Đọc truyện: Sự tích chó mèo ghét nhau (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CHÓ MÈO GHÉT NHAU

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CHÓ MÈO GHÉT NHAU

Xưa kia, chó và mèo vốn chơi thân với nhau. Tính chó thời luộm thuộm, bạ đâu nằm ngủ đấy. Còn tính mèo thì ưa sạch sẽ, lúc nào cũng nằm trên chiếu.

Thế rồi, chó sinh con đúng vào mùa đông trời buốt lạnh. Thương đàn con của chó rét mướt, nên mèo liền nhường chiếu (tiếng thái là phụ) cho đàn con của chó nằm. Nhờ thế, mà đàn con của chó sống sót qua được mùa đông rét đó.

Thế rồi một ngày kia, chó và mèo cùng về ở sống chung với người. Thấy mèo có vẻ hiền lành, lại biết bắt chuột, nên người rất quý, cho mèo nằm ngủ chung chăn, cho ăn cơm trộn miếng ngon. Còn với chó thì người cho ăn cơm thừa và canh cặn, bắt nằm ngủ ở dưới sàn, dưới đất.

Vì người đối xử không công bằng, nên chó nảy sinh ra ghen tỵ. Cứ nhìn thấy mèo ở đâu là chó đuổi theo tìm cách cắn. Mỗi lần bị chó đuổi là mèo lại phồng miệng lên kêu “phụ, phụ” (tức là chiếu), để nhắc lại cái ơn của mình đã cho chó mượn chiếu trước đây. Nhưng chó bỏ qua, vẫn cố đuổi cắn mèo cho bằng được.

Mèo tức chó vô ơn, nên kiện lên vua Then ở mường bun, nhờ vua Then phân xử lấy lại công bằng.

Khi được vua Then hỏi đến, chó bèn thưa:

– Tại con người đối xử bất công. Mèo chỉ giúp người được mỗi việc bắt chuột thì lại được ăn ngon, ngủ chăn. Còn con làm giúp người bao nhiêu việc, như canh nhà trông trộm, đuổi trâu đuổi gà khi chúng phá vườn,… Vậy mà lại toàn phải ăn của thừa, của ôi thiu vứt đi, khi ngủ thì phải nằm đất. Cho nên tức quá con mới đuổi cắn mèo.

Vua Then nghe thấy có lý nên phán:

– Vậy từ nay, chó và mèo nếu muốn sống chung ở trong một nhà, thì mèo phải lạy chó xin cho được ở cùng.

Thế là từ đấy, nhà nào muốn bắt mèo về nuôi thì khi bắt mèo về phải bế mèo lạy chó ba lạy. Như thế, chó sẽ để cho mèo ở cùng và không đuổi bắt nữa.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích chó mèo ghét nhau thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa, chó và mèo vốn là đôi bạn thân. Khi chó sinh con giữa mùa đông lạnh, mèo thương tình nhường chiếu cho chó con nằm. Sau đó, cả hai cùng về sống với con người. Vì mèo hiền lành, lại biết bắt chuột nên được con người yêu quý, cho ăn ngon, ngủ cùng chăn. Còn chó bị coi nhẹ, cho ăn đồ thừa và ngủ dưới đất. Ghen tức vì bị đối xử bất công, chó đuổi cắn mèo. Mèo tức giận vì chó vô ơn nên kiện lên vua Then. Sau khi nghe chó trình bày, vua Then cho rằng lý do của chó là hợp lý và ra phán xử: nếu mèo muốn sống cùng chó trong một nhà thì phải lạy chó ba lạy. Từ đó có tục lệ khi bắt mèo về nuôi, người ta bế mèo lạy chó ba lạy.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "sống sót qua được mùa đông rét đó"): Chó và mèo là đôi bạn thân, mèo giúp đỡ chó

+ Phần 2 (Tiếp đến "vẫn cố đuổi cắn mèo cho bằng được"): Mèo được người yêu quý hơn chó, khiến chó ghen tức

+ Phần 3 (Còn lại): Mèo kiện vua Then, vua xử phân minh

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao chó lại đuổi cắn mèo dù mèo từng giúp mình?

• Mặc dù mèo từng giúp đỡ chó rất lớn — nhường chiếu cho chó con giữa mùa đông lạnh — nhưng sau khi về sống với con người, mèo lại được đối xử tốt hơn chó.

• Mèo được ăn ngon, nằm ngủ chung chăn, trong khi chó chỉ được ăn cơm thừa, canh cặn và phải nằm đất.

• Sự phân biệt đối xử của con người khiến chó nảy sinh tâm lý ghen tỵ, từ đó chuyển hóa thành hành động đuổi cắn mèo.

→ Điều này thể hiện tâm lý con người và con vật khi bị thiệt thòi, không được ghi nhận công sức, rất dễ nảy sinh ganh ghét, oán hận, dù trong quá khứ đã từng được giúp đỡ.

2. Phán xử của vua Then có công bằng không?

• Phán xử của vua Then nhìn theo một hướng là công bằng, vì chó cũng làm nhiều việc cho con người như giữ nhà, đuổi trộm, đuổi trâu gà phá vườn nhưng lại không được coi trọng.

• Tuy nhiên, nếu xét theo khía cạnh ân nghĩa và đạo lý, thì chó vô ơn khi không nhớ mèo từng cứu sống con mình.

• Việc bắt mèo phải lạy chó ba lạy là hơi nặng nề với mèo, bởi vì mèo không làm gì sai mà lại bị thiệt thòi.

→ Qua đó, truyện phản ánh xã hội xưa cũng như tâm lý ứng xử, nơi kẻ mạnh, người có lý lẽ sắc sảo sẽ được ưu tiên hơn, còn người từng làm ơn nhưng ít lời, không biết đấu tranh có thể bị xử thua thiệt.

3. Giá trị nội dung

• Truyện phản ánh tình bạn, lòng tốt và sự vô ơn, cho thấy không phải ai cũng nhớ ơn khi đã qua khó khăn.

• Đề cao đạo lý ân nghĩa: Mèo giúp chó nhưng bị chó quên ơn, là lời nhắc con người phải biết tri ân người giúp mình lúc hoạn nạn.

• Phê phán thói ghen tỵ, ích kỷ khi thấy người khác được ưu ái hơn mình.

• Lý giải một hiện tượng dân gian: Vì sao chó hay đuổi mèo, và vì sao người ta phải bế mèo lạy chó ba lạy khi mới bắt mèo về nuôi.

4. Giá trị nghệ thuật

• Sử dụng nhân hóa động vật để truyền tải thông điệp đạo đức một cách sinh động, dễ hiểu.

• Có yếu tố kỳ ảo – vua Then, kết hợp với cấu trúc truyện dân gian rõ ràng: mở đầu (quan hệ tốt), mâu thuẫn (ghen tỵ), cao trào (kiện vua), kết thúc (tục lệ ra đời).

• Ngôn ngữ gần gũi, dễ nhớ, phù hợp với hình thức kể truyền miệng.

• Mang đậm màu sắc dân tộc vùng cao (như mường bun, vua Then, tiếng Thái: “phụ”).