Đọc truyện: Sự tích đền Bà Đế (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH ĐỀN BÀ ĐẾ

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH ĐỀN BÀ ĐẾ

Bà Đế vốn là một cô gái siêng năng và có tiếng hát lay động lòng người. Khi Chúa Trịnh nghe được đã say mê và đi tìm. Cho đến khi bà mang thai vì thuyền hoa của Chúa chưa kịp đến đoán mà bà đã bị chết oan. Cuối cùng, khi chúa đến đã lập đền thờ cho bà.

Tương truyền vào năm 1718, ở phía đông nam vùng Ngọc Ðồ Sơn có đôi vợ chồng họ Ðào, đã hai mươi năm không có con. Hai vợ chồng tu thân, tích đức, cầu xin trời phật cho một mụn con. Trời phật động lòng, chứng giám, rồi báo mộng cho người vợ được mang thai. Tròn ngày, tròn tháng, đứa bé ra đời và được đặt tên là Ðào Thị Hương. Từ khi sinh ra, người đứa trẻ đã toả hương thơm ngát, phát ánh hào quang và đi đến đâu cũng có làn mây che đến đó. Càng lớn lên đứa trẻ (Bà Ðế) càng xinh đẹp, lộng lẫy.

Bà Ðế rất khéo tay, siêng năng mọi việc. Hàng ngày bà đi chăn trâu, cắt cỏ, tay làm, miệng hát, tiếng hát ngân vang cả núi rừng. Người ta nói rằng, tiếng hát của bà làm chim ngừng hót, sóng ngừng vỗ, đất trời lặng đi để lắng nghe.

Vào năm 1736, chúa Trịnh Giang về kinh lý Ðồ Sơn. Chúa cùng đoàn người dạo thắng cảnh bằng thuyền rồng trên núi Ðộc. Xúc động trước tiếng hát mượt mà, chúa truyền cho quân lính đi tìm người hát. Khi gặp được bà với vẻ đẹp nghiêng nước nghiêng thành, chúa yêu mến và quyến luyến không rời. Khi về kinh đô, chúa có hẹn ngày về đón bà.

Bà mang thai, trong lòng rất lo sợ, ngày đêm trông ngóng thuyền hoa của chúa. Hàng Tổng biết chuyện đòi phạt tiền. Nhà nghèo không có tiền nộp phạt, hàng tổng đem bà ra khu núi Ðộc rồi dìm bà xuống biển.

Trước khi chết, bà ngửa mặt lên trời khóc than rằng: “Phận gái thân cô, gặp chúa yêu thương tôi đâu dám chống, nhìn mẹ cha, hàng xóm tôi đâu dám quên. Xin trời phật chứng giám cho lòng con. Khi con bị dìm xuống nước, nếu có oan ức, trời phật cho con nổi lên ba lần”.Quả nhiên bà nổi lên ba lần, mọi người ai nấy đều kinh sợ. Sau một tháng, thuyền hoa của chúa về rước bà về kinh. Biết chuyện oan khuất, chúa Trịnh Giang cho xây đền, lập đàn giải oan cho bà. Ðền bà được vua Tự Ðức về thăm ban sắc phong: Ðông Nhạc Ðế Bà – Trịnh chúa phu nhân.

Người đời sau thương tiếc và khâm phục lòng thuỷ chung của bà. Nhiều danh nhân đã đề thơ ca ngợi:

“Lòng sáng như băng trời đất biết

Nỗi niềm thành kính quỷ thần hay

Ðế Bà hương lửa nghìn thu ấy

Ðể giải hồn oan cõi thế này”

Từ bấy đến nay, khách thập phương tấp nập đến du lịch Đồ Sơn trẩy hội đền Bà Ðế. Người ta đến để xin tài, xin lộc và đặc biệt cùng bà giải mọi nỗi oan khuất mà mình gặp phải.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích đền Bà Đế thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyền thuyết kể về bà Đế, tên thật là Đào Thị Hương, con gái một gia đình hiền lương ở Đồ Sơn, sinh ra với những điềm lành và sắc đẹp hơn người. Bà có tiếng hát làm say lòng người, đến mức chúa Trịnh Giang khi đi kinh lý đã say mê, hẹn ngày rước về kinh. Khi bà mang thai, dân làng cho rằng bà làm nhục làng nước, bắt phạt. Không có tiền nộp, bà bị dìm chết. Trước khi chết, bà khẩn cầu trời đất chứng giám sự oan khuất, và quả thật bà nổi lên ba lần. Khi chúa quay lại, biết chuyện, lập đền thờ bà, phong tước hiệu, giải oan. Người đời sau thương tiếc, tôn bà làm thần và đến đền bà cầu xin tài lộc, công lý, và sự an ủi cho những oan khuất cuộc đời.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Càng lớn lên đứa trẻ (Bà Ðế) càng xinh đẹp, lộng lẫy"): Sự ra đời kỳ diệu của Bà Đế

+ Phần 2 (Tiếp đến " chúa có hẹn ngày về đón bà"): Bà Đế nổi tiếng vì tài sắc và tiếng hát

+ Phần 3 (Tiếp đến "Quả nhiên bà nổi lên ba lần, mọi người ai nấy đều kinh sợ"): Cái chết oan khuất của Bà Đế

+ Phần 4 (Còn lại): Việc lập đền thờ và truyền tụng về sau

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao bà Đế được người dân lập đền thờ và phong thần sau khi chết?

Bà Đế được lập đền thờ và phong thần vì:

+ Bà là người phụ nữ có công, có đức, sống trung hậu, siêng năng, nết na, lại thủy chung với chúa Trịnh.

+ Bà chết trong oan khuất, thể hiện bi kịch của người phụ nữ trong xã hội cũ.

+ Sau khi chết, bà hiện linh thiêng, nổi lên ba lần chứng tỏ có sự minh oan của trời đất. Điều đó khiến người dân tin rằng bà hóa thần để bảo hộ cho những người lương thiện bị oan.

+ Vua chúa và dân chúng cùng đồng lòng phong thần, lập đền, ca ngợi bà như biểu tượng của lòng trong sáng, chung thủy và niềm tin vào công lý.

2. Cái chết của bà Đế phản ánh điều gì về xã hội phong kiến xưa?

Cái chết của bà Đế là minh chứng điển hình cho sự bất công trong xã hội phong kiến:

+ Phụ nữ bị ràng buộc khắt khe bởi lễ giáo và định kiến, nếu mang thai mà không có chồng thì bị xem là nhục nhã, dù sự thật không như vậy.

+ Người nghèo không có quyền lên tiếng, không có tiền để “chuộc lỗi”, đành phải chịu chết oan, dù mình vô tội.

+ Sự kỳ thị, hà khắc của làng xã và cơ chế cai trị phong kiến khiến những người như bà Đế không có chỗ đứng, không được minh oan khi còn sống.

+ Đồng thời, truyện cũng thể hiện lòng tin của nhân dân vào trời đất, thần linh – những thế lực công lý cuối cùng sẽ trả lại sự trong sạch cho người bị hàm oan.

3. Giá trị nội dung

+ Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn và phẩm hạnh của người phụ nữ:

Bà Đế là hình mẫu của người phụ nữ Việt Nam xưa: đẹp người, đẹp nết, siêng năng, thủy chung, luôn sống đúng đạo lý dù chịu thiệt thòi và bị hàm oan.

+ Phản ánh sự bất công xã hội và khát vọng công lý:

Cái chết của bà Đế là lời tố cáo chế độ phong kiến hà khắc, trọng danh tiết bề ngoài mà không nhìn thấy sự thật. Người tốt bị hàm oan, chỉ được minh oan sau khi mất. Qua đó thể hiện khát vọng của nhân dân về sự công bằng.

+ Tôn vinh tấm lòng chung thủy, sự oan khuất hóa thiêng:

Hình ảnh bà Đế hóa thân thành thần linh là biểu tượng của những tâm hồn cao đẹp, dù thân phận thấp kém vẫn được lưu danh và thờ phụng.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Sử dụng yếu tố kỳ ảo và tâm linh:

Các chi tiết như bà tỏa hương thơm, mây che đầu, nổi lên ba lần sau khi chết, được phong thần… đều là yếu tố kỳ ảo mang tính huyền thoại, tạo nên màu sắc linh thiêng, giàu chất dân gian.

+ Cách kể chuyện cảm động, giàu chất trữ tình:

Ngôn ngữ kể chuyện gần gũi, mô tả sâu sắc tâm lý nhân vật, đặc biệt là những đoạn bà khóc than, tạo xúc động mạnh mẽ.

+ Gắn liền truyền thuyết với địa danh cụ thể:

Truyện gắn liền với địa danh đền Bà Đế ở Đồ Sơn, làm tăng tính chân thực và giá trị lịch sử – văn hóa của truyền thuyết trong tâm thức dân gian.