Đọc truyện: Con gà và con hổ (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CON GÀ VÀ CON HỔ

I. Đọc truyện

CON GÀ VÀ CON HỔ

Hổ, gà và thỏ là 3 loài vật ở chung thay phiên nhau nhiệm vụ làm việc và nấu ăn. Khi đến lượt thỏ nấu ăn, dù nghe theo lời gà dạy nhưng lại bị hổ nổi giận đánh xẻ môi. Thỏ giận dữ chờ cơ hội trả thù và trả thù được hổ bằng cách đốt đống lá trên lưng. Hậu quả lông hổ bị cháy xém như vẫn thấy ngày nay.

Thỏ, hổ và gà có lần ở chung với nhau để hợp sức phát nương rẫy. Ngày đầu tiên, thỏ và hổ đi cắt tranh, giao cho gà nhiệm vụ trông nhà và nấu ăn.
Sau khi quét dọn trong nhà ngoài ngõ, gà nấu cơm. Cơm chín, gà bắc một nồi nước lên bếp. Nước sôi gà nhảy lên miệng nồi, đẻ vào nồi một quả trứng, rồi cất lên mấy tiếng “cục ta cục tác”.

Trứng vừa chín thì thỏ và hổ cũng vừa về. Gà bắc trứng ra. Thỏ, hổ vừa mệt vừa đói nên ăn rất ngon miệng. Thỏ hỏi: “Chị gà ơi! Chị làm thế nào mà có món ăn thích khẩu thế?”. Gà nói thực cho biết cung cách mình đã chế ra món ăn đó. Sáng hôm sau, họ lại dậy sớm tiếp tục đi cắt tranh. Lần này hổ đi cùng gà, còn thỏ đến lượt ở nhà nấu ăn. Hổ còn dặn thỏ cố lo làm sao có bữa ăn ngon như gà đã làm hôm qua. Thỏ đáp: “Việc đó không khó, bác cứ tin ở tôi!”.

Sau khi nấu cơm, thỏ cũng bắc một nồi nước sôi rồi cũng đứng lên thành bếp chìa đít vào nồi và rặn như kiểu gà đã dạy. Xong việc, thỏ hý hửng ra cửa đón hổ và gà về.

Bữa ăn hôm ấy, hổ đói bụng háu ăn, gắp ngay trước mấy miếng bỏ vào miệng. Nhưng chưa kịp nuốt thì hổ đã vội khạc nhổ rối rít và gầm lên đuổi đánh thỏ. Thỏ vùng chạy nhưng không kịp nữa, bị hổ tóm được đánh cho một trận mê tơi. Hổ dằn đầu thỏ xuống đất mấy lần làm thỏ toạc cả da miệng. Sau lần bị đòn ấy thỏ giận hổ vô cùng, quyết nghĩ cách báo được thù mới hả. Mấy ngày sau, thỏ và hổ lại tiếp tục công việc Lúc này tranh cắt đem phơi đã khô, phải đánh đống lại đưa về lợp nhà. Trong khi chưa biết làm thế nào để chuyển tranh về thì thỏ đã hiến kế bảo hổ: – “Trong ba ta, tôi thấy bác có sức khỏe hơn cả. Vậy bác hãy nằm xuống để tôi chất tranh lên lưng, dùng dây buộc chặt vào lưng rồi cứ thế bác chở về nhà, chừng một chuyến là xong tất cả”. Hổ nghe có lý, nằm ngay xuống cho thỏ chất cỏ tranh lên. Khi đã đầy lưng, thỏ lấy dây cột quàng mấy chục vòng xuống bụng, xuống cổ, quàng cả vào các chân của hổ, v.v… Thế rồi thỏ nhảy lên, lấy đá đánh lửa đốt cho bén vào tranh rồi nhảy xuống chạy mất. Tranh khô được lửa, cháy rất thỏa thích. Hổ vẫn vô tình lo làm xong công việc, đến khi lửa liếm xuống gần lưng, nóng quá, mới hoảng hồn, gầm lên, lăn lộn. Nhưng đống lửa vẫn dính chắc lấy lưng hổ vì dây cột nhiều và chặt quá. Hổ càng chạy, lửa càng như được quạt mạnh, bùng to lên.

Khi hổ giãy được khối lửa khỏi lưng thì da đã bị bỏng, lông đã bị cháy sém loang lổ. Hổ giận tràn hông bỏ đi tìm thỏ thì thỏ đã biến đi đâu mất.

Cũng vì thế mà ngày nay người ta nói nòi giống của thỏ và hổ còn mang những vết tích của cha ông chúng để lại: một loài bị xẻ môi trên; một loài lông vẫn còn những vết cháy sém.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Con gà và con hổ thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Hổ, gà và thỏ cùng sống và làm việc chung, thay phiên nhau đi làm và nấu ăn. Gà nấu ăn bằng cách đẻ trứng vào nồi nước sôi khiến thỏ ngạc nhiên và bắt chước theo khi đến lượt mình, nhưng do không thể làm như gà, món ăn của thỏ khiến hổ phẫn nộ đánh toạc miệng. Thỏ ôm mối hận, nhân lúc chuyển tranh về nhà đã lừa hổ cõng đống tranh khô rồi đốt cháy khiến lưng hổ bị bỏng và lông cháy sém. Từ đó, thỏ mang vết xẻ môi, hổ mang dấu cháy lông cho đến ngày nay.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Gà nói thực cho biết cung cách mình đã chế ra món ăn đó"): Giới thiệu hoàn cảnh sống chung của thỏ, gà và hổ; gà nấu ăn bằng cách đẻ trứng vào nồi nước sôi khiến thỏ ngạc nhiên và muốn bắt chước.

+ Phần 2 (Tiếp đến "quyết nghĩ cách báo được thù mới hả"): Thỏ bắt chước cách gà nấu ăn nhưng thất bại, khiến hổ tức giận đánh xẻ môi thỏ; thỏ ôm hận và nung nấu ý định trả thù.

+ Phần 3 (Còn lại): Thỏ lừa hổ cõng tranh khô rồi đốt cháy khiến lưng hổ bị bỏng; truyện lý giải vì sao thỏ bị xẻ môi và hổ có lông cháy sém.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao thỏ bị hổ đánh toạc miệng và điều đó có ý nghĩa gì?

• Thỏ bị hổ đánh vì bắt chước cách nấu ăn của gà một cách máy móc và không hiểu bản chất. Trong khi gà có thể đẻ trứng vào nồi nước sôi thì thỏ không có khả năng đó, nhưng vẫn làm theo khiến bữa ăn trở nên dở tệ, khiến hổ tức giận.

• Hành động của hổ tuy thô bạo nhưng lại phản ánh sự thất vọng và nóng nảy của kẻ không kiểm soát được cảm xúc.

• Việc thỏ bị toạc miệng là một chi tiết giải thích dân gian vì sao miệng thỏ bị xẻ như hiện nay, đồng thời mang ý nghĩa giáo dục: không nên bắt chước một cách mù quáng, làm theo điều không phù hợp với bản thân sẽ dẫn đến hậu quả xấu.

• Bên cạnh đó, câu chuyện cũng châm biếm những kẻ thích “học đòi” mà không suy nghĩ, qua đó khuyến khích sự sáng tạo và hiểu đúng khả năng của bản thân.

2. Thỏ đã trả thù hổ bằng cách nào? Ý nghĩa của tình tiết này là gì?

• Sau khi bị hổ đánh toạc miệng, thỏ không dám phản kháng ngay mà âm thầm chịu đựng và chờ cơ hội trả đũa. Khi đến lúc phải chuyển đống tranh khô về lợp nhà, thỏ đã giả vờ đề nghị hổ cõng đống tranh vì hổ khỏe hơn, rồi tranh thủ cột thật chặt tranh lên người hổ và bí mật đốt cháy.

• Hành động của thỏ là kế hoạch trả thù có tính toán, mưu mẹo và nhẫn nại, cho thấy sự thông minh của nhân vật yếu thế khi không thể đối đầu trực tiếp.

• Tình tiết thỏ trả thù cũng mang tính nhân quả, cho thấy ai gây tổn thương cho người khác thì sẽ phải nhận hậu quả. Đây là một bài học đạo đức phổ biến trong truyện dân gian.

• Đồng thời, việc lông hổ bị cháy sém trở thành chi tiết giải thích dân gian về ngoại hình của loài vật, giúp con người hiểu và ghi nhớ thông qua truyền thuyết.

3. Giá trị nội dung

• Giải thích đặc điểm hình dạng tự nhiên của hai loài vật: vì sao miệng thỏ bị xẻ, và vì sao lông hổ lại có chỗ cháy sém.

• Phê phán thói học đòi, bắt chước mà không suy nghĩ, dẫn đến hậu quả tai hại.

• Lên án hành động bạo lực, nóng nảy, như của hổ khi đánh thỏ vì giận dữ.

• Đề cao trí thông minh, sự kiên trì và bản lĩnh của kẻ yếu trong việc đối đầu với kẻ mạnh, thể hiện qua nhân vật thỏ.

• Truyền đạt thông điệp “gậy ông đập lưng ông” – người làm điều ác sẽ phải nhận lấy hậu quả.

4. Giá trị nghệ thuật

• Nhân hóa linh hoạt các loài vật, cho chúng suy nghĩ, hành động và giao tiếp như con người, tạo nên sức hấp dẫn sinh động.

• Tình tiết truyện logic, hấp dẫn, có cao trào (bị đánh), mâu thuẫn (muốn trả thù), và kết thúc bất ngờ (hổ bị cháy).

• Ngôn ngữ kể chuyện gần gũi, mang sắc thái dân gian, dễ hiểu, dễ nhớ, phù hợp với cả người lớn và trẻ nhỏ.

• Dùng yếu tố hài hước nhẹ nhàng qua hành vi của thỏ khi bắt chước gà, nhưng đồng thời châm biếm nhẹ nhàng những kẻ thiếu hiểu biết.

• Thể loại truyền thuyết kết hợp ngụ ngôn, vừa mang yếu tố giải thích tự nhiên, vừa mang tính giáo dục đạo đức rõ ràng.