Đọc truyện: Nữ thần mặt trời và mặt trăng (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH NỮ THẦN MẶT TRỜI VÀ MẶT TRĂNG

I. Đọc truyện

NỮ THẦN MẶT TRỜI VÀ MẶT TRĂNG

Mặt Trời và Mặt Trăng là hai người con gái của Ngọc Hoàng luôn phiên nhau đi xem xét mọi việc. Mặt Trời đi bằng kiệu và chia thành tốp già, tốp trẻ nên thời gian về khác nhau. Mặt Trăng tính tình nóng nảy hơn nên sức nóng làm hại muôn vật. Đã vậy cô lại còn hay chỏng lỏn nên đã bị Quải trừng phạt. Sau đó, vì mặt dính cát mà đã không còn nóng như xưa và tính tình trở nên hiền lành hơn.

Vua trên trời là Ngọc Hoàng có hai con gái đẹp. Ngọc Hoàng yêu quý hai nàng lắm nên cho các nàng hàng ngày luân phiên nhau đi xem xét mọi việc của hạ giới để báo lại cho nhà Trời. Cô gái đầu tên là Mặt Trời được ngồi kiệu hoa có bốn người khiêng. Bốn người này chia làm hai tốp: một tốp già và một tốp trẻ. Tốp các cụ già khiêng kiệu luôn luôn lo làm tròn phận sự, chăm chỉ vào công việc nên cô Mặt Trời thường đi một vòng rất nhanh. Còn tốp trẻ bản tính la cà nên những lần được phân công khiêng kiệu thường về muộn. Vì thế, mỗi lần Mặt Trời đi với tốp trẻ thì ngày dài, và đi với tốp già thì ngày lại ngắn.

Mặt Trăng là cô em tính tình nóng nảy còn hơn cả cô chị. Sức nóng của cô đã làm hại cho người và muôn vật khá nhiều. Ấy thế mà cô vẫn cứ chỏng lỏn, đi đâu cũng sà vào khiến cho nhân dân vô cùng kinh hãi. Trần gian khổ sở vì cô Mặt Trăng , họ đã kêu ca rất nhiều, tiếng thấu lên Thượng giới khiến cho bà mẹ đã định lấy tro mà bôi lên mặt cô để giảm bớt sức nóng đi. Nhưng Ngọc Hoàng chiều con, nên không để cho vợ làm việc ấy.

Bấy giờ ở dưới trần có một chàng trai tên là Quải. Quải là con mồ côi nhưng lại có một thân thể cực kỳ to lớn và sức khỏe tuyệt vời. Trước những hành động tai ác của cô Mặt Trăng , Quải quyết tâm trị cho một mẻ. Anh ta đón đường cô Trăng trên một đỉnh núi cao và trữ sẵn một đống cát thật lớn. Hôm ấy, cô Mặt Trăng vẫn quen thói cũ vừa đi vừa sà xuống để nhìn muôn vật, Quải chờ cho cô ta đến gần rồi bất thình lình bốc cát ném túi bụi vào mắt, vào mặt mũi cô. Cô Trăng đang rong chơi, bị tấn công đột ngột, nhắm mắt lại nhưng đất đã dính đầy mặt và chui cả vào trong mắt. Cô ta hốt hoảng vội vụt bay lên cao, lảng ra xa chỗ Quải đứng.

Từ đó trở đi cô không dám sà xuống gần mặt đất nữa. Mặt mũi cô bị cát dính chặt nên không còn sáng được như xưa. Sau này tính tình của cô trở nên dịu dàng, hiền lành hơn, ở dưới trần ai cũng thích. Người ta nói mỗi lần cô ngoảnh mặt xuống nhân gian thì lúc đó là trăng rằm, cô quay lưng tức là ba mươi, mùng một, còn cô trở sang trái, sang phải tức là thời kỳ trăng hạ huyền hoặc thượng huyền. Còn những khi trăng quầng, ấy là lúc cát bụi trát mặt bị gió thổi bay tung ra.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Nữ thần mặt trời và mặt trăng thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngọc Hoàng có hai cô con gái là Mặt Trời và Mặt Trăng, mỗi ngày thay phiên nhau xuống hạ giới quan sát sự việc. Mặt Trời được khiêng bằng kiệu hoa do hai tốp người khiêng — tốp già đi nhanh khiến ngày ngắn, tốp trẻ đi chậm khiến ngày dài. Mặt Trăng tính tình nóng nảy, sức nóng làm hại người dân và còn hay sà xuống đất khiến trần gian hoảng sợ. Dù mẹ định dùng tro làm nguội con gái, Ngọc Hoàng không cho. Một chàng trai trần gian tên Quải đã ném cát vào Mặt Trăng khiến cô hoảng sợ, không dám lại gần mặt đất. Từ đó, Mặt Trăng hiền hơn, mặt bị cát nên không sáng như xưa. Hình dáng Mặt Trăng thay đổi theo cách cô quay mặt, còn trăng quầng là khi cát bụi bay tung.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "và đi với tốp già thì ngày lại ngắn"): Giới thiệu hai cô con gái của Ngọc Hoàng, trong đó Mặt Trời được khiêng bằng kiệu đi xem xét hạ giới, và sự thay đổi độ dài ngày đêm được lý giải qua hai tốp người khiêng kiệu.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Nhưng Ngọc Hoàng chiều con, nên không để cho vợ làm việc ấy"): Mặt Trăng nóng nảy, thường xuyên gây hại cho nhân gian, khiến mọi người hoảng sợ, nhưng vẫn được Ngọc Hoàng dung túng không trừng phạt.

+ Phần 3 (Còn lại): Chàng Quải dùng cát để trừng trị Mặt Trăng khiến cô sợ, không dám xuống gần mặt đất, tính tình thay đổi, mặt bị mờ do cát, từ đó lý giải các hiện tượng trăng rằm, trăng non và trăng quầng.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Tại sao Mặt Trăng lại bị dân gian sợ hãi và chàng Quải phải ra tay?

• Mặt Trăng tính tình nóng nảy, không chỉ tỏa nhiệt gây hại cho muôn vật mà còn hay sà xuống gần mặt đất một cách bất ngờ, làm con người kinh hãi.

• Dù mẹ muốn can thiệp bằng cách bôi tro để làm nguội con gái, Ngọc Hoàng vì chiều con nên ngăn cản.

• Do thiên đình không hành động, dân gian phải tự tìm cách bảo vệ mình. Chàng trai Quải – biểu tượng của sức mạnh và tinh thần phản kháng của con người – đã dũng cảm lên đỉnh núi phục kích, dùng cát ném Mặt Trăng để trừng phạt và ngăn cô tiếp tục gây hại.

• Hành động này là biểu tượng cho lòng can đảm của con người trong việc đối đầu với sức mạnh tự nhiên khi nó trở nên nguy hiểm.

2. Truyện giải thích những hiện tượng tự nhiên nào và cách giải thích mang tính dân gian ra sao?

• Truyện giải thích nhiều hiện tượng tự nhiên như:

  • Ngày dài và ngày ngắn: Do Mặt Trời đi với tốp già (đi nhanh) hoặc tốp trẻ (đi chậm).

  • Pha của Mặt Trăng (rằm, non, thượng huyền, hạ huyền): Do Mặt Trăng quay mặt xuống, quay lưng, hoặc quay nghiêng theo hướng trái/phải.

  • Hiện tượng trăng quầng: Là lúc cát bụi trên mặt Mặt Trăng bị gió thổi tung lên.

• Những cách lý giải này thể hiện trí tưởng tượng phong phú và cách dân gian nhân cách hóa thiên nhiên để tạo nên câu chuyện gần gũi, sinh động và dễ hiểu.

• Qua đó, truyện không chỉ giúp con người xưa lý giải tự nhiên mà còn mang lại sự an ủi tinh thần, thể hiện khát vọng kiểm soát thiên nhiên theo quan điểm đạo lý (cái thiện trị cái ác, người hiền cảm hóa kẻ dữ).

3. Giá trị nội dung

• Giải thích hiện tượng tự nhiên theo cách dân gian lý thú: chu kỳ ngày – đêm, các pha của trăng, hiện tượng trăng quầng…

• Ca ngợi lòng dũng cảm của con người (qua nhân vật Quải) trong việc đối đầu với các thế lực gây hại.

• Phê phán tính cách nông nổi, nóng nảy qua hình tượng Mặt Trăng trước khi bị trừng trị.

• Thể hiện mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên: dân gian nhân cách hóa các hiện tượng trời đất thành người để dễ tiếp cận và giải thích.

• Thông điệp đạo đức sâu sắc: Con người dù yếu thế nhưng biết đoàn kết, dũng cảm thì vẫn có thể thay đổi được những điều tưởng như không thể.

4. Giá trị nghệ thuật

• Lối kể dân gian giàu hình ảnh và nhân cách hóa: Mặt Trời, Mặt Trăng được xây dựng như những cô gái có cá tính riêng biệt.

• Tình tiết sinh động, hấp dẫn, tạo bất ngờ như hành động Quải ném cát.

• Ngôn ngữ gần gũi, mộc mạc, giàu màu sắc truyền thống, dễ hiểu với mọi lứa tuổi.

• Sáng tạo trong liên tưởng: biến các hiện tượng khoa học thành câu chuyện kỳ ảo có chiều sâu văn hóa.

• Thể loại truyền thuyết kết hợp yếu tố thần thoại và ngụ ngôn, tạo nên một câu chuyện vừa giải thích tự nhiên vừa răn dạy con người.