Đọc truyện: Lẩy bẩy như Cao Biền dậy non (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH LẨY BẨY NHƯ CAO BIỀN DẬY NON

I. Đọc truyện

LẨY BẨY NHƯ CAO BIỀN DẬY NON

Cao Biền vốn rất giỏi về địa lý sau khi tìm được khu đất cho vua đã được thưởng chiếc bút thần. Sau đó, ông nghĩ cách để con rể được thăng tiến. Nhưng sau khi sự việc bất thành ông đã đi khắp nước để trấn áp tất cả các huyệt đất quý và quăng cây bút xuống một dòng sông.

Ngày xưa ở Trung Quốc có Cao Biền rất giỏi nghề địa lý. Những phép hô thần tróc quỷ, ông đều thông thạo. Tiếng đồn vang khắp nơi. Hoàng đế Trung Quốc nghe tiếng liền triệu Biền vào cung ủy thác cho việc kiếm một ngôi đất xây dựng lăng tẩm. Cao Biền vâng lệnh và sau năm năm tìm tòi, đã kiếm được một kiểu đất quý mà theo ông có thể giữ ngôi nhà Đường vững như bàn thạch. Sau khi công việc hoàn thành, hoàng đế rất khen ngợi, sai ban nhiều vàng bạc cùng phong tước lớn cho Biền. Nhưng Biền vốn biết trong kho tàng của hoàng đế có một ngòi bút thần có phép mầu nhiệm mà chính hoàng đế và cả triều thần không một ai biết cả. Vì thế Biền không nhận vàng, chỉ nói:

-Tâu bệ hạ, hạ thần không muốn lấy vàng bạc của bệ hạ. Chỉ muốn xin một kho trong trăm ngàn kho đồ dùng của bệ hạ bằng cách là để hạ thần tự tay rút trong chùm chìa khóa kho tàng mà quan tổng quản đang nắm giữ, nhằm đúng chìa kho nào thì được phép lấy kho ấy. Hoàng đế nghe nói hơi ngạc nhiên nhưng vốn trọng tài Biền, lại thấy ý kiến hay hay nên vui lòng để Biền làm chuyện may rủi xem thử thế nào. Quả nhiên kho mà Biền chỉ, đúng là kho đựng toàn bút lông dùng cho triều đình. Khi được sử dụng hàng vạn cây bút, Biền mang đến một hòn đá, lần lượt đem chọc mạnh từng ngòi lông vào đá. Nhưng chẳng có ngòi nào được toàn vẹn. Mỗi lần thấy tòe ngòi, ông lại vứt đi và tiếp tục chọc ngòi khác vào đá. Cứ thế cho đến lúc trong kho sắp vợi cả bút thì bỗng có một quản bút chọc thủng vào đá mà ngòi lông vẫn còn nguyên vẹn, Biền mừng quá reo lên:

– Ta tìm được ngòi bút thần rồi!

Biền liền cầm bút thần vẽ thử một con rồng lên mặt tường, chừa hai con mắt. Đến khi điểm nhãn, rồng tự nhiên cuộn mình được và tách ra khỏi bức tường. Rồi rồng vụt lên trời, bay biến vào đám mây trước con mắt kinh ngạc của mọi người. Biền lại vẽ thêm nhiều con vật khác và những con vật ấy đều hoạt động không khác gì những con vật có thực. Sau cùng Cao Biền vẽ một con diều rất lớn, dùng bút thần nhúng mực điểm mắt cho diều. Diều đập cánh bay lên. Lập tức Biền cưỡi lên lưng và diều đưa vút lên trên không. Thế là Biền cưỡi diều vượt qua muôn trùng núi sông sang đến nước Nam. Trên lưng diều, Biền đưa mắt xuống tìm huyệt đất quý. Quả nhiên không bao lâu, ông tìm thấy ở gần một con sông, cứ như bây giờ là sông Trà Khúc tỉnh Quảng Ngãi, một huyệt đất phát đế vương. Huyệt đất ấy quý không đâu bằng mà lại chỉ trong một ngàn ngày là phát. Đó là một cái hàm con rồng lấp dưới nước mà chỉ có con mắt của Biền mới khám phá được. Từ đó, Biền có ý muốn hưởng một cuộc sống sung sướng xa xỉ vào bậc nhất thiên hạ. Nhưng khi nghĩ lại thì hắn rất tiếc là không có con trai mà thân mình lại đã già mất rồi; nếu được làm vua cũng không còn hưởng được mấy nỗi. Biền mới tính sẽ nhường cho rể. Nếu nó làm vua thì ông bố vợ tất cũng được bội phần trọng đãi, mà dòng dõi con gái mình cũng hưởng phúc lâu dài. Nhưng muốn thực hiện công việc “đại sự” này cần phải giữ hết sức bí mật, nếu không sẽ mất đầu như chơi. Nghĩ vậy, Biền trở về Trung Quốc bảo người con rể đào lấy hài cốt cha y đem sang nước Nam để cải táng. Trong việc này Biền chỉ bàn kín với một người học trò mà thôi. Nhưng người học trò mà Biền tin cậy lại muốn miếng đất quý ấy hoàn toàn thuộc phần mình hưởng, nên khi được lệnh thầy mang hài cốt thì hắn cũng đào luôn hài cốt của cha mình sang Nam.

* * *

Bấy giờ hàm rồng đang thời kỳ há miệng. Biền bảo học trò lặn xuống ném gói xương vào giữa miệng rồng, chờ cho nó ngậm lại hãy lên. Người học trò đem gói xương của cha mình đánh tráo vào, còn gói xương kia thì bỏ ở một bên mép. Xong việc đó, Cao Biền bảo con rể chọn năm giống lúa, mỗi thứ một thúng mang đến huyệt đất nói trên, sai đào đúng vào chỗ vai rồng thành năm cái huyệt. Mỗi huyệt Biền sai rấm một thúng lúa rồi lấp đất lại thành năm ngôi mộ. Hắn giao cho chàng rể một ngàn nén hương, dặn mỗi ngày thắp một nén, đúng hai năm chín tháng mười ngày thì tự khắc quân gia dưới huyệt nhất tề dậy cả. Dặn đâu đấy, Biền trở về Trung Quốc. Thời gian trôi qua. Hôm ấy chỉ còn mười ngày nữa là hết hạn công việc mà Cao Biền đã dặn, thì tự nhiên con gái hắn ở nước Nam đẻ luôn một lúc ba bé trai, mặt mũi dị kỳ. Vừa mới sinh ra, ba đứa đã biết đi biết nói: một đứa mặt đỏ tay cầm ấn, một đứa mặt màu thiếc, một đứa mặt màu xanh, đều cầm dao sáng quắc. Cả ba nhảy tót lên giường thờ ngồi, đòi đem quân thu phục thiên hạ. Người nhà ai nấy xanh mặt.

Chỉ trong một buổi tiếng đồn rầm lên. Mọi người thấy sự lạ đổ tới xem như đám hội. Người rể của Biền sợ quá, bảo vợ: “Mày đẻ ra ma ra quỷ, nếu không sớm trừ đi thì khó lòng sống được với triều đình. Chẳng qua cha mày làm dại, nên mới sinh ra như thế”. Thế rồi y chém tất cả. Trong lúc bối rối người nhà của y vì lầm nên đốt luôn một lúc hết thảy những nén hương còn lại. Bỗng dưng mặt đất chuyển động. ở dưới năm ngôi mộ có tiếng rầm rầm mỗi lúc một lớn. Rồi nắp mộ bật tung ra, bao nhiêu quân gia từ dưới đó nhảy lên. Nhưng vì còn non ngày nên sức còn yếu, đứng chưa vững, người nào người ấy đi lại bổ nghiêng bổ ngửa, cuối cùng đều chết sạch. Lại nói chuyện Cao Biền chờ cho đến tận ngày hẹn mới cưỡi diều bay sang nước Nam. Nhưng lần này diều bị ngược gió nên sang không kịp. Khi diều hạ cánh xuống thì người con rể đã phá hỏng mất công việc của hắn. Hắn bực mình vô hạn. Sau khi căn vặn để hiểu rõ câu chuyện, hắn rút gươm chém chết cả học trò lẫn rể. Từ đó Cao Biền sinh ra chán đời, chả thiết gì nữa. “Không được ăn thì đạp đổ”, nghĩ thế, hắn bèn cưỡi diều đi khắp nước Nam để ếm huyệt và phá tất cả những long mạch của nước này. Ngay chỗ hàm rồng nói trên, hắn dùng phép chém đứt cổ con rồng đó đi. Cũng vì vậy mà ngày nay người ta nói nước sông Trà Khúc đỏ như máu là bởi máu tự cổ con rồng chảy ra đến nay vẫn chưa dứt.

Đến Nghệ An, Biền thấy trên một hòn núi mà ngày nay còn gọi là núi Đầu Rồng ở sát bờ biển có huyệt đế vương. Hắn bèn làm bùa bằng gang đóng vào đỉnh núi. Từ đó trở đi trên đỉnh núi ấy không một cây cối gì còn mọc được. ở Thanh Hóa, Cao Biền cũng thấy có huyệt đất quý. Nhưng hắn thấy con rồng đó què một chân, cho rằng nếu có phát đế vương thì không thể phát to được. Cho nên hắn cho diều đi thẳng không ếm nữa. Cũng vì thế người ta nói mấy đời vua chúa trị vì ở nước Nam đều phát tích ở Thanh Hóa. Khi diều bay qua làng Thiên Mỗ (bây giờ là làng Đại Mỗ, tỉnh Hà Đông) Biền thấy có cái giếng ở vệ sông mà bây giờ là Nhuệ Giang cũng có huyệt đế vương. Hắn bèn cho diều hạ xuống là là sát mặt đất, đoạn thuận tay ném luôn cây bút thần của mình xuống lòng giếng. Người ta nói cây bút ấy sau rồi hóa thành một khúc gỗ cắm chặt xuống đáy giếng. Không một a i dám động đến nó. Mãi về sau trong làng có một ông thám hoa có tính hiếu kỳ mới tâu vua xin hai con voi về kéo thử khúc gỗ đó lên. Họ tết một chiếc thừng lớn: một đầu buộc vào khúc gỗ, còn một đầu buộc vào cổ voi. Nhưng khi voi cất bước thì tự nhiên ở những xóm làng bên cạnh, đất chuyển động ầm ầm, đồng thời nhà cửa phát hỏa tứ tung. Lần ấy ông thám đành bỏ dở công việc vì ông ta sợ con rồng bị đau giẫy giụa làm hại đến dân sự. Điều đặc biệt là từ bấy đến nay nước giếng ấy không bao giờ cạn. Mỗi khi nước trong, người ta vẫn thấy có bóng khúc gỗ đen đen ở dưới đáy. Để tâng công với hoàng đế, Cao Biền vẽ bản đồ từng kiểu đất một rồi viết thành sách ghi chú rất tinh tường đem dâng lên vua Đường. Đại ý nói tất cả những mạch đất quý nhất của nước Nam, hắn đều đã trấn áp xong. Duy có kiểu đất ở chỗ trung độ (tức bây giờ là Hà Nội) thì hắn đã sai đắp một cái thành gọi là thành Đại La để chặn long mạch. Lễ trấn áp này Biền làm rất công phu và linh đình. Trên hòn núi ở xa xa về phía Bắc thành Đại La, hắn cho dựng một cái đàn tràng. Trong thành Đại La, hắn sai nung một lúc tám vạn cái tháp bằng đất nhỏ. Nung xong, Biền huy động tám vạn quân, mỗi tên quân vai vác giáo, mũi giáo xóc một cây tháp, đi từ Đại La tiến dần lên núi. Vừa đi họ vừa hô mấy tiếng “Thống vận hoàng đế”. Đến nơi đặt tháp xuống đỉnh núi rồi tám vạn quân ấy lại rùng rùng kéo về Đại La. Cũng vì có những việc kỳ dị như thế nên núi ấy từ đó mang tên là núi Bát Vạn. Hoàng đế Trung Quốc đọc sách của Cao Biền lại càng khen ngợi hắn. Nhưng việc làm của Biền bị dân chúng nước Nam oán ghét. Họ lập tâm chờ dịp giết hắn cho bõ hờn. Một hôm, Biền cưỡi diều bay vào miền cứ như bây giờ là Ninh Bình. ở đây người ta đã chuẩn bị cung nỏ chờ khi diều của hắn bay qua là là mặt đất, là cả bao nhiêu người cùng nhất tề phóng tên. Diều bị gãy cánh rơi xuống núi. Biền bị trọng thương, sau đó phải đưa về Trung Quốc. Hòn núi ấy ngày nay còn mang tên là núi Cánh Diều, một trong ba ngọn núi ở gần trị sở Ninh Bình. Cao Biền về nước được ít lâu bị thủ hạ giết chết. Người ta theo lời dặn của hắn, đem hài cốt chôn ở một cái gò cát ở mé biển miền Nam, cứ như bây giờ thuộc tỉnh Phú Yên. ở đó mặc dầu sóng dồi gió dập thế nào đi nữa, cát ở mả vẫn cũng không bay đi chỗ khác. Người đi thuyền qua đó vẫn gọi là mả Cao Biền. Ngày nay chúng ta có câu :

Lẩy bẩy như Cao Biền dậy non

Là ý nói nóng nẩy vội vàng sẽ thiếu chu đáo, và thế nào cũng thất bại.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Lẩy bẩy như Cao Biền dậy non thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về Cao Biền – một người Trung Quốc giỏi về địa lý, phép thuật và được vua Đường trọng dụng. Sau khi lập công tìm đất xây lăng cho vua, ông được ban thưởng bút thần. Từ đó, ông dùng bút này để cưỡi diều bay sang nước Nam (Việt Nam), tìm được một huyệt đất quý có thể phát đế vương. Ông muốn để con rể hưởng phúc nhưng bị học trò và con rể phản bội, âm mưu thất bại. Quá tức giận, ông phá hết long mạch đất Nam, trấn yểm huyệt quý khắp nơi. Dân gian truyền miệng những câu chuyện kỳ bí về các huyệt đất bị ếm, như giếng có bút thần, núi Bát Vạn... Cuối cùng, Cao Biền bị dân Việt phục kích làm diều rơi gãy, bị thương và chết nơi đất khách. Mộ ông nằm ở vùng cát Phú Yên, không bao giờ bị sóng gió làm bay cát.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Ta tìm được ngòi bút thần rồi"): Giới thiệu tài năng địa lý, phép thuật của Cao Biền và việc ông nhận được bút thần sau khi giúp vua Đường tìm đất xây lăng.

+ Phần 2 (Tiếp đến "cuối cùng đều chết sạch"): Cao Biền tìm huyệt phát đế ở nước Nam, định giúp con rể cải táng cha vào đó nhưng bị học trò tráo đổi, dẫn đến thất bại và hậu quả bi thảm.

+ Phần 3 (Tiếp đến "Người đi thuyền qua đó vẫn gọi là mả Cao Biền"): Cao Biền tức giận phá hết long mạch nước Nam bằng phép thuật. Cuối cùng bị phục kích, trọng thương và chết ở nơi đất khách.

+ Phần 4 (Còn lại): Kết truyện bằng câu tục ngữ dân gian nói về sự thất bại do hấp tấp, rút ra bài học từ nhân vật Cao Biền.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao Cao Biền lại quyết định đi ếm long mạch khắp nước Nam?

• Vì kế hoạch cho con rể thừa hưởng huyệt phát đế vương thất bại.

• Học trò phản bội, tráo hài cốt cha mình.

• Con rể vì sợ mà giết cả ba đứa con dị thường, đốt hết hương khiến kế hoạch “hồi sinh quân gia” bị đổ vỡ.

• Cao Biền giận dữ vì công sức bày mưu tính kế suốt bao năm bị uổng phí.

• Tâm lý “không được ăn thì đạp đổ” trỗi dậy, ông trả thù bằng cách phá hết những huyệt quý, trấn yểm toàn bộ long mạch để nước Nam không thể sinh ra đế vương.

2. Truyện dân gian đã thần thoại hóa những chi tiết nào trong câu chuyện về Cao Biền?

• Chi tiết bút thần: có khả năng tạo ra sinh vật sống, vẽ rồng bay lên trời.

• Cưỡi diều bay qua các vùng đất: thể hiện phép thuật phi thường.

• Huyệt đất phát đế vương: có thể khiến người chết sống lại, sinh con kỳ dị, giúp phát đế.

• Sự trấn yểm long mạch: dùng tháp, bùa, bút, lời chú để phá thế đất.

• Khúc gỗ dưới giếng không bao giờ nhấc lên được: tượng trưng cho sự thiêng liêng, bất khả xâm phạm.

• Sự kiện tám vạn quân mang tháp đi trấn yểm và các hình ảnh kỳ vĩ như núi không mọc cây, đất chuyển động, giếng không bao giờ cạn... mang màu sắc tâm linh, truyền thuyết rõ rệt.

3. Giá trị nội dung

• Lên án âm mưu đô hộ của phong kiến phương Bắc: Truyện cho thấy người Trung Quốc (điển hình là Cao Biền) mưu toan trấn yểm long mạch nước Nam để ngăn cản sự phát triển độc lập của dân tộc Việt.

• Ca ngợi tinh thần chống ngoại xâm của người Việt: Dù Cao Biền dùng phép thuật kỳ dị đến đâu, cuối cùng ông vẫn thất bại vì lòng người dân không thuận.

• Niềm tin vào linh khí đất nước: Qua những huyệt đất phát đế, giếng thần, núi linh thiêng… người Việt tin rằng đất nước mình thiêng liêng, có thể sinh ra minh quân nếu giữ được long mạch.

• Phê phán tính nóng vội, ích kỷ: Câu “Lẩy bẩy như Cao Biền dậy non” cho thấy cái kết bi thảm của những kẻ mưu cầu lợi riêng, vội vàng, hấp tấp mà thiếu suy xét.

4. Giá trị nghệ thuật

• Yếu tố kỳ ảo, huyền bí: Các chi tiết như bút thần, cưỡi diều, điểm nhãn cho rồng, quân chết sống dậy... đều thể hiện đặc trưng của truyện dân gian huyền thoại.

• Nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn: Diễn biến liên tục, kịch tính, từ thành công đến thất bại của Cao Biền khiến người đọc hồi hộp theo dõi.

• Ngôn ngữ sống động, gần gũi với dân gian: Câu chuyện truyền miệng nhiều đời, có lồng ghép các câu tục ngữ, địa danh cụ thể, tạo cảm giác chân thực.

• Sử dụng chi tiết gắn với địa danh lịch sử: Gắn liền truyền thuyết với các địa danh như Trà Khúc, Bát Vạn, Ninh Bình, Phú Yên... làm tăng tính dân tộc và chiều sâu văn hóa.