Đọc truyện: Cậu bé thông minh (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CẬU BÉ THÔNG MINH

I. Đọc truyện

CẬU BÉ THÔNG MINH

Ngày xưa, có một ông vua sai một viên quan đi dò la khắp nước tìm người tài giỏi. Viên quan ấy đã đi nhiều nơi, đến đâu cũng đưa ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người, nhưng tuy mất nhiều công mà chưa thấy có người nào thật lỗi lạc.

Một hôm, viên quan đi qua một cánh đồng làng kia, chợt thấy bên vệ đường có hai cha con nhà nọ đang làm ruộng: cha đánh trâu cày, con đập đất. Ông bèn dừng ngựa lại hỏi:

– Này ông lão kia! Trâu của lão cày một ngày được mấy đường?

Người cha đứng ngẩn ra, chưa biết trả lời thế nào thì đứa con chừng bảy, tám tuổi nhanh miệng hỏi vặn lại quan rằng:

– Thế xin hỏi ông câu này đã. Nếu ông trả lời được ngựa của ông đi một ngày được mấy bước, tôi sẽ cho ông biết trâu của cha tôi cày một ngày được mấy đường.

Viên quan nghe hỏi lại như thế thì há hốc mồm sửng sốt, không biết đáp sao cho ổn. Ông thầm nghĩ bụng nhất định nhân tài ở đây rồi, chả phải tìm đâu nữa mất công. Quan bèn hỏi tên họ làng xã quê quán của hai cha con rồi phi ngựa một mạch về tâu vua.

Nghe nói, vua lấy làm mừng lắm. Nhưng để biết đích xác hơn nữa, vua bèn sai ban cho làng ấy ba thúng gạo nếp và ba con trâu đực, ra lệnh phải nuôi làm sao cho ba con trâu ấy đẻ thành chín con, hẹn năm sau đem nộp đủ, nếu không thì cả làng phải tội.

Khi dân làng nhận được lệnh vua, ai ấy đều tưng hửng và lo lắng, không thể hiểu thế là thế nào. Bao nhiêu cuộc họp làng, bao nhiêu lời bàn tán, vẫn không nghĩ ra được cách gì giải quyết cả. Từ trên xuống dưới mọi người đều coi là một tai vạ. Việc đến tai em bé con người thợ cày. Em liền bảo cha:

– Chả mấy khi được lộc vua ban, cha cứ thưa với làng làm thịt hai trâu và đồ hai thúng gạo nếp để mọi người ăn một trận cho sướng miệng. Còn một trâu và một thúng gạo, ta sẽ xin làng làm phí tổn cho cha con ta trẩy kinh lo liệu việc đó.

– Đã ăn thịt còn lo liệu thế nào? Mày đừng có làm dại mà bay đầu đi đó con ạ!

Nhưng đứa con quả quyết:

– Cha cứ mặc con lo liệu, thế nào cũng xong xuôi mọi việc.

Người cha vội ra đình trình bày câu chuyện. Cả làng nghe nói vẫn còn ngờ vực, bắt cha con phải làm giấy cam đoan, mới dám ngả trâu đánh chén.

Sau đó mấy hôm, hai cha con khăn gói tìm đường tiến kinh. Đến hoàng cung, con bảo cha đứng đợi ở ngoài, còn mình thì nhân lúc mấy tên lính canh vô ý, lẻn vào sân rồng khóc um lên. Vua sai lính điệu vào, phán hỏi:

– Cậu bé kia, có việc gì? Sao lại đến đây mà khóc?

– Tâu đức vua – cậu bé đáp – mẹ con không may mất sớm, mà cha con thì không chịu đẻ em bé để chơi với con cho có bạn, cho nên con khóc. Dám mong đức vua phán bảo cha con cho con được nhờ.

Nghe nói, vua và các triều thần đều bật cười. Vua lại phán:

– Nếu muốn có em thì phải bảo bố kiếm vợ khác chứ, chứ bố cậu bé là giống đực, làm sao mà đẻ được!

Em bé bỗng tươi tỉnh:

– Thế sao làng chúng con lại có lệnh trên bắt nuôi ba con trâu đực cho đẻ thành chín con để nộp đức vua? Giống đực thì làm sao mà đẻ được kia chứ!

Vua cười bảo:

– Ta thử đấy thôi mà? Thế người làng không biết đem trâu ấy ra ngả thịt mà ăn với nhau à?

– Tâu đức vua, làng chúng con sau khi nhận được trâu và gạo nếp, biết là lộc của đức vua, cho nên đã làm cỗ ăn mừng với nhau rồi.

Vua và đình thần đều cho rằng cậu bé thông minh lỗi lạc. Nhưng vua vẫn còn muốn thử cho đến cùng. Qua hôm sau, khi hai cha con đang ăn cơm ở nhà công quán, bỗng có sứ nhà vua mang tới một con chim sẻ, với lệnh bắt họ phải dọn thành ba cỗ thức ăn. Em bé nhờ cha lấy cho mình một cái kim may, rồi đưa cho sứ giả, bảo:

– Ông cầm lấy cái này về, tâu đức vua xin rèn cho tôi thành một con dao để xẻ thịt chim.

Vua nghe nói, từ đó mới phục hẳn.

Lập tức, vua cho gọi cả hai cha con cậu bé thông minh vào vào, ban thưởng rất hậu.

Cậu bé thông minh – Giúp vua giải câu đố của sứ giả nước láng giềng

Hồi đó, có một nước láng giềng lăm le muốn chiếm bờ cõi của nhà vua. Để dò xem bên này có nhân tài hay không, họ mới sai sứ đưa sang một cái vỏ con ốc vặn rất dài, rỗng hai đầu, đố làm sao xâu một sợi chỉ mảnh xuyên qua đường ruột ốc.

Sau khi nghe sứ thần trình bày mục đích cuộc đi sứ, vua quan đưa mắt nhìn nhau. Không trả lời được câu đố oái oăm ấy tức là tỏ ra thua kém, và phải thừa nhận sự lép vế của mình đối với nước láng giềng.

Các đại thần đều vò đầu suy nghĩ. Có người dùng miệng hút, có người bôi sáp vào sợi chỉ cho cứng để cho dễ xâu. v.v… nhưng tất cả mọi cách đều vô hiệu. Bao nhiêu các ông trạng và các nhà thông thái triệu vào đều lắc đầu bó tay. Cuối cùng, triều đình đành tìm cách mời sứ thần ra tạm nghỉ ở công quán, để có thì giờ đi hỏi ý kiến cậu bé thông minh ngày nọ.

Một viên quan mang dụ chỉ của vua đến nhà cậu bé vào lúc cậu còn đùa nghịch ở sau nhà. Nghe quan trình bày ngọn ngành câu đố của sứ giả nước láng giềng, em bé không đáp, chỉ hát lên một câu:

Tang tính tang! Tính tình tang!
Bắt con kiến càng buộc chỉ ngang lưng.
Bên thời lấy giấy mà bưng,
Bên thời bôi mỡ, kiến mừng kiến sang
Tang tình tang…

Rồi bảo:

– Không cần tôi phải về triều làm gì. Cứ theo cách đó là xâu được ngay!

Viên quan sung sướng, lật đật trở về tâu vua. Vua và các triều thần nghe nói như mở cờ trong bụng. Quả nhiên con kiến càng đã xâu được sợi chỉ xuyên qua đường ruột ốc trước con mắt thán phục của sứ giả nước láng giềng.

Rồi đó, vua phong cho em bé làm trạng nguyên. Vua sai xây dinh thự ở một bên hoàng cung cho em ở, để tiện hỏi han.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Cậu bé thông minh là một câu chuyện thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về nhân vật chính là một em bé thông minh, tài trí hơn người. Trí thông minh của em được bộc lộ qua ba tình huống thử thách. Lần thứ nhất, khi viên quan gặp hai cha con em bé đang cày ruộng liền hỏi người cha một câu rất khó về số đường cày con trâu cày được trong một ngày. Người cha không trả lời được, cậu con trai nhanh trí hỏi vặn lại khiến viên quan thua cuộc và được vua ban thưởng. Lần thứ hai, vua yêu cầu cả làng em bé nuôi ba con trâu đực để đẻ thành chín con. Em bé đã tạo ra tình huống tương tự để vua tự thấy sự vô lí trong câu đố của mình. Vua giao cho em một con chim sẻ, bắt phải dọn thành ba cỗ thức ăn, em bé lại xin vua rèn cái kim thành một con dao xẻ thịt chim. Như vậy, vua phục hẳn tài năng của em bé. Cuối cùng, với trí tuệ thông minh lỗi lạc của mình, em bé đã giải được câu đố của xứ thần nước láng giềng bằng một bài đồng dao. Từ đấy, vua phong cho em bé làm trạng nguyên.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến “chả phải tìm đâu nữa mất công”): Viên quan dò tìm người tài khắp nơi, tình cờ gặp cậu bé thông minh đối đáp khéo léo, khiến quan khâm phục và về tâu vua.

+ Phần 2 (Tiếp đến “ban thưởng rất hậu”): Cậu bé giải câu đố "trâu đực đẻ con"

+ Phần 3 (Còn lại): Giải câu đố của sứ giả nước láng giềng

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Ý nghĩa chi tiết phần Cậu bé giải câu đố trâu đực đẻ con

- Phê phán sự phi lý và cách ra lệnh vô lý của vua và quan lại:

+ Lệnh bắt làng nuôi ba con trâu đực để đẻ thành chín con là điều không thể. Đây là phép thử mang tính bất công, thể hiện sự không hiểu biết hoặc cố tình gây khó khăn cho dân.

+ Làng hiểu đó là “lộc vua ban” nên ăn mừng rồi chờ kết quả, cho thấy dân lành + có lòng tin nhưng cũng rất dễ bị áp đặt.

- Tài trí và khả năng ứng biến thông minh của cậu bé:

+ Cậu bé dùng cách đối đáp khéo léo: hỏi lại viên quan câu tương tự, cho thấy sự sáng suốt và tinh thần không chịu khuất phục.

+ Việc cậu bé dám nhận trách nhiệm “lo liệu việc đó” chứng tỏ sự dũng cảm và tinh thần chủ động.

+ Câu trả lời và hành động của cậu làm vua phải suy nghĩ lại, thể hiện trí tuệ dân gian rất quý giá.

- Ý nghĩa nhân văn:

+ Câu chuyện khẳng định: sự thông minh, sáng tạo mới là thước đo giá trị con người chứ không phải địa vị hay học thức.

2. Ý nghĩa chi tiết phần Giải câu đố của sứ giả nước láng giềng

- Bài học về sự sáng tạo và cách giải quyết vấn đề:

+ Câu đố “xâu chỉ qua đường ruột ốc” là phép thử khó, tượng trưng cho những thách thức tưởng chừng không thể giải quyết.

+ Cậu bé không chọn cách cưỡng ép mà dùng mẹo dân gian, tạo ra “con kiến càng” buộc chỉ, thể hiện tư duy sáng tạo và biết vận dụng các nguồn lực sẵn có.

- Giữ gìn thể diện và chủ quyền quốc gia:

+ Câu đố là thủ đoạn nước láng giềng để kiểm tra, hạ thấp uy tín nước mình.

+ Nhờ tài trí của cậu bé, quốc gia tránh bị tổn thất về danh dự, thể hiện ý chí bảo vệ chủ quyền bằng trí tuệ.

- Tôn vinh trí tuệ dân gian và sự đoàn kết:

+ Trí tuệ không chỉ của một cá nhân mà gắn liền với văn hóa, kỹ năng dân gian, truyền thống lâu đời của nhân dân.

+ Việc vua phong cậu làm trạng nguyên là sự khẳng định, trọng dụng tài năng thật sự.

- Giá trị giáo dục:

+ Truyền cảm hứng cho mọi người, đặc biệt là thế hệ trẻ, về việc dám nghĩ, dám làm, biết vận dụng trí tuệ để vượt qua khó khăn.

3. Giá trị nội dung

+ Ca ngợi trí tuệ, tài ứng xử nhanh trí và tinh thần yêu nước của cậu bé nông dân thông minh.

+ Phê phán tư tưởng trọng hình thức, quan liêu, thử thách dân vô lý của vua và quan lại.

+ Đề cao giá trị của trí tuệ dân gian – người tài không nhất thiết là người học cao, mà là người có tư duy sáng tạo.

+ Thể hiện khát vọng công bằng: người giỏi thực sự dù nghèo khó cũng có thể được công nhận, trọng dụng.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Tình huống truyện độc đáo, bất ngờ (trẻ con đòi bố đẻ em; xâu chỉ qua ốc…).

+ Xây dựng nhân vật điển hình: cậu bé nông dân thông minh, lanh lợi, đối đáp sắc sảo.

+ Ngôn ngữ giàu hình ảnh, mang màu sắc dân gian: dùng câu hát, hình ảnh đời thường như con kiến, trâu, ốc…

+ Kết cấu tăng tiến, mỗi phần thử thách đều nâng cao, thể hiện rõ tài năng và trí tuệ vượt trội của cậu bé.

+ Truyện mang yếu tố kỳ ảo nhẹ nhàng, giúp hấp dẫn trẻ em và phù hợp truyền dạy đạo lý trong dân gian.