Đọc truyện: Hai bảy mười ba (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH HAI BẢY MƯỜI BA

I. Đọc truyện

HAI BẢY MƯỜI BA

Hai vợ chồng nhà nọ, chồng quen thói lấn lướt vợ, nhưng vợ cũng không phải tay vừa. Nhà có cỗ, người vợ bưng mười bốn chén chè để chồng bày lên bàn thờ nhưng chồng lại ăn mất một chén. Vợ phát hiện thiếu một chén nhưng người chồng không chịu nhận. Tức giận nên người vợ đề đơn kiện lên quan. Quan được chồng đúc lót nên đã xử rằng hai bảy mười ba là có thật đấy chứ.

Ngày xưa, ở huyện Hà-đông thuộc tỉnh Quảng có hai vợ chồng nhà nọ, chồng quen thói lấn lướt vợ, nhưng vợ cũng không phải tay vừa.

Một hôm nhà có giỗ. Người vợ nấu một nồi chè để cúng. Chè nấu xong, vợ lần lượt múc vào bát. Nhưng vì mâm ở bếp còn bận, nên vợ cứ hai tay hai bát bưng lên cho chồng bày lên bàn thờ. Cứ như thế, vợ lần lượt bưng đến bảy chuyến mới hết. Vợ lẩm bẩm một mình: – “Bảy chuyến vị chi là mười bốn bát”.

Chồng xếp tới xếp lui mấy bát chè vào lòng mâm trên bàn thờ. Cuối cùng thấy thừa một bát, xếp gọn thế nào cũng không để lọt. Bụng bảo dạ: – “Chẳng lẽ lại đặt nó lẻ loi ra ngoài mâm. Thôi, sẵn dịp vắng vẻ không có ai, ta hãy nếm thử, chắc vợ mình cũng chẳng đếm đâu mà biết”. Nghĩ vậy nhân lúc vợ còn loay hoay sau nhà, chồng bèn lấy bát chè thừa đưa ra sau bàn thờ húp lấy húp để. Húp xong, hắn ra bể cạn rửa, rồi đi vào bếp úp cái bát sạch vào rổ. Đoạn trở lên nhà trên làm nốt công việc khác.

Đến chừng cúng xong, bưng mâm chè xuống, người vợ ngẩn ra khi thấy đếm đi đếm lại mấy lần vẫn cứ thiếu một bát chè. Vợ tự hỏi: – “Quái, chắc là chồng ta ăn, hay là trong khi xếp làm đổ mất một. Ta phải tìm cho ra lẽ mới được”. Nghĩ vậy vợ bèn hỏi chồng:

– Tại sao lại thiếu một bát chè?

Chồng làm ra vẻ tự nhiên:

– Ủa, mình bưng lên bao nhiêu thì tôi bày ra bấy nhiêu đó.

Vợ phân trần:

– Tôi bưng lên cả thảy là bảy lần, mỗi lần hai bát, hai bảy mười bốn. Đầu đuôi là thế. Tại sao bây giờ chỉ còn mười ba?

Chồng không ngờ vợ đã có đếm hằn hoi, nhưng chẳng lẽ bây giờ lại nhận là mình ăn thì đâm ngượng. – “Nhận mình ăn cũng chẳng sao, nhưng có nhận thì nhận ngay từ đầu, để đến bây giờ đã muộn”. Bèn làm mặt giận:

– Tôi biết đâu đấy. Hay là mình nghi cho tôi ăn chăng?

Vợ không nhịn được:

– Còn gì nữa. Trong nhà lúc ấy chỉ có tôi với mình, con thì đi vắng. Vậy chẳng lẽ ai vào đây mà nuốt mất bát chè.

Đến đây chồng đỏ mặt tía tai, sừng sộ:

– Mày bảo tao ăn thì tang chứng đâu? À quân này láo!

Nói rồi chồng sấn lại. Vợ không xuống nước, nhất quyết đổ riệt cho chồng ăn vụng. Thế là một cuộc xô xát xảy ra giữa hai người, đi liền theo là mâm bát đổ vỡ, bàn ghế xiêu vẹo. Bữa giỗ vì thế không những mất ngon mà còn thiệt hại cả đơn lẫn kép.

* * *

Thấy mình nắm chắc phần đúng trong tay, không ngờ kết quả lại đến thế, người vợ vừa đau thân vừa giận đời, bèn phát đơn kiện lên quan.

Biết vậy, người chồng từ chỗ hung hăng chuyển sang lo lắng. Hắn nghĩ bụng: – “Nếu nó làm ra chuyện thì chuyến này không những xấu hổ với bà con làng xóm mà rồi đây còn khó ăn khó nói với con cái trong nhà!”. Hắn bèn mang lễ vật lên lo lót quan, xin quan gỡ cho để khỏi “mất mặt”. Nhìn món lễ vật hậu hĩ, quan gật gù:

– Được được, ta sẽ lo cho êm thắm.

Hôm ra trước công đường, sau khi nghe nguyên cáo trình bày, quan phán:

– Giỗ là giỗ ông bà nhà nó, không lẽ nó lại thất lễ với ông bà. Hơn nữa hai bảy không nhất thiết là mười bốn, cũng có khi hai bảy mười ba kia đấy. Này, hãy ngước mắt nhìn những đường đòn tay trên mái công đường mà xem. Mái trước bảy đường, mái sau cũng bảy đường. Vậy mà hai bảy chỉ có mười ba thôi. Đó, cả vợ lẫn chồng hãy mở to con mắt thử đếm xem có đích là hai bảy mười ba không?

Vợ chồng cùng ngửa mặt lên nhìn. Chồng chịu là quan có tài. Nhưng vợ thì còn muốn cãi lại. Quan đập bàn phán tiếp:

– Thánh nhân có nói: “Phu xướng phụ tùy”. Vợ chồng chúng bay hãy dẫn nhau về ăn ở hòa thuận, đừng có bày điều kiện tụng làm cho thiên hạ chê cười. Lần này ta tha cho, lần sau tái phạm ta sẽ phạt nặng.

Nói rồi thét lính đuổi cả vợ lẫn chồng ra khỏi công đường.

Khi họ về đến nhà, bà con xóm giềng tới hỏi thăm. Giữa lúc người chồng hoa chân múa tay có vẻ thích chí, thì người vợ than:

Nực cười ông huyện Hà-đông,

Xử vị lòng chồng hai bảy mười ba.

Không nghe tan cửa hại nhà,

Nghe thì hai bảy mười ba cực lòng[1].

Người ta còn nói câu tục ngữ: “Cha mẹ nói oan, quan nói hiếp, chồng có nghiệp nói thừa” là do truyện trên mà ra.

KHẢO DỊ

Một dị bản khác cũng kể như trên, duy ví dụ của quan về hai bảy mười ba không phải là những đường đòn tay của hai mái công đường mà là con số đếm được từ tháng Bảy này cho đến tháng Bảy khác. “Đây này”, quan nói, “ta tính cho nghe: tháng Bảy, tháng Tám, tháng Chín, tháng Mười, tháng Một, tháng Chạp, tháng Giêng, tháng Hai, tháng Ba, tháng Tư, tháng Năm, tháng Sáu, thángBảy. Đó chúng mày tính lại xem có phải hai lần bảy là mười ba không[2]?”.

[1] Theo lời kể của người Quảng-nam.

[2] Theo Bách khoa, số 357 (1971).

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Hai bảy mười ba thuộc thể loại truyện cổ tích hài hước.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa, ở huyện Hà Đông có một cặp vợ chồng thường xuyên cãi vã. Trong ngày giỗ, người vợ nấu chè và bưng lên bảy lần, mỗi lần hai bát, tổng cộng mười bốn bát. Tuy nhiên, người chồng vì tham ăn đã lén ăn mất một bát. Khi người vợ phát hiện thiếu một bát, gặng hỏi thì chồng không nhận. Hai vợ chồng cãi nhau dữ dội, dẫn đến kiện tụng.

Ra quan, người vợ hy vọng được xử đúng, nhưng người chồng đã lót tay quan trước nên quan thiên vị, cố tình đưa ra lý lẽ ngụy biện rằng “hai bảy mười ba” là đúng. Vợ chồng bị đuổi về, người vợ uất ức làm thơ châm biếm, và từ đó câu tục ngữ "Hai bảy mười ba" trở thành thành ngữ dân gian phê phán sự xử án thiếu công bằng.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Ủa, mình bưng lên bao nhiêu thì tôi bày ra bấy nhiêu đó"): Hoàn cảnh mâu thuẫn trong gia đình

+ Phần 2 (Tiếp đến "không những mất ngon mà còn thiệt hại cả đơn lẫn kép"): Tranh cãi và xô xát trong gia đình

+ Phần 3 (Tiếp đến "Nói rồi thét lính đuổi cả vợ lẫn chồng ra khỏi công đường"): Đưa kiện và phiên xử của quan huyện

+ Phần 4 (Còn lại): Dư luận và dư âm

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao người chồng nhất quyết không nhận việc mình đã ăn mất bát chè?

• Vì sợ mất thể diện với vợ, và bị đánh giá là người không trung thực, tham ăn.

• Dù biết mình sai nhưng chồng vẫn cố chối cãi, thể hiện bản tính gia trưởng, không chịu thua vợ.

• Chồng nghĩ rằng nếu nhận lỗi sớm sẽ bị vợ trách móc, nên đã quyết định "lỡ rồi thì cãi đến cùng".

• Đây là kiểu sĩ diện hão, tự cao, dẫn đến mâu thuẫn gia đình ngày càng gay gắt hơn.

• Cũng thể hiện một thực tế trong xã hội xưa: người chồng thường có quyền uy, không dễ nhận sai trước phụ nữ.

2. Hành động của quan huyện nói lên điều gì về xã hội phong kiến thời đó?

• Quan xử án không dựa vào sự thật hay công lý, mà vì lợi ích cá nhân (ăn hối lộ).

• Dù lý lẽ của người vợ đúng rành rành, quan vẫn bẻ quặt câu chữ, dùng lối ngụy biện để che đậy sự thiên vị.

• Thể hiện tệ nạn tham nhũng và bất công trong hệ thống cai trị thời xưa, khiến người dân mất niềm tin.

• Quan còn áp đặt tư tưởng phong kiến: “phu xướng phụ tùy”, cho rằng phụ nữ nên phục tùng, không được cãi lại chồng.

• Đây là một cách phê phán sắc bén xã hội trọng nam khinh nữ, và sự tha hóa của kẻ có quyền lực.

3. Giá trị nội dung

• Phê phán thói gia trưởng và bất công trong gia đình: chồng ăn vụng nhưng không nhận, vợ bị xử oan.

• Lên án mạnh mẽ nạn tham quan ô lại, dùng quyền lực che đậy cái sai, nhận hối lộ, làm méo mó công lý.

• Phản ánh sự bất bình đẳng giới trong xã hội phong kiến, khi phụ nữ bị xem nhẹ, dù họ đúng vẫn không được bênh vực.

• Đề cao tinh thần đấu tranh vì lẽ phải của người vợ: dám kiện chồng, dám nói ra bất công.

• Từ truyện dân gian này, nhân dân có thể châm biếm, vạch mặt những bất công xã hội bằng tiếng cười sâu cay.

4. Giá trị nghệ thuật

• Tình huống truyện độc đáo, chỉ xoay quanh một bát chè nhưng gây nên cả vụ kiện tụng lớn.

• Ngôn ngữ dí dỏm, mộc mạc, giàu tính khẩu ngữ, gần gũi với đời sống thường nhật.

• Lối kể hài hước, châm biếm sắc sảo, thể hiện thái độ mỉa mai đối với cả người chồng và quan lại.

• Nhân vật được xây dựng sinh động: chồng sĩ diện, vợ cứng cỏi, quan thì xảo trá.

• Truyện kết thúc bằng câu thơ châm biếm và câu tục ngữ, tạo dư âm sâu sắc và tính dân gian truyền miệng mạnh mẽ.