Đọc truyện: Sự tích cúng gà đêm giao thừa (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CÚNG GÀ ĐÊM GIAO THỪA

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CÚNG GÀ ĐÊM GIAO THỪA

Truyền thống cúng gà đêm giao thừa xuất phát từ việc các dũng sĩ khi bắn rụng 9 Mặt Trời đã làm cho Mặt Trời thứ 10 hoảng sợ. Khi đó, loài gà đã cất tiếng gáy và làm cho Mặt Trời nhìn xuống. Từ đó, đêm giao thừa sẽ cúng gà với hi vọng mặt trời chiếu sáng đầy đủ cho cả năm.

Theo phong tục của người Việt ta từ xưa, mâm cỗ cúng giao thừa thường có một đĩa xôi gấc đỏ tươi với ý nghĩa cầu may mắn, đỏ đắn cho cả năm; một con gà trống hoa luộc rất khéo, miệng ngậm bông hồng đỏ với ý nghĩa khoẻ mạnh, tinh khiết. Sở dĩ gà được chọn làm vật cúng tế linh thiêng trong đêm giao thừa bởi theo thần thoại của một số dân tộc Việt Nam, khi Ngọc Hoàng mới sáng tạo ra mặt đất, thấy lạnh lẽo, ẩm thấp. Người bèn sai mười mặt trời suốt ngày đêm chiếu sáng để sấy khô mặt đất. Nhưng đất đã khô trắng, nứt nẻ rồi mà Ngọc Hoàng quên không thu các mặt trời lại khiến con người và cây cỏ khốn đốn vì nắng hạn.

Có một chàng dũng sĩ giương cung tên bắn liên tiếp rụng 9 mặt trời. Mặt trời cuối cùng sợ hãi quá bay tít lên cao và trốn biệt không ló ra nữa. Mặt đất lại lạnh lẽo tối tăm. Con người và loài vật rủ nhau đi gọi mặt trời. Chẳng con nào gọi được, cuối cùng chỉ có con gà trống khoẻ mạnh cất tiếng gáy vang lừng khiến mặt trời tò mò ngó xuống rồi quên cả sợ hãi hạ thấp dần độ cao, khiến mặt đất lại sáng bừng lên.

Đêm giao thừa (trừ tịch) là đêm trời đất tối tăm nhất, người ta bảo đó là lúc mặt trời ẩn mình sâu nhất. Nhà nhà bảo nhau đều cúng một con gà trống với hi vọng con gà sẽ đánh thức mặt trời chiếu sáng cho đủ đầy ánh nắng cả năm. Gà cúng trong đêm giao thừa phải là gà trống hoa, trống mới le te gáy với ý nghĩa khoẻ mạnh, tinh khiết. Đó chính là ước mong “mưa thuận gió hoà” của cư dân nông nghiệp. Con gà thành một mã văn hoá đi liền với tín ngưỡng tôn sùng mặt trời của nghề nông lúa nước. Lâu dần, cúng gà trống hoa thành phong tục của mọi gia đình Việt Nam vào lúc giao thừa.

Tuy nhiên, đến thời hiện đại nhiều gia đình Việt Nam đã không làm nông nghiệp, câu chuyện gà gọi mặt trời không còn được nhiều người biết đến, mã văn hoá ấy bị mờ dần khiến nhiều người không hiểu. Thay vì cúng gà, người ta cúng bằng một khổ thịt vai hay một cái chân giò, những thứ đó chỉ có ý nghĩa vật cúng mà không mang ý nghĩa văn hoá. Thậm chí, người ta còn dùng tư duy tư biện hiện đại để suy diễn rằng năm Tỵ thì không cúng gà vì rắn vồ gà, năm Dậu cũng không cúng gà vì đã là năm gà thì không cúng gà nữa. Đó là những lí giải tư biện khá thô thiển so với nghi lễ xưa.

Cúng gà đêm giao thừa là một nét đẹp trong văn hoá Việt Nam, thế hệ mai sau cần gìn giữ truyền thống có từ lâu đời này, không nên vì ảnh hưởng của thời cuộc làm mai một đi một nét đẹp trong phong tục dân tộc.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích cúng gà đêm giao thừa thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyền thuyết kể rằng xưa kia Ngọc Hoàng sai mười mặt trời chiếu sáng khiến đất nứt nẻ. Một dũng sĩ đã bắn rụng 9 mặt trời, mặt trời cuối cùng sợ hãi trốn mất. Mọi loài vật cố gọi nhưng chỉ có gà trống cất tiếng gáy làm mặt trời tò mò nhìn xuống rồi xuất hiện trở lại. Từ đó, người Việt tin rằng gà có thể gọi mặt trời, biểu tượng cho ánh sáng và sự sống. Đêm giao thừa là thời điểm trời đất u tối nhất, tượng trưng cho thời khắc mặt trời "ẩn mình". Vì vậy, người Việt cúng gà trống hoa luộc, ngậm bông hồng đỏ để mong gà gọi mặt trời chiếu sáng quanh năm. Gà trống biểu trưng cho sức mạnh, tinh khiết và cầu mong "mưa thuận gió hoà" – điều quan trọng với cư dân làm nông. Phong tục này dần được truyền đời thành nét đẹp văn hoá dân gian. Ngày nay, khi nhiều người không còn làm nông, câu chuyện gà gọi mặt trời dần bị lãng quên. Một số gia đình thay thế gà trống bằng thịt vai, chân giò hoặc suy diễn hiện đại sai lệch với nghi lễ truyền thống. Văn bản lên tiếng bảo vệ và kêu gọi gìn giữ phong tục cúng gà đêm giao thừa – một nét văn hoá độc đáo của dân tộc Việt Nam.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến " khiến mặt đất lại sáng bừng lên"): Sự tích gà gọi mặt trời và nguồn gốc phong tục

+ Phần 2 (Tiếp đến "mọi gia đình Việt Nam vào lúc giao thừa"): Phong tục cúng gà đêm giao thừa và ý nghĩa

+ Phần 3 (Còn lại): Hiện trạng mai một phong tục và cảnh báo

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao con gà trống được chọn làm lễ vật cúng giao thừa?

• Con gà trống là loài vật đầu tiên và duy nhất trong truyền thuyết có thể đánh thức mặt trời, mang ánh sáng trở lại mặt đất sau khi dũng sĩ bắn rụng 9 mặt trời.

• Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, gà trống tượng trưng cho dương khí, sự sống, tinh khiết, mạnh mẽ và sự khởi đầu mới – những yếu tố quan trọng trong thời khắc chuyển giao năm cũ – năm mới.

• Gà trống còn biểu tượng cho cầu mong ánh sáng, mưa thuận gió hoà, mùa màng bội thu – niềm tin sâu sắc của cư dân trồng lúa nước.

• Việc gà trống ngậm bông hồng đỏ còn mang ý nghĩa thẩm mỹ, biểu tượng của sự vinh hiển và tốt lành.

2. Vì sao phong tục cúng gà đêm giao thừa đang dần mai một?

• Ngày nay, nhiều người Việt Nam không còn gắn bó với nông nghiệp, dẫn đến việc không hiểu hết nguồn gốc và ý nghĩa văn hoá của lễ cúng gà.

• Tư duy hiện đại đôi khi khiến con người suy diễn sai lệch như “năm Tỵ không cúng gà vì rắn ăn gà”, “năm Dậu không cúng gà vì là năm con gà” – những lý giải phi lý và phản khoa học.

• Thay vì cúng gà theo nghi thức truyền thống, người ta chọn cúng thịt vai, chân giò chỉ vì tiện lợi mà quên mất giá trị biểu tượng tâm linh và văn hoá gắn với hình tượng con gà.

• Sự mai một ấy là hệ quả của khoảng cách thế hệ, lối sống thực dụng và thiếu hiểu biết về văn hoá dân gian.

3. Giá trị nội dung

• Giải thích nguồn gốc của phong tục cúng gà đêm giao thừa dựa trên thần thoại dân gian Việt Nam, góp phần lưu giữ văn hoá truyền thống.

• Tôn vinh biểu tượng con gà trống trong tín ngưỡng nông nghiệp, gắn liền với sự sống, ánh sáng, sinh sôi, mùa màng và sự khởi đầu.

• Nhắc nhở người hiện đại gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc, không nên để phong tục đẹp bị mai một theo thời gian.

• Phê phán thói quen suy diễn thiếu hiểu biết, sống thực dụng và quên đi cội nguồn văn hoá.

4. Giá trị nghệ thuật

• Văn bản lồng ghép thần thoại với phong tục tập quán một cách tự nhiên, dễ hiểu và sinh động.

• Kết hợp giữa mô tả – giải thích – phân tích – cảnh báo, tạo nên tính thuyết phục cao.

• Hình tượng gà trống – mặt trời – phượng hoàng đậm chất biểu tượng, giàu hình ảnh và giá trị văn hoá dân gian.

• Giọng văn giàu cảm xúc, đậm chất truyền thống, xen lẫn tiếc nuối, kêu gọi và nhấn mạnh giá trị tinh thần dân tộc.