Đọc truyện: Sự tích chim năm trâu sáu cột và chim bắt cô trói cột (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CHIM NĂM TRÂU SÁU CỘT VÀ CHIM BẮT CÔ TRÓI CỘT

ảnh

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CHIM NĂM TRÂU SÁU CỘT VÀ CHIM BẮT CÔ TRÓI CỘT

Ông Ba vốn là một người tá điền giỏi được giao cho việc chăn trâu. Về sau khi phú ông đột ngột mất đi con gái ông ấy đã đến kiểm kê tài sản. Vì đinh ninh rằng có sáu cột thì có sáu con trâu nhưng không ngờ rằng có 1 chiếc cột gãy. Chính vì vậy đã xảy ra sự tranh cãi giữa hai người về việc năm trâu sáu cột và bắt cô trói cột. Cuối cùng cả hai biến thành hai con chim vẫn luôn miệng tranh cãi về việc đó.

Ngày xưa, có một bác lực điền tên là Ba ở trong một xóm dưới chân núi. Bác không có ruộng phải làm rẽ năm sào của một phú ông ở làng bên cạnh. Phú ông là tay giàu có nhất tổng: ruộng đất trâu bò ở rải rác các thôn xóm nhiều không đếm xiết. Thấy bác là tá điền cũ, tính nết thật thà chăm chỉ, lúc nào cũng nộp thóc sòng phẳng, phú ông có lòng tin giao cho bác nuôi trâu. Từ đấy công việc của bác Ba thêm bận rộn. Ngày ngày bác phải chăn một bầy trâu của phú ông từ độ ấy sinh nở tổng cộng đã được năm con.

Tự nhiên một ngày nọ, phú ông lăn ra chết. Hắn chết giữa lúc tuổi còn khá trẻ. Phú ông chưa có con trai, chỉ có mỗi một cô gái nên bao nhiêu ruộng đất trâu bò đều về tay cô. Mà ruộng đất trâu bò của phú ông giao cho các tá điền nhiều thứ linh tinh phức tạp, có thứ đã làm giấy tờ phân minh nhưng cũng có thứ vì cái chết đột ngột xảy đến nên chưa có giấy tờ gì cả.

Cô con gái phú ông rất giống tính cha, lại là một người có mánh khóe vặt. Không bao giờ chịu để mất không cái gì cho người ngoài dù là những vật nhỏ mọn, Sau khi làm ma bố xong, cô gái mới bắt đầu đi kiểm soát một lượt gia sản của bố để lại.

Cô đến nhàbác Ba vào một buổi chiều. Lúc đó bác ta còn đi chăn trâu chưa về. Nhà này có nuôi trâu, cô biết, nhưng tất cả số trâu nuôi trâu đẻ được mấy con và lớn bé như thế nào thì hãy còn mập mờ. Trừ phú ông ra chả ai biết rõ. Mấy người đầy tớ chỉ nhớ mang máng cả mẹ đẻ con đẻ đâu năm sáu con.

Tục ở đây nuôi trâu không có chuồng. Người ta đóng ở góc sân những cái cột, tối về buộc mỗi con vào một cột. Thoạt vừa đến cô gái đếm ngay số cột được sáu cái: – “Sáu cột vị chi là sáu trâu” cô tự bảo thế. Cô không biết rằng trước đây một hôm vì có một cột gần gãy nên bác Ba phải đóng một cột khác, chưa kịp nhổ cái kia đi.

Lúc bác lực điền đánh trâu về, cô gái đếm đi đếm lại chỉ có năm con, bèn ngẫm nghĩ: – “Quái thật! Sao chỉ có năm. Có lẽ vì không có giấy tờ, nên nghe tin cha chết lão này đã bán trộm một con”. Bèn nói to:

– Này bác Ba. Còn một con nữa đâu?

Bác lực điền ngạc nhiên:

– Còn trâu nào nữa, tôi nuôi của cụ cả thảy chỉ có năm con.

Cô gái lý sự:

– Năm trâu sao lại sáu cột. Có lẽ bác đánh lạc mất một con trong rừng chứ gì?

Bác Ba đem việc cột gãy ra phân trần, nhưng cô nào đâu có nghe:

– Thôi bác chịu khó đi tìm cho tôi đi. Năm trâu sao lại có sáu cột?

Thấy cô ta lẩm bẩm mãi mấy tiếng “năm trâu sáu cột “, bác lực điền nổi xung:

– Chỉ có bắt cô trói vào cột này thì họa chăng mới thành sáu được!

Cô gái phú ông không phải là tay vừa, nhảy lên xỉa xói bác Ba. Bác Ba bực mình bỏ đi vào rừng. Cô tiếp theo chân bác. Rồi đó hai câu “năm trâu sáu cột” và “bắt cô trói cột” trở thành lời đối đáp của hai bên.

Cả bác Ba và cô gái về sau đều hóa thành chim. Hai con chim đó xuất hiện ở vùng rừng núi Thái-nguyên, Bắc-cạn là vùng xảy ra câu chuyện. Hai con chim kiếm ăn từ nhá nhem cho đến mờ sáng: một con đàng này núi, một con đàng kia núi, một con kêu: “Năm trâu sáu cột “, một con đáp: “Bắt cô trói cột”[1]. Người ta nhận tiếng kêu của từng con một mà đặt tên.

[1]. Có người cắt nghĩa tiếng kêu của loài chim đó là “Bắc-quang Bắc-mục” hay “Hà-giang nước độc” nhưng không kể thành chuyện.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích chim năm trâu sáu cột và chim bắt cô trói cột thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về bác Ba – một người tá điền hiền lành, được phú ông giao nuôi trâu. Khi phú ông qua đời, con gái ông đến kiểm kê tài sản. Thấy có sáu cái cột buộc trâu mà chỉ có năm con, cô nghi bác Ba giấu hoặc bán bớt một con. Bác Ba giải thích rằng có một cột gãy nên phải đóng thêm một cái khác, nhưng cô gái không nghe. Hai người xảy ra tranh cãi: cô luôn miệng “năm trâu sáu cột”, còn bác Ba thì tức giận nói “bắt cô trói cột”. Sau đó, cả hai người hóa thành hai con chim, mỗi con kêu một câu đối lại nhau, và câu chuyện trở thành lời giải thích dân gian cho tiếng chim kêu ở vùng núi.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "phú ông từ độ ấy sinh nở tổng cộng đã được năm con"): Giới thiệu bác Ba và công việc chăn trâu

+ Phần 2 (Tiếp đến "Năm trâu sao lại có sáu cột?"): Phú ông qua đời, con gái đến kiểm kê và xảy ra tranh chấp

+ Phần 3 (Còn lại): Tranh cãi gay gắt, hóa thành chim

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao cô con gái lại khăng khăng cho rằng có sáu con trâu, dù bác Ba đã giải thích?

• Vì cô con gái vốn tham lam, tính toán chi ly, không muốn để sót tài sản nào của cha mình. Dù không có giấy tờ gì rõ ràng, cô vẫn không tin tưởng tá điền, nghi ngờ rằng bác Ba đã gian dối.

• Ngoài ra, cô cũng là người thiếu hiểu biết, không kiểm tra kỹ tình hình, chỉ nhìn số cột mà suy ra số trâu mà không nghĩ đến khả năng có cột gãy.

• Điều này thể hiện thái độ áp đặt, phi lý và cố chấp, đặt lòng tham và sự ngờ vực lên trên lý lẽ và thực tế.

• Việc cô từ chối lắng nghe cũng là một biểu hiện thiếu lòng tin và công bằng với người làm, trái ngược với phú ông khi xưa vốn tin tưởng bác Ba.

2. Hình ảnh hai người hóa thành chim có ý nghĩa gì trong truyện dân gian?

• Trong truyện dân gian, việc hóa thân thành chim mang ý nghĩa biểu tượng: những mối tranh chấp không có hồi kết trong cuộc sống trần gian vẫn tiếp tục trong tự nhiên, như tiếng vọng của một câu chuyện không lời giải.

• Hai con chim mỗi con đứng một phía núi, mỗi sáng sớm cãi nhau bằng hai câu “năm trâu sáu cột” và “bắt cô trói cột”, tái hiện lại cuộc tranh luận không phân định đúng sai.

• Đây là cách dân gian giải thích hiện tượng tự nhiên – tiếng kêu của một loài chim – bằng một câu chuyện hài hước, sâu sắc về mâu thuẫn, cố chấp và sự bướng bỉnh.

• Nó cũng là một lời nhắc: nếu hai bên không chịu hiểu nhau, thì chuyện nhỏ nhặt cũng có thể thành tranh chấp dai dẳng, kéo dài mãi không dứt, thậm chí trở thành trò cười trong dân gian.

3. Giá trị nội dung

• Phê phán thói tham lam, tính toán vụ lợi và cố chấp của người giàu: Cô con gái phú ông không những không rộng lượng mà còn cố tình suy diễn sai lệch để gây khó dễ, bất chấp sự thật.

• Ca ngợi tính thật thà, điềm đạm của người nông dân như bác Ba, dù bị nghi oan vẫn cố gắng phân trần bằng lý lẽ.

• Thể hiện tiếng nói phê phán xã hội phong kiến, nơi người giàu có quyền phán xét kẻ nghèo, dù đúng hay sai. Tuy phú ông tin người làm, nhưng con gái ông lại không có lòng tin ấy, cho thấy sự suy đồi đạo đức trong tầng lớp trên.

• Truyện còn là một lời nhắc về bài học cuộc sống: khi con người thiếu đi sự lắng nghe, lòng tin và công bằng, thì chuyện nhỏ sẽ bị thổi phồng và không thể giải quyết ổn thỏa.

4. Giá trị nghệ thuật

• Ngôn ngữ giản dị, gần gũi, mang đậm sắc thái dân gian, dễ hiểu và dễ nhớ.

• Tình tiết dí dỏm, có yếu tố bất ngờ và hóm hỉnh: từ chuyện thực – đếm trâu, đếm cột – chuyển thành hiện tượng kỳ ảo – hóa thành chim.

• Sử dụng mô-típ biến hóa (hóa chim), đặc trưng của truyện cổ tích dân gian, để lý giải hiện tượng tự nhiên bằng yếu tố thần kỳ.

• Tạo nên câu chuyện giải trí mang tính ngụ ngôn, kết hợp giữa việc giải thích nguồn gốc tiếng chim kêu và việc truyền dạy một bài học đạo đức sâu sắc.

• Tạo ra lời đối thoại mang tính biểu tượng, hài hước nhưng đậm triết lý: “năm trâu sáu cột” – “bắt cô trói cột” mang tính nhại lại sự vô lý trong tranh cãi đời thường.