Đọc truyện: Sự tích ve sầu rỗng ruột (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH VE SẦU RỖNG RUỘT

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH VE SẦU RỖNG RUỘT

Chuyện xảy ra đã từ ngày xửa ngày xưa. Vào một buổi trưa mùa hè trời nắng chang chang, đàn ve rừng cất tiếng kêu inh ỏi. Có một con hoẵng đang kiếm ăn ở bên cạnh nương vừng nghe thấy tiếng ve đột ngột cất lên thì giật thót mình. Hoẵng co chân nhảy chạy qua đám quả cây vừng đang vào độ chín làm cho hạt vừng bị bắn tung toé phải vào mắt của một con gà rừng.

Gà rừng đột ngột bị hạt vừng bắn đúng vào mắt nên cuống cuồng bay đậu lên cành cây nơi có một tổ kiến bống. Bởi mắt đang bị đau cộm do hạt vừng bắn vào nên gà rừng tức bực cứ thế bới lia lịa phá tổ kiến bống.

Kiến bống bị phá tổ liền bò ra khắp cả cành cây. Bầy kiến bống đang bò thì gặp một con sóc thế là chúng bám chặt lấy con sóc và cùng nhau ra sức đốt.

Sóc bị kiến đốt đau liền leo tót lên dây mà tỉnh kình, đồng thời cắn lung tung vào những thứ gặp ở xung quanh. Vô tình sóc cắn đứt cuống một quả mák tỉnh kình làm quả mák tỉnh kình rơi xuống trúng phải lưng một con trâu.

Trâu giật mình tưởng có ai lấy đá ném mình lồng lên chạy thục mạng và nhảy xuống một cái ao. Không ngờ trâu giẫm phải một con nòng nọc khiến cho nòng nọc bị thủng bụng lòi gan ruột ra ngoài. Bị mất hết ruột gan nên nòng nọc bèn lên tận Mường Bun tìm tới vua Then để kêu kiện.

Vua Then hỏi:

– Nòng nọc tìm lên đây có việc gì?

Nòng nọc đáp:

– Thưa, con muốn kiện kẻ đã làm hại con.

Vua Then hỏi tiếp:

– Vậy kẻ nào đã làm hại nòng nọc?

Nòng nọc bèn kể rõ từ đầu:

– Thưa vua Then! Con đang sống yên ổn ở dưới ao. Bỗng dưng vô cớ lại có một con trâu chạy lồng đến. Nó dẫm phải con khiến cho con bị vỡ nát bụng gan ruột chẳng còn gì. Vậy mong vua Then hãy trừng trị con trâu.

Vua Then cho gọi trâu tới để xét hỏi.

– Tại sao trâu lại tự dưng giẫm bẹp gan nát ruột của nòng nọc?

Trâu ra sức thanh minh:

– Xin vua Then xem xét cho công bằng. Không phải là tại do con cố ý. Mà là tại có một quả mák tỉnh kình rơi trúng phải lưng con khiến cho con hoảng sợ mà lồng chạy lung tung nên mới vô ý giẫm phải nòng nọc đấy thôi.

Vua Then lại cho gọi quả mák tỉnh kình đến để hỏi:

– Bỗng dưng tại sao ngươi lại rơi rụng trúng vào lưng trâu?

Mák tỉnh kình thưa:

– Tất cả đều tại con sóc. Con vẫn đang gắn lơ lửng ở trên dây. Tự dưng sóc ở đâu chạy tới cắn đứt cuống vì thế nên con mới rụng xuống trúng phải lưng trâu đấy ạ.

Vua Then lại cho gọi đến sóc.

– Sao ngươi bỗng dưng lại đi cắn đứt cuống của quả mák tỉnh kình?

Sóc liền ra sức thanh minh để chối tội:

– Dạ, thưa vua Then. Con đang kiếm ăn ở trên một cành cây. Nào ngờ có đám kiến bống lại bâu đến cắn con. Đau không chịu nổi nên con mới cắn lung tung, lỡ trúng phải quả mák tỉnh kình. Vậy nên có trách tội thì xin vua Then hãy trách tội đám kiến bống đã cắn con ấy ạ.

Vua Then tiếp tục cho gọi bầy kiến bống lên và hạch tội:

– Sao đám kiến các ngươi tự dưng lại đi cắn con sóc?

Kiến từ tốn trình bày:

– Đàn kiến chúng con xưa nay vốn chỉ biết chăm chỉ làm ăn nào đâu có nỡ muốn hại ai. Nhưng chẳng hiểu sao có một con gà rừng bay xổ đến cào bới lung tung, phá tổ của chúng con, làm chúng con hoảng loạn phải chạy hết ra khỏi tổ. Trong lúc chạy đó chúng con gặp sóc nên mới cắn sóc cho hả cơn tức bỗng dưng bị gà rừng phá tổ.

Lần này thì vua Then cho gọi gà rừng. Vừa nhìn thấy gà, vua Then đã quát ngay:

– Gà rừng, tại sao tự dưng ngươi lại đi bới phá tổ kiến bống?

Gà rừng thật thà đáp:

– Lúc ấy con đang kiếm ăn ở chỗ nương vừng. Tự nhiên có hạt vừng bắn vào đúng mắt con. Không chịu nổi con mới bay lên cành cây đậu rồi đạp chân lung vô tình làm hỏng tổ kiến chứ không phải là do cố ý.

Vua Then lại cho gọi cây vừng để hạch tội. Cây vừng đổ tội cho hoẵng. Hoẵng lại đổ tội cho ve sầu.

Vua Then bèn cho gọi đến ve sầu. Ve sầu cố gắng thanh minh:

– Dạ, bẩm thưa vua Then. Cứ mùa hè tới nắng nóng nên ve sầu chúng con tìm đậu ở dưới những bóng cây râm mát. Tụ tập cùng nhau đông đúc nên chúng con rủ nhau hát chơi cho vui mà thôi.

Nghe ve sầu nói xong vua Then phán xử:

– Ve sầu các ngươi chỉ vì thú vui của mình mà làm tổn hại tới người khác. Vì vậy các ngươi phải lấy ruột gan của mình đền cho nòng nọc.

Thế là từ đấy loài ve sầu con nào trong bụng cũng bị rỗng bởi ruột gan đã phải đem đền cho nòng nọc.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích ve sầu rỗng ruột thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một vụ việc tưởng chừng nhỏ bé nhưng lại gây ra hậu quả lớn: một con ve sầu cất tiếng kêu vào trưa hè khiến hoẵng giật mình chạy, làm hạt vừng bắn vào mắt gà rừng. Gà rừng hoảng loạn phá tổ kiến bống, khiến kiến đốt sóc, sóc đau cắn quả mák tỉnh kình rơi trúng trâu. Trâu hoảng nhảy xuống ao dẫm nát một con nòng nọc. Nòng nọc lên kiện vua Then. Vua Then lần lượt điều tra, truy tìm nguyên nhân và quy trách nhiệm. Cuối cùng, ve sầu bị phạt lấy ruột gan của mình đền cho nòng nọc. Từ đó, ve sầu trong bụng rỗng không.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "bị thủng bụng lòi gan ruột ra ngoài"): Sự việc bắt đầu từ tiếng kêu của ve sầu

+ Phần 2 (Tiếp đến "chứ không phải là do cố ý."): Nòng nọc đi kiện và cuộc điều tra của vua Then

+ Phần 3 (Còn lại): Xử án và kết thúc bất ngờ

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Chuỗi sự việc trong truyện diễn ra như thế nào? Tác dụng của việc xây dựng sự việc theo kiểu dây chuyền này là gì?

- Chuỗi sự việc được sắp xếp theo kiểu liên hoàn - dây chuyền nhân quả:

Ve sầu → Hoẵng → Gà rừng → Kiến bống → Sóc → Mák tỉnh kình → Trâu → Nòng nọc

- Mỗi nhân vật đều không chủ động gây hại, mà chỉ phản ứng lại một sự việc trước đó.

- Cách kể theo dây chuyền:

+ Làm nổi bật tính liên quan mật thiết giữa mọi vật trong tự nhiên, dù là nhỏ bé.

+ Thể hiện bài học sâu sắc: hành động tưởng như vô hại của một cá thể (ve sầu) có thể gây hậu quả lớn nếu thiếu suy nghĩ.

+ Tăng tính hấp dẫn, gây tò mò vì người đọc muốn biết "ai là người có lỗi thật sự".

+ Phù hợp với cách kể chuyện dân gian: vừa hài hước, vừa có kịch tính, lại mang ý nghĩa giáo dục.

2. Hình phạt vua Then dành cho ve sầu có công bằng không? Qua đó, tác giả dân gian muốn gửi gắm thông điệp gì?

- Hình phạt dành cho ve sầu là phải lấy ruột gan của mình đền cho nòng nọc, giải thích vì sao ve sầu bụng rỗng.

- Tuy nhiên, ve sầu không trực tiếp làm hại nòng nọc, chỉ vì tiếng kêu của nó khởi nguồn cho chuỗi tai họa.

- Điều này tưởng như bất công, nhưng lại mang hàm ý sâu xa:

+ Dù hành động nhỏ, nếu gây ảnh hưởng tiêu cực đến người khác, vẫn phải chịu trách nhiệm.

+ Nhắc nhở con người cần suy nghĩ kỹ lưỡng trước hành động, lời nói, vì chúng có thể gây ra hậu quả không ngờ.

- Đồng thời, đây cũng là một cách giải thích hiện tượng tự nhiên bằng truyện cổ tích:

+ Vì sao ve sầu bụng rỗng?

+ Vì từng bị phạt mất hết ruột gan.

3. Giá trị nội dung

- Phản ánh quan niệm nhân quả trong tư duy dân gian:

Mọi việc đều có nguyên nhân, dù trực tiếp hay gián tiếp. Mỗi hành động đều để lại hệ quả, cần phải chịu trách nhiệm.

- Phê phán thái độ vô tâm, chỉ nghĩ đến bản thân:

Ve sầu mải vui hát không nghĩ tới hậu quả cho người khác, kết cục phải gánh trách nhiệm nặng nề.

- Đề cao công lý và tư duy suy xét thấu đáo:

Vua Then đại diện cho công lý, đi đến tận gốc vấn đề, không xét đoán hời hợt.

- Giáo dục về tinh thần trách nhiệm và sự cẩn trọng trong hành vi ứng xử.

4. Giá trị nghệ thuật

- Kết cấu dây chuyền – nhân quả hấp dẫn:

Từng bước dẫn dắt người đọc từ kết quả về nguyên nhân, vừa hợp lý vừa bất ngờ.

- Nhân vật được nhân hóa sống động:

Các loài vật mang đặc điểm, hành động giống con người, tạo nên sự gần gũi, sinh động và thú vị.

- Ngôn ngữ mộc mạc, giàu chất dân gian:

Lời kể tự nhiên, có phần hài hước, đậm chất truyền miệng của người dân tộc, dễ nhớ, dễ truyền tải.

- Kết thúc bất ngờ, mang tính biểu tượng cao:

Chi tiết ve sầu mất ruột gan vừa giải thích hiện tượng tự nhiên vừa khắc sâu bài học đạo đức.