Đọc truyện: Bích Câu kỳ ngộ (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN BÍCH CÂU KỲ NGỘ

I. Đọc truyện

BÍCH CÂU KỲ NGỘ

Chàng Tú Uyên vốn là người hay chữ, trong một lần tham gia hội đã tìm được người trong mộng. Khi gặp được tiên nữ Giáng Kiều, hai người đã kết duyên. Nhưng từ đấy chàng chẳng còn ham mê đèn sách nữa dù được khuyên ngăn. Chỉ sau khi Giáng Kiều bỏ về trời chàng mới nhận ra. Cuối cùng, chàng đã tỉnh ngộ và cùng Giáng Kiều về trời để lại đứa con.

Vào đời Hồng Đức, có một người học trò nghèo, sớm mồ côi cha mẹ, trọ học ở phường Bích Câu, phía Nam thành Thăng Long. Chàng rất hay chữ, tuy chưa đỗ đạt gì nhưng người ta vẫn gọi là Tú Uyên.

Vào một ngày mùa xuân, chùa Ngọc Hồ mở hội Vô Già, thiện nam tín nữ ở kinh đô và bốn phương tụ họp lại rất đông. Tú Uyên cũng không bỏ lỡ cơ hội để tìm người trong mộng. Chàng vui chân đi quanh quẩn đến chiều và ngồi bên gốc đa gần chùa. Bỗng một chiếc lá đa bay đến trước mặt, chàng nhặt lên xem thì thấy mặt sau có đề một bài thơ.

Tú Uyên ngạc nhiên tưởng có người nào trên lầu ném xuống rồi nấp vào một chỗ. Nhưng ngước nhìn mọi nơi, mãi cũng không thấy gì cả. Đương lúc ngơ ngác, chàng bỗng thấy một đám người từ trong chùa đi ra, trong đó có một thiếu nữ xinh như mộng. Thấy nàng liếc mắt đưa tình, chàng tiến lại bắt chuyện. Hai người vừa đi vừa vui vẻ truyện trò, lòng Tú Uyên như mở hội hoa đăng.
Nhưng khi đến Quảng Văn thì người con gái bỗng biến mất. Tú Uyên ngơ ngẩn mãi một lúc rồi mới trở về nhà.
Từ đấy, Tú Uyên ngày đêm mơ tưởng đến bóng dáng người thiếu nữ ấy, không thiết gì đến việc ăn uống, học hành.

Nghe người ta bảo là đền Bạch Mã rất thiêng, chàng liền đến xin quẻ thẻ rồi ngủ đêm lại đền để cầu mộng. Đêm hôm ấy, vị thần giữ đền hiện ra trong giấc mơ của chàng nói rằng:

– Này anh chàng hào hoa kia, sáng mai hãy đến cầu Đông ta sẽ cho biết một tin rất tốt.

Tú Uyên vô cùng mừng rỡ, như vậy là chàng sẽ có cơ may gặp lại người trong mộng…

Hôm sau, chàng y hẹn đến cầu Đông, nhưng đợi mãi không thấy ai cả. Cuối cùng chàng mới gặp một ông già bán tranh, ông đưa tới mời chàng mua một bức tranh tố nữ. Chàng mở ra xem thì không ngờ hình dạng người tố nữ trong tranh trông chẳng khác gì người mà mình đã gặp hôm trước.

Quá mừng rỡ nên Tú Uyên mua ngay bức tranh mà không cần hỏi thăm xuất xứ từ đâu nữa.

Dù không gặp được người thật, nhưng người trong tranh cũng làm cho chàng hoan hỉ trong lòng.

Tú Uyên muốn lúc nào cũng được nhìn ngắm chân dung người đẹp, nên chàng treo bức tranh bên cạnh chỗ ngồi, để khi học, hay khi thưởng thức chén trà ngon, thậm chí khi ăn cơm chàng cũng đem ra hai cái bát, hai đôi đũa rồi mời người thiếu nữ trong tranh như mời thật.

Mỗi lần say đắm ngắm nhìn người tố nữ trong tranh như thế, Tú Uyên hơi ngạc nhiên khi thấy tố nữ cũng say đắm nhìn lại, cũng như những lúc chàng nói những lời hoa bướm với người đẹp thì thấy hai má tố nữ trong tranh đỏ bừng như có ý thẹn.

Một hôm, khi Tú Uyên đi học về thì thấy giữa bàn đã dọn sẵn sàng một mâm cơm có thức ăn ngon, khác với cơm rau thường ngày. Tuy chưa hiểu là của ai cho, nhưng đói bụng, chàng cũng ngồi vào ăn một cách ngon lành.

Chàng không ngờ thiếu nữ trong tranh cũng nhìn chàng một cách trìu mến và mãn nguyện.

Tiếp mấy ngày hôm sau, chàng luôn được chăm sóc bằng cách đó, cơm canh lúc nào cũng được dọn sẵn sàng trên bàn. Tú Uyên vừa mừng lại vừa lo, không hiểu vì đâu mà mình được ưu đãi như thế!

Hôm khác chàng giả vờ đi học, được nửa đường rồi quay trở về, nấp ngoài cửa nhìn vào.

Chợt thấy tố nữ trong tranh bước ra, dọn dẹp nhà cửa và xuống bếp làm cơm. Thế là chàng đã biết rõ nguyên nhân, liền đột ngột xô cửa bước vào, nắm chặt lấy tay nàng mà rằng:

– Sao nàng lại nỡ để tôi trông đợi mỏi mòn đến thế! Bây giờ tôi đã gặp lại nàng, tôi nhất quyết là không cho nàng ra khỏi đây đâu!

Thiếu nữ trong tranh e thẹn, má đỏ hồng, không dám nhìn mặt Tú Uyên.

Tú Uyên đã biết nàng từ đâu ra nên giật lấy bức tranh trên tường xé nát để nàng không còn nơi trú ẩn. Người con gái se sẽ nói:

– Sao chàng ác thế! Thiếp đã lạc vào đây rồi nên đâu dám không vâng lời.

Rồi nàng cho biết mình là tiên nữ tên là Giáng Kiều, vốn có duyên nợ với chàng nên được xuống trần cùng kết làm đôi lứa. Tú Uyên tưởng không còn có gì vui sướng hơn nữa, chàng đưa tay lên trời thề yêu nàng trọn đời. Thế là hai người được thành thân với nhau, dưới sự chứng kiến của các bạn tiên của nàng.

Nhưng từ ngày được vợ đẹp, Tú Uyên buông thả không màng gì đến đèn sách. Suốt ngày chàng ở bên vợ và đặc biệt là thích được uống rượu và ăn ngon. Giáng Kiều khuyên can mãi, nhưng Tú Uyên vẫn chứng nào tật nấy.

Ba năm trôi qua, chàng không hề lai vãng đến nhà học. Dần dà chàng trở nên nghiện rượu, đã uống thì uống đến say, không còn biết trời đất là gì nữa, thậm chí nhiều khi còn chửi mắng vợ.

Giáng Kiều giận lắm! Song nàng không biết làm sao hơn, kiên nhẫn chờ dịp quay về trời.

Một hôm Tú Uyên từ tửu quán khật khưởng trở về, Giáng Kiều đưa chồng vào giường rồi nhân lúc chàng ngủ thiếp đi, nàng liền bay về trời.

Lúc tỉnh rượu, không thấy vợ đâu, Tú Uyên lấy làm hối hận. Suốt một tháng trời, chàng bỏ ăn bỏ ngủ, kêu khóc thảm thiết. Bạn bè thân thiết hết lời khuyên nhủ nhưng chàng cũng không sao giảm được u sầu. Giận thân, chàng chỉ muốn từ giã cõi đời mà thôi.

Nhưng khi khăn vừa vắt lên xà nhà để thắt cổ tự vẫn thì bỗng có trận gió thoảng đưa mùi hương đến…

Thì ra đó chính là Giáng Kiều hiện ra cứu chàng. Tú Uyên vừa thẹn vừa mừng, thề xin chừa hẳn rượu và chăm lo học hành. Hai vợ chồng lại sum họp đầm ấm như xưa.

Chẳng bao lâu, Giáng Kiều sinh được một trai, đứa bé lớn lên thông minh tuyệt đỉnh, học đâu nhớ đó.

Một đêm nọ bỗng có hai con hạc từ trên trời bay xuống, đến đón hai người ở trước sân. Hai vợ chồng dặn dò con ở lại học cho tốt, rồi cưỡi hạc bay về trời.
Về sau con của hai người cũng đỗ đạt cao, làm quan vinh hiển…

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Bích Câu kỳ ngộ thuộc thể loại truyện thơ Nôm.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Chàng Tú Uyên là người học trò nghèo, hay chữ, sống ở phường Bích Câu (Thăng Long). Trong một lần dự hội chùa Ngọc Hồ, chàng gặp một tiên nữ tên là Giáng Kiều – người mà chàng hằng mơ ước. Sau một lần mua được bức tranh tố nữ có hình nàng, chàng say mê nhìn tranh và dần dần, tiên nữ từ tranh bước ra, kết duyên cùng chàng.

Từ ngày có vợ đẹp, Tú Uyên bỏ bê việc học, sa vào ăn chơi, rượu chè. Giáng Kiều nhiều lần khuyên ngăn nhưng chàng không thay đổi. Cuối cùng nàng bỏ về trời. Tú Uyên hối hận định tự tử thì nàng trở lại cứu, chàng tỉnh ngộ, từ đó chăm chỉ học hành. Họ có với nhau một đứa con trai giỏi giang. Sau này, hai vợ chồng cưỡi hạc về trời, để lại người con ở lại làm rạng danh gia đình.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "không thiết gì đến việc ăn uống, học hành."): Tú Uyên gặp Giáng Kiều trong hội chùa

+ Phần 2 (Tiếp đến "Thiếp đã lạc vào đây rồi nên đâu dám không vâng lời."): Gặp lại Giáng Kiều qua bức tranh

+ Phần 3 (Tiếp đến " là Giáng Kiều hiện ra cứu chàng"): Tú Uyên sa ngã, Giáng Kiều bỏ đi

+ Phần 4 (Còn lại): Tú Uyên tỉnh ngộ, gia đình hạnh phúc và kết thúc kỳ ảo

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao Giáng Kiều lại đồng ý kết duyên với Tú Uyên? Điều này thể hiện điều gì trong văn hóa dân gian?

• Giáng Kiều vốn là tiên nữ trên trời, nhưng nàng xuất hiện trong nhân gian và chọn kết duyên với Tú Uyên vì:

  • Chàng có duyên tiền định với nàng – một motif quen thuộc trong truyện thần tiên.

  • Tú Uyên là người có tình sâu nặng, thể hiện qua việc mơ tưởng, giữ gìn hình ảnh nàng trong tranh, và hành xử lễ độ, chung thủy.

• Hành động bước ra từ tranh của Giáng Kiều mang màu sắc kỳ ảo, lãng mạn – biểu tượng cho sự đáp lại tình cảm chân thành.

• Chi tiết này phản ánh trong văn hóa dân gian niềm tin rằng "trái tim thành sẽ cảm động trời đất", rằng tình yêu chân thành có thể vượt qua cả ranh giới giữa tiên và người.

2. Bài học đạo đức nào rút ra từ hành trình của Tú Uyên từ sa ngã đến tỉnh ngộ?

• Ban đầu, Tú Uyên là người hiếu học, nhưng khi đạt được tình yêu, chàng buông thả, sa vào hưởng lạc, dần đánh mất bản thân.

• Việc bỏ bê học hành, rượu chè khiến chàng mất đi người vợ yêu quý – tượng trưng cho sự trả giá của việc đánh mất lý tưởng.

• Chỉ sau khi trải qua nỗi đau, mất mát, chàng mới thực sự tỉnh ngộ và quay lại con đường đúng đắn.

• Truyện gửi gắm bài học: Tình yêu và hạnh phúc không thể bền vững nếu thiếu sự nỗ lực, rèn luyện, và giữ gìn bản thân. Đồng thời, nó cũng khuyên người ta biết ăn năn, sửa lỗi, thì vẫn có thể làm lại cuộc đời.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi tình yêu đẹp giữa người và tiên, một đề tài lãng mạn, huyền ảo trong kho tàng văn học dân gian.

• Lên án thói ham mê lạc thú, sa ngã, đánh mất lý tưởng, từ đó đề cao sự tỉnh ngộ và vươn lên.

• Truyền đạt bài học nhân sinh về sự tu tâm, rèn luyện bản thân mới có thể giữ được hạnh phúc.

• Gợi mở niềm tin dân gian vào tình duyên tiền định, sự thiêng liêng của tình cảm chân thật.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện hấp dẫn, kỳ ảo, kết hợp nhuần nhuyễn giữa yếu tố hiện thực và siêu nhiên.

• Xây dựng nhân vật có chiều sâu tâm lý: Tú Uyên có sự chuyển biến từ tốt → xấu → tốt, gần với diễn biến con người thực.

• Ngôn ngữ sinh động, trữ tình, giàu hình ảnh, đặc biệt là những đoạn miêu tả cảnh tiên, tranh vẽ, hội chùa, hội ngộ tình nhân.

• Kết thúc có hậu, mang màu sắc huyền thoại, phù hợp với tư tưởng “thiện được báo thiện” trong văn học cổ.