứu sống rùa khi nó bị đá đè.

+ Chàng không sợ bẩn hay nguy hiểm, vần đá cứu rùa nhỏ khỏi chết.

+ Hành động xuất phát từ lòng trắc ẩn chứ không mưu cầu lợi ích.

- Rùa là con của Thủy thần, biết ơn và ghi nhớ ơn cứu mạng.

+ Khi chàng bị chết do tiên hóa phép, rùa tìm xác và cứu sống bằng nước thần.

+ Sau này tiếp tục giúp bằng cách tặng đao thần và thuốc trường sinh.

- Rùa tượng trưng cho ơn nghĩa – sự báo đáp của trời đất với người tốt.

Chính nhờ cứu rùa mà chàng có cơ hội kết duyên với tiên và vượt qua mọi thử thách.

2. Hành trình tìm vợ của chàng chăn trâu thể hiện những phẩm chất gì đáng quý?

- Tinh thần quyết tâm và tình yêu chung thủy:

+ Dù bị vợ bỏ lại, chàng không oán trách mà dốc lòng đi tìm.

+ Dám vượt qua mọi thử thách, từ núi rừng đến biển cả, đến tận thiên cung.

- Lòng dũng cảm, sẵn sàng đối mặt nguy hiểm:

+ Không sợ con quái vật rác to lớn.

+ Đối đầu cả binh lính thiên đình bằng đao thần, bảo vệ tình yêu và gia đình.

- Tình phụ tử sâu sắc, luôn đồng hành cùng con trai trên mọi nẻo đường:

Dạy con lòng quả cảm, sự hiếu nghĩa và cùng con đối đầu mọi gian nan.

3. Giá trị nội dung

- Ca ngợi phẩm chất tốt đẹp của con người:

Lòng nhân hậu (cứu rùa), hiếu nghĩa (tìm vợ cho con, đi cùng con), thủy chung (với người vợ tiên).

- Thể hiện ước mơ dân gian về công lý – “ở hiền gặp lành”:

Người tốt dù khổ cực cũng sẽ được trời giúp, gặp kết cục tốt đẹp.

- Nêu cao tinh thần vượt khó, khát vọng vươn lên trong cuộc sống:

Từ một người chăn trâu nghèo hèn, chàng từng bước chiến thắng số phận.

4. Giá trị nghệ thuật

- Sử dụng yếu tố thần kỳ hấp dẫn:

Cây thuốc sống, áo tiên, đao thần, thuyền bay, biến hóa phép thuật…

- Xây dựng hình tượng nhân vật có tính biểu tượng cao:

+ Chàng chăn trâu đại diện cho con người hiền lành, trung thực, giàu nghị lực.

+ Rùa thần là hình ảnh của sự báo đáp công bằng của trời đất.

- Tình tiết lôi cuốn, kết cấu truyện chặt chẽ:

Diễn biến có cao trào, thử thách và kết thúc có hậu theo đúng tinh thần dân gian.