Đọc truyện: Sự tích con cóc (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CON CÓC

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CON CÓC

Ngày xưa có hai chị em với tính tình trái ngược nhau, người chị xinh đẹp nhưng lười biếng còn người em xấu xí nhưng siêng năng. Nhân một dịp mưa lũ, người chị chèo bè chuối bỏ em mình để tìm đến nhà tiên ông rồi lấy chàng tiên làm chồng. Cô em gái được ông Trời giúp đỡ siêng năng trồng trọt nên về sau có nhiều bầu. Người chị vì ganh ghét đã cùng chồng nhảy xuống khỏi trời và bị biến thành cóc tía. Trong khi đó, người em lấy được chàng trai khôi ngô và đón chị mình về ở cùng.

Ngày xưa, trong nhà nọ có hai chị em, mỗi người một tính nết. Người chị xinh đẹp, tham lam và lười nhác. Người em bị què tay, nhưng rất siêng năng làm lụng.

Người chị cậy khoẻ, cậy xinh, sáng trưa chiều tối chỉ luẩn quẩn nào gương nào lược. Chơi bời vô độ nên chẳng bao lâu người chị đã gầy khô hơn que củi mặt mũi héo tóp như một xác chết. Người em mang tật: Tay phải co quắp từ thửa lọt lòng, mọi việc như cầm dao, cầm cầy, vốc cơm ăn cũng nhờ ở bàn tay bên trái. Quanh năm chỉ có một bộ váy áo chăn rách như tổ đỉa. Một hôm nọ, trời làm lũ lụt lớn, nước ngập hết làng, cây cỏ lúa, ngô hết chỗ cắm chân, người em bèn ngồi ôm lấy chóp núi đá, kêu trời gọi đất. Mệt quá, người em ngủ thiếp đi ba ngày bẩy đêm liền, thấy em ngủ lặng, người chị ngỡ là em đã chết, bèn cưỡi bè chuối chèo đi, bỏ mặc em trên chóp núi. Người em mở mắt choàng dậy thì nước vẫn chưa rút. Ðợi khi mặt trời đến người em liền kêu to:

– Ơi, ông trời!

Ông trời dừng lại hỏi:

– Cháu muốn gì?

Người em nói:

– Ông cứu lấy chị cháu, chị cháu bị nước lũ nhận chìm mất rồi. Ông cứu được, cháu muốn chị ấy lấy được ông Mặt Trời làm chồng.

Ông mặt trời cười bảo:

– Chị cháu đến nhà tiên ông rồi. Cháu hãy gieo hạt này ở chóp đá của cháu thì cháu muốn cái gì cũng được cái ấy.

Nói xong, ông Mặt Trời lại lặn đi. Cũng lúc ấy người chị chèo bè chuối đến gõ cửa nhà Tiên ông, bè chuối giạt lên sân thì người chị hò hét:

– Cho tôi gặp chàng tiên đẹp nhất!

Tiên ông nhìn ra thấy có người con gái lạ, lại đòi gặp tiên, liền mời vào nhà. Người chị nói luôn:

– Tôi không lấy ông đâu, ông già và xấu quá, cho tôi lấy chàng tiên đẹp nhất.

Tiên ông gật đầu bảo:

– Ừ!

Nói rồi, Tiên ông khoát tay một cái, lập tức từ trong nhà có một chàng trai đi ra, nắm lấy tay người chị. Chàng trai là dòng họ của Cóc tía, cho nên tiên ông đặt tên chàng là chàng Cóc tía. Từ đấy, vợ chồng người chị sống cuộc sống sung sướng trong cảnh tiên.

Người em gieo cái hạt của ông mặt trời cho vào kẽ đá, nàng lấy bàn tay trái của mình vơ rêu lá, giật cả vạt áo mình phủ cho hạt được nguyên lành. Chẳng bao lâu từ kẽ đá vươn ra một cây bầu, quả to như cái sọt. Nàng lăn bầu xếp ra rìa núi. Núi bầu cứ nối nhau, nối nhau mọc ra, vùng nước lũ cứ thu hẹp dần nhường chỗ cho bầu ở. Một ngày kia, người tiên thấy có nhiều núi nhỏ lên chật cả gầm trời. Vợ chồng Cóc Tía nhìn xuống thì thấy người con gái cầm dao bằng tay trái cứ quần quật bổ bầu ra chia cho mọi người. Người chị nhận ra kẻ ngồi với núi bầu là đứa em của mình, lòng ghen ghét lại nổi lên. Mụ liền kéo tay chồng bảo:

– Cái con què đó còn sống, nó có nhiều bầu kia kìa.

Chàng Cóc Tía chưa kịp hỏi thêm đầu đuôi ra sao thì mụ đã nắm tay chồng bảo nhảy ào xuống các chỏm núi bầu. Nhẩy khỏi nhà trời, vợ chồng hắn hiện nguyên hình một đôi Cóc Tía. Ðôi vợ chồng Cóc Tía ngồi chồm chỗm trên một quả bầu. Người em hỏi:

– Cóc muốn gì?

Cóc nói:

– Ta muốn nhận mày là em gái.

Người em lắc đầu:

– Chị ta lên trời lâu rồi.

Cóc bảo:

– Tao là chị đây, còn đây là anh rể của mày.

Người em ngồi nghe Cóc Tía vợ kể lại chuyện cũ gặp lũ to, chèo bè chuối lên trời ra sao… Nghe mãi rồi tin lời Cóc là phải. Người em liền nhận anh chị và cho ở chung trên ngọn núi cùng chăm nom dây bầu với mình. Khi ấy, ông Mặt trời đi qua, dừng lại nói với người em:

– Anh chị đã về với cháu đấy.

Người em nói:

– Vâng.

Ông mặt trời bảo:

– Bây giờ ta cho cháu một người chồng, cháu hãy bổ quả bầu xấu nhất ra thì gặp chồng.

Người em liền bổ quả bầu vặn vẹo xấu xí, vỏ bầu tách ra thì có một chàng trai khôi ngô, tuấn tú hiện ra nhận là chồng của người em, Hai vợ chồng người em lại lấy quả bầu xếp bậc xuống thấp dần. Họ xếp quả bầu đến đâu thì mực nước lui xuống đến đó. Ðồng ruộng làng mạc lại hiện về như xưa. Bà con làng xóm trở về làm ăn sing sống yên ấm.

Cũng từ đấy vợ chồng Cóc Tía được người em đưa xuống cùng ăn ở, làm lụng với dân bản. Người chị không còn ghen ghét với em gái như xưa nữa.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích con cóc thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về hai chị em gái mồ côi sống cùng nhau, mỗi người một tính: chị thì xinh đẹp nhưng tham lam, lười biếng; em thì xấu xí, bị tật ở tay nhưng lại siêng năng, nhân hậu. Trong một trận lũ lớn, người chị tưởng em chết nên chèo bè chuối bỏ đi tìm Tiên ông, đòi lấy chàng tiên đẹp trai. Tiên ông chiều ý, gả chị cho chàng Cóc Tía – là dòng họ cóc.

Người em được ông Mặt Trời ban cho hạt giống, cô trồng được rất nhiều quả bầu thần lớn như núi. Từ đó, đất hiện ra giữa lũ. Thấy em thành công, người chị ghen tuông nên cùng chồng nhảy xuống, bị hóa thành hai con cóc tía. Người em tuy biết rõ sự tình nhưng vẫn rộng lòng tha thứ, cho hai vợ chồng cóc ở lại.

Cuối cùng, ông Mặt Trời ban cho người em một người chồng đẹp trai từ trong quả bầu xấu nhất. Hai vợ chồng người em cùng dân làng sống yên ổn. Vợ chồng cóc cũng tu tỉnh, không còn ganh ghét, cùng làm ăn lương thiện.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Người em mở mắt choàng dậy thì nước vẫn chưa rút"): Giới thiệu hai chị em và trận lũ lớn

+ Phần 2 (Tiếp đến "Từ đấy, vợ chồng người chị sống cuộc sống sung sướng trong cảnh tiên"): Người chị đến nhà Tiên ông, người em được ban hạt giống

+ Phần 3 (Tiếp đến "Người em nói: – Vâng"): Người em trồng bầu thần, người chị ghen tuông bị hóa cóc

+ Phần 4 (Còn lại): Người em lấy chồng, vợ chồng cóc cải tà quy chính

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao người em được ông Trời giúp đỡ và ban cho hạt giống thần kỳ? Điều đó cho thấy phẩm chất gì của người em?

– Dù bị chị bỏ rơi trong lúc nguy cấp, khi ông Trời hỏi mong ước, người em không đòi cứu mình mà cầu xin cứu lấy người chị. Thậm chí còn mong chị được lấy ông Mặt Trời làm chồng – một người có thể mang lại hạnh phúc.

→ Điều đó cho thấy người em rất giàu lòng vị tha, bao dung, thương yêu người khác hơn bản thân mình.

– Khi nhận được hạt giống từ ông Mặt Trời, người em không nghĩ đến việc giữ làm của riêng mà dốc sức chăm sóc, trồng trọt, rồi chia quả bầu cho người khác, giúp đồng ruộng khô ráo, người dân quay lại sinh sống.

→ Điều này khẳng định tấm lòng nhân hậu, chí khí cần cù, sống vì cộng đồng.

→ Qua nhân vật người em, truyện đề cao mẫu người:

+ Tuy bề ngoài xấu xí, tật nguyền nhưng có phẩm chất cao quý, tâm hồn đẹp đẽ.

+ Sự nỗ lực và lòng tốt sẽ được đền đáp bằng những điều kỳ diệu.

2. Ý nghĩa việc người chị và chồng bị biến thành cóc tía rồi được em tha thứ? Điều đó nói gì về thông điệp truyện?

– Người chị khi lên trời vẫn giữ bản tính tham lam, đòi hỏi, chê bai, ngạo mạn, nên mới đòi lấy tiên đẹp nhất và bị gả cho chàng Cóc Tía – người tuy là tiên nhưng hình dạng xấu xí.

– Sau khi thấy em giàu có, người chị không ăn năn hối lỗi mà tiếp tục ghen tuông, kéo cả chồng nhảy xuống – đó là hành động ích kỷ, nhỏ nhen. Vì vậy, họ bị hóa thành cóc tía, thể hiện sự trừng phạt nghiêm khắc của trời đất với kẻ xấu tính.

– Tuy nhiên, người em không hề trả thù, trách móc, mà vẫn tha thứ, tiếp nhận chị và anh rể, còn để họ ở chung, cùng trồng bầu, sống hòa thuận.

→ Chi tiết ấy cho thấy sự khoan dung là một phẩm chất cao đẹp. Người em đại diện cho cái thiện không chỉ biết chống lại cái ác mà còn cảm hóa được nó.

→ Thông điệp:

+ Người tốt không chỉ được đền đáp mà còn giúp người xấu cải tà quy chính.

+ Lòng khoan dung có sức mạnh chữa lành và cảm hóa.

3. Giá trị nội dung

– Đề cao đức tính siêng năng, nhân hậu, vị tha của con người thông qua nhân vật người em.

– Phê phán tính lười biếng, tham lam, đố kỵ qua hình tượng người chị – dù đẹp nhưng thiếu phẩm chất, cuối cùng phải trả giá.

– Ca ngợi lòng bao dung, sự tha thứ, thể hiện tư tưởng nhân văn sâu sắc của dân gian: người tốt nên giúp kẻ xấu sửa đổi.

– Truyện chứa đựng niềm tin của nhân dân vào sự công bằng trong cuộc sống: kẻ xấu sẽ bị trừng trị, người hiền sẽ gặp lành.

4. Giá trị nghệ thuật

– Tình huống truyện hấp dẫn, giàu kịch tính, phát triển từ sự đối lập hai chị em đến cao trào hóa cóc và cái kết đoàn viên.

– Yếu tố kỳ ảo đậm nét: có tiên ông, ông trời, quả bầu thần, chàng trai trong quả bầu… là đặc trưng nổi bật của truyện cổ tích.

– Ngôn ngữ giản dị, giàu hình ảnh, dễ nhớ, dễ kể, gần gũi với lối nói dân gian.

– Nhân vật có tính biểu tượng cao: người chị đại diện cho cái ác – xinh mà xấu tính; người em đại diện cho cái thiện – xấu mà tốt bụng.