Đọc truyện: Cố Ghép (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CỐ GHÉP

I. Đọc truyện

CỐ GHÉP

Ngày xưa, ở dưới chân núi Hồng-lĩnh về phía Đông nam, có một xóm nhỏ gồm mấy gia đình đánh cá. Họ luôn sống giữa những tiếng gầm thét của sóng biển. Nhưng không may, một ngày kia, một trận bão lớn đã cuốn đi khá nhiều nhân mạng cùng thuyền mảng và lưới chài xuống thuỷ phủ. Những người sống sót hết đường sinh nhai, đành rủ nhau ngày ngày lên núi kiếm củi đem về bán ở chợ. Đó là nghề ít vốn nhất nhưng lại là nghề mệt nhọc nhất đối với họ, vì sườn núi phía họ ở mọc dựng đứng như bức tường, muốn leo núi với gánh củi trên vai không thể không đi đường vòng ngoắt ngoéo qua bao nhiêu thôn xóm khác. Thành ra, rừng thì gần nhưng đường thì lại quá xa. Cho nên mọi người ước làm sao có một con đường từ xóm thẳng lên núi để đi được nhanh chóng. Bấy giờ trong xóm có một ông lão nhà nghèo sống với vợ con trong một túp lều. Người ta gọi ông là cố Đương, là vì hễ gặp việc gì khó khăn, bất kì việc của ai, ông đều ra đương lấy và quyết làm kì được. Thấy việc trèo núi phải đi đường vòng rất xa, cố Đương cho là việc vô lý hết sức. Thường những lúc rảnh rỗi, ông vẫn một mình lần mò bám đá leo cây để tìm con đường đi kiếm củi gần nhất.

Nhưng mỗi khi đứng trước sườn núi cheo leo ông vẫn bực mình, nghĩ bụng: -“Nếu không ghép đá thành bậc thang thì đừng có hòng vượt lên khỏi mấy cái dốc này!”. Ông đem ý ấy hỏi vợ. Vợ ông cho là việc rồ dại. Ông hỏi thử một vài người làng, họ đều lắc đầu bảo:

– Không được đâu cố Đương ạ! Chúng ta còn phải lo miếng ăn hàng ngày đã chứ!

Cố Đương trầm ngâm bảo họ:

– Cứ mỗi lần phải đi “năm xóm cây đa, ba xóm cây thị” để vào nơi lấy củi, tôi lại muốn lộn tiết lên được!

Năm tuần trăng trôi qua. Nghề kiếm củi đã trở nên nghề chính của mấy gia đình đánh cá thất bại kia. Họ đã yên tâm với nghề nghiệp mới. Chỉ trừ có cố Đương là chưa thật yên tâm. Một hôm cố bảo vợ:

– Từ ngày mai trở đi, bà gắng đi kiếm củi một mình. Còn tôi, tôi sẽ tìm cách trổ một con đường mới lên núi. Ngày nào tôi làm xong, hai vợ chồng mình tha hồ đi củi.

Người vợ vốn biết tính chồng hễ nói là làm, nhưng lần này thì bà hết sức can ngăn:

– Ông đừng có địch với vua, đừng có đua với trời. Già kề miệng lỗ rồi chứ còn trẻ trai gì nữa đâu!

Nhưng cố Đương an ủi:

– Bà đừng lo! Biển kia rất rộng người ta cũng vượt được. Dãy Giăng-màn rất cao người ta cũng trèo qua. Bạt núi này thành đường thực ra không khó. Một mình tôi cũng làm được. Bà hãy chịu khó ít lâu. Mai kia ta sẽ đi đốn củi gấp đôi gấp ba hôm nay, lúc ấy cả xóm chúng ta sẽ sung sướng.

– Ông định ghép bao lâu thì xong?

– Không nói trước được. Một năm chưa xong thì hai, hai năm chưa xong thì bốn. Nếu tôi chết đi mà vẫn chưa làm xong thì sẽ có người khác tiếp tục…

Thế là từ hôm đó, cố Đương ngày ngày mang một mo cơm lên núi. Ông bạt đất. Ông nhổ cây. Ông khiêng đá. Và ông ghép đá thành con đường tam cấp hướng thẳng lên núi. Công việc biết bao nặng nề! Nhưng quả không có gì cản được cái chí con chim hồng chim hộc. Ông càng làm càng khoẻ, càng nhọc càng hăng. Cứ thế trong năm sáu tuần trăng, ông vẫn sớm đi tối về như không biết mỏi là gì. Người vợ không nhịn được nữa, một hôm kêu lên:

– Tội gì để cho mình ông đầu tắt mặt tối, cả nhà ông nheo nhóc rách rưới như thế. Ốc mang mình ốc chưa nổi lại còn mang cả cọc! Đường làm thành thì ai cũng đi, đâu có riêng mình ông. Thôi! Từ nay ông đi đâu thì đi, đừng có về nhà này làm gì nữa.

Nghe nói thế, cố Đương lựa lời dỗ dành vợ. Nhưng người đàn bà cố tình làm cho chồng nản chí. Bà ta nhất định không nuôi báo cô ông nữa.

Từ đấy ông thôi không về nhà, dựng một túp lều ngay bên chỗ mình làm việc. Hễ ghép được đến đâu ông lại dời lều đến đó. Thấy ông đói, những con vượn mang hoa quả đến cho ông. Thấy ông đuối sức, những con bò rừng, những con nai ghé sừng nạy những tảng đá giúp ông. Rồi những con chim thay nhau ca hát suốt ngày để cho ông quên mệt. Về sau có mấy người trong xóm cũng tình nguyện đến làm với ông. Thấy thế, cố Đương như tăng thêm sức mạnh, càng miệt mài với công việc.

Cứ như thế, sau năm lần sim có quả, cố Đương đã mở được một con đường truông ngắn nhất từ xóm mình thông lên những đỉnh cao trên dãy Hồng-lĩnh. Ông đã ghép đá thành tam cấp của ba dốc núi khó đi nhất. Dân xóm lên núi xuống núi rất tiện và từ đó họ có thể trong một ngày kiếm được mấy lần củi.

Ngày nay, ở phía Nam Hồng-lĩnh, chỗ giáp giới hai huyện Nghi-xuân và Can-lộc có một cái truông gọi là truông Vắn[1] hoặc gọi là truông Ghép. Cái tên cố Đương người ta quen gọi là cố Ghép.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Cố Ghép thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về cố Đương – một ông lão nghèo sống dưới chân núi Hồng Lĩnh. Sau một trận bão khiến người dân xóm chài phải chuyển nghề lên núi kiếm củi, cố Đương nhận thấy việc đi đường vòng leo núi rất vất vả. Với quyết tâm giúp mọi người, ông một mình bắt tay vào việc mở đường thẳng lên núi bằng cách ghép đá thành tam cấp, dù bị mọi người, kể cả vợ mình phản đối. Ông sống trong rừng, ngày ngày bạt đá, nhổ cây, ghép đường. Các con vật cũng đến giúp sức. Dần dần, có người làng đến cùng làm với ông. Sau nhiều năm kiên trì, ông đã tạo ra con đường ngắn nhất từ xóm lên đỉnh núi, giúp người dân đi lại dễ dàng. Con đường ấy sau này được gọi là truông Ghép, còn ông được gọi bằng cái tên kính trọng: cố Ghép.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "tôi lại muốn lộn tiết lên được!"): Hoàn cảnh dân làng đổi nghề sang làm củi và mong ước có con đường tắt lên núi. Cố Đương trăn trở và nung nấu quyết tâm mở đường.

+ Phần 2 (Tiếp đến "càng nhọc càng hăng"): Cố Đương quyết tâm ghép núi dù bị vợ con phản đối, bị xua đuổi khỏi nhà. Ông sống một mình, miệt mài lao động ngày đêm, được muông thú giúp đỡ.

+ Phần 3 (Còn lại): Dân làng cảm phục, đến giúp ông ghép núi. Sau nhiều năm, ông đã hoàn thành con đường truông Ghép – mang lại lợi ích lớn cho mọi người. Cái tên cố Ghép gắn liền với công lao ấy.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Điều gì làm nên hình ảnh đẹp của nhân vật Cố Đương trong truyện?

Nhân vật cố Đương được khắc họa với nhiều phẩm chất đáng quý, làm nên một hình tượng lao động kiên cường và đầy cảm hứng:

• Lòng yêu thương cộng đồng sâu sắc:
  Ông không nghĩ đến riêng mình mà nghĩ cho cả xóm làng. Dù tuổi cao, sức yếu, ông vẫn muốn tạo một con đường giúp dân làng đi lại dễ dàng, kiếm củi nhanh chóng hơn.

• Tinh thần quyết tâm, ý chí kiên cường:
  Bất chấp sự phản đối từ vợ, sự nghi ngờ từ làng xóm, cố Đương vẫn kiên định theo đuổi mục tiêu. Ông sẵn sàng từ bỏ mái nhà của mình để sống trong rừng, tiếp tục công việc.

• Sức mạnh vượt lên nghịch cảnh:
  Một mình giữa núi rừng hoang vu, ông vẫn bạt đá, nhổ cây, ghép tam cấp. Dù đói khát, cô đơn, ông không bỏ cuộc. Chính nghị lực ấy đã cảm hóa được cả muông thú và con người.

• Tác động tích cực đến cộng đồng:
  Việc làm của ông lan tỏa, thức tỉnh ý thức chung. Nhiều người đã đến giúp ông hoàn thành con đường. Đó là biểu tượng cho sự dẫn dắt bằng hành động hơn lời nói.

=> Tóm lại, hình ảnh cố Đương là biểu tượng của con người dũng cảm, hy sinh, giàu lý tưởng sống và đầy sức mạnh tinh thần.

2. Chi tiết các con vật giúp cố Đương có ý nghĩa gì trong truyện?

Chi tiết các con vật như vượn mang quả, nai và bò rừng giúp nạy đá, chim hót cho ông quên mệt… là một nét đặc sắc về nghệ thuật và nội dung, mang nhiều ý nghĩa sâu sắc:

• Biểu tượng cho sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên:
  Cố Đương sống chân thành, cần cù và không làm tổn hại đến môi trường, nên được thiên nhiên “ủng hộ”. Đây là bài học về sự tương tác lành mạnh giữa con người với tự nhiên.

• Làm nổi bật lòng nhân hậu, đức hy sinh của cố Đương:
  Các loài vật “cảm” được tấm lòng và lý tưởng cao đẹp của ông nên tìm đến giúp đỡ – một hình ảnh đẹp mang tính nhân văn cao.

• Tăng tính chất huyền thoại, cổ tích cho truyện:
  Sự xuất hiện của các loài vật giúp đỡ làm truyện thêm hấp dẫn, gợi cảm giác thiêng liêng về con người dám vượt qua giới hạn bản thân, dám “đua với trời”.

• Khẳng định: Người có tâm sáng, việc làm tốt thì sẽ được trời đất và vạn vật ủng hộ.

=> Chi tiết kỳ ảo ấy không chỉ góp phần làm mềm mại hóa câu chuyện, mà còn gửi gắm thông điệp đạo đức, truyền cảm hứng mạnh mẽ cho người đọc.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi con người lao động:
  Truyện là bài ca tôn vinh ý chí, nghị lực và lòng quả cảm của những con người dám nghĩ, dám làm, sống vì lợi ích cộng đồng.

• Khẳng định sức mạnh của tinh thần vượt khó:
  Cố Đương dù già yếu, không ai giúp đỡ ban đầu, nhưng vẫn không nản chí, chứng minh rằng: nếu có niềm tin và lòng kiên trì, con người có thể chiến thắng cả thiên nhiên khắc nghiệt.

• Gửi gắm bài học đạo lý:
  Người làm điều tốt rồi sẽ được đền đáp. Hành động tích cực, vì cộng đồng sẽ được thiên nhiên và người đời tôn trọng, ghi nhớ.

4. Giá trị nghệ thuật

• Ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh dân gian:
  Các câu nói, ví dụ như “năm xóm cây đa, ba xóm cây thị” hay “ốc mang mình ốc chưa nổi lại còn mang cả cọc” rất gần gũi với lời ăn tiếng nói của nhân dân.

• Xây dựng hình tượng nhân vật rõ nét:
  Cố Đương hiện lên chân thực, giàu sức sống. Các nhân vật phụ như vợ, dân làng, động vật… cũng góp phần làm nổi bật tính cách ông.

• Chi tiết kỳ ảo mang màu sắc truyền thuyết:
  Việc muông thú giúp người như thật mà như mơ, tạo nét lạ kỳ hấp dẫn, góp phần đưa truyện vượt khỏi thực tế để thành huyền thoại.