Đọc truyện: Sự tích cây nêu ngày Tết (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CÂY NÊU NGÀY TẾT

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CÂY NÊU NGÀY TẾT

Ngày ấy, không biết từ bao giờ và cũng không biết bằng cách gì, Quỷ chiếm đoạt tất cả đất nước. Người chỉ ăn nhờ ở đậu và làm rẽ ruộng đất của Quỷ. Quỷ đối với người ngày càng quá tay. Chúng dần tăng số phải nộp lên gấp đôi và mỗi năm mỗi nhích lên một ít. Cuối cùng chúng bắt Người phải nộp theo một thể lệ đặc biệt do chúng nghĩ ra là “ăn ngọn cho gốc”. Người không chịu. Chúng dùng áp lực bắt phải theo. Vì thế, năm ấy sau vụ gặt, Người chỉ còn trơ những rạ là rạ. Cảnh tượng xương bọc da thê thảm diễn ra khắp mọi nơi bên cạnh bọn Quỷ reo cười đắc ý.

Phật từ phương Tây lại, có ý định giúp người chống lại sự bóc lột tàn nhẫn của Quỷ. Sau mùa đó, Phật bảo Người đừng trồng lúa mà cào đất thành luống trồng khoai lang. Người cứ y lời làm đúng như lời Phật dặn. Quỷ không ngờ Người đã bắt đầu có mưu kế chống lại mình nên cứ nêu đúng thể lệ như mùa trước: “Ăn ngọn cho gốc”.

Mùa thu hoạch ấy, Quỷ rất hậm hực nhìn thấy những gánh khoai lang chạy về nhà Người đổ thành từng đống lù lù, còn nhà mình chỉ toàn những dây và lá khoai là những thứ không nhai nổi. Nhưng ác nỗi, thể lệ đã quy định, chúng đành cứng họng không chối cãi vào đâu được.

Sang mùa khác, Quỷ thay thể lệ mới là “Ăn gốc cho ngọn”. Phật bảo người lại chuyển sang trồng lúa. Kết quả Quỷ lại hỏng ăn. Những hạt lúa vàng theo người về nhà, còn rạ phó mặc cho Quỷ. Quỷ tức lộn ruột nên mùa sau chúng tuyên bố “Ăn cả gốc lẫn ngọn”. Lần này Quỷ nghĩ:

– Cho chúng nó muốn trồng gì thì trồng, đằng nào cũng không lọt khỏi tay chúng tao.

Nhưng Phật đã bàn với Người thay đổi giống mới. Phật trao cho Người hạt giống cây ngô để gieo khắp mọi nơi mọi chỗ.

Năm ấy có một lần nữa, Người sung sướng trông thấy công lao của mình không uổng. Trong nhà Người thóc ăn chưa hết thì từng gánh ngô đã tiến về chứa từng cót đầy ăm ắp. Về phần quỷ lại bị một vố cay chua, uất ức hàng mấy ngày liền. Cuối cùng Quỷ nhất định bắt Người phải trả tất cả ruộng đất không cho làm rẽ nữa. Trong bụng chúng nghĩ:

– Thà không được cái gì cả, còn hơn là để cho chúng nó ăn một mình.

Phật bảo Người điều đình với Quỷ cho tậu một miếng đất vừa bằng bóng một chiếc áo cà sa. Nghĩa là Người sẽ trồng một cây tre có mắc một chiếc áo cà sa trên ngọn, bóng cà sa che bao nhiêu diện tích ở mặt đất thì là đất của Người sở hữu ở đó. Ban đầu Quỷ không thuận nhưng sau chúng nó suy tính thấy đất tậu ít mà giá rất hời bèn nhận lời:

– Ồ! Bằng chiếc áo cà sa có là bao nhiêu.

Chúng nó nghĩ thế. Hai bên làm tờ giao ước: Ngoài bóng tre là đất của Quỷ, trong bóng tre là đất của Người.

Khi Người trồng xong cây tre, Phật đứng trên ngọn, tung áo cà sa bay toả ra thành một miếng vải tròn. Rồi Phật hoá phép làm cho cây tre cao vút mãi lên, đến tận trời. Tự nhiên đất trời trở nên âm u: bóng của áo cà sa dần dần che kín khắp cả mặt đất. Bọn Quỷ không ngờ có sự phi thường như thế; mỗi lần bóng áo lấn dần vào đất của chúng, chúng phải dắt nhau lùi mãi lùi mãi. Cuối cùng Quỷ không có đất ở nữa, phải chạy ra biển đông. Vì thế người ta mới gọi là Quỷ Ðông.

Tiếc vì đất đai hoa màu đều thuộc về tay Người, Quỷ rất hậm hực, cố chiêu tập binh mã vào cướp lại. Lần này Người phải chiến đấu với Quỷ rất gay go vì quân đội của Quỷ có đủ một bầy ác thú như voi, ngựa, chó, ngao, bạch xà, hắc hổ, v.v… rất hung dữ. Phật cầm gậy tầm xích đánh giúp Người làm quân của Quỷ không tiến lên được.

Sau mấy trận bất lợi, Quỷ bèn cho quân đi dò xem Phật sợ gì. Phật cho chúng biết là sợ hoa quả, oản chuối và cơm nắm, trứng luộc. Ðối lại Phật cũng dò hỏi và biết quân của Quỷ chỉ sợ độc có mấy thứ : máu chó, lá dứa, tỏi và vôi bột.

Lần giáp chiến sau đó, quân của Quỷ đem không biết cơ man nào là hoa quả đến ném Phật, Phật bảo Người nhặt làm lương ăn rồi đem máu chó vẩy khắp nơi. Quân của Quỷ thấy máu chó, sợ hoảng hồn bỏ chạy.

Lần thứ hai, quân của Quỷ lại đem oản chuối vào ném quân Phật. Phật bảo Người nhặt làm lương ăn rồi giã tỏi phun vào quân địch. Quân của Quỷ không chịu được mùi tỏi, nên cũng cắm đầu chạy biệt tích.

Lần thứ ba, quân của Quỷ lại đem cơm nắm, trứng luộc vào ném quân Phật. Người tha hồ ăn và theo lời Phật dùng vôi bột vung vào Quỷ. Người lại lấy lá dứa quất vào chúng. Quỷ chạy không kịp, lại bị Phật bắt đày ra biển đông. Ngày Quỷ già, Quỷ trẻ, Quỷ đực, Quỷ cái cuốn gói ra đi, bộ dạng của chúng vô cùng thiểu não. Chúng rập đầu sát đất cố xin Phật thương tình cho phép một năm được hai ba ngày vào đất liền thăm phần mộ của tổ tiên cha ông ngày trước. Phật thấy chúng khóc váng cả lên mới thương hại hứa cho.

Vì thế, hàng năm cứ đến ngày tết Nguyên Ðán là ngày Quỷ vào thăm đất liền, thì người ta theo tục trồng nêu để cho Quỷ không dám bén mảng vào chỗ người đang ở. Trên nêu có khánh đất, mỗi khi gió rung thì có tiếng động phát ra để luôn nhắc bọn Quỷ nghe mà tránh. Cũng trên đó có buộc một bó lá dứa hoặc cành đa mỏ hái để cho Quỷ sợ. Ngoài ra, người ta còn vẽ hình cung tên hướng mũi nhọn về phía đông và rắc vôi bột xuống đất vào những ngày Tết để cấm cửa Quỷ.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện "Sự tích cây nêu ngày Tết" thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa, Quỷ chiếm hết ruộng đất, bắt người làm thuê và áp đặt luật lệ bóc lột. Phật giúp người chống lại Quỷ bằng cách trồng các loại cây như khoai, lúa, ngô để lật lại luật chơi mà Quỷ đặt ra (“ăn ngọn cho gốc”, “ăn gốc cho ngọn”, “ăn cả gốc lẫn ngọn”). Thua thiệt, Quỷ không cho người thuê đất nữa. Phật bày kế mua đất theo bóng áo cà sa. Khi giao ước xong, Phật dùng phép làm cây tre cao vút, áo cà sa phủ bóng che khắp đất, buộc Quỷ phải lùi dần ra biển Đông.

Quỷ tức giận, kéo quân quay lại xâm chiếm. Phật và người dùng những thứ mà Quỷ sợ như máu chó, tỏi, lá dứa, vôi bột để đánh bại. Cuối cùng, Quỷ xin được về thăm đất liền vài ngày vào dịp Tết. Phật đồng ý. Từ đó, mỗi dịp Tết, người dân dựng cây nêu, treo lá dứa, rắc vôi để xua đuổi Quỷ không cho quấy phá.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "chỉ toàn những dây và lá khoai là những thứ không nhai nổi"): Cuộc sống khổ cực của Người dưới ách bóc lột của Quỷ và sự giúp đỡ của Phật

+ Phần 2 (Tiếp đến "Vì thế người ta mới gọi là Quỷ Ðông"): Người giành lại được đất nhờ mưu kế của Phật

+ Phần 3 (Còn lại): Quỷ quay lại xâm chiếm, Người và Phật chiến đấu bảo vệ đất – nguồn gốc cây nêu

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Sự bất công và khổ cực của người nông dân khi bị Quỷ chiếm đất

+ Người nông dân bị Quỷ chiếm đoạt toàn bộ đất đai, không còn đất để canh tác mà chỉ còn làm thuê, sống nhờ vào những phần đất rất nhỏ.

+ Quỷ áp đặt nhiều điều kiện bóc lột khắc nghiệt, như tăng thuế “ăn ngọn cho gốc” khiến người dân gần như mất trắng mùa màng.

+ Hình ảnh người dân đói khổ, “xương bọc da”, “rạ trơ trụi sau mùa gặt” cho thấy sự cực khổ, bị áp bức tàn nhẫn.

+ Qua đó, truyện tố cáo sự bất công xã hội, kêu gọi sự cảm thông và đồng hành cùng người bị áp bức.

2. Ca ngợi trí tuệ, sự đoàn kết và lòng kiên trì của người dân, đặc biệt là sự giúp đỡ của Phật

+ Người dân không chịu đầu hàng, biết vận dụng trí tuệ và sáng tạo trong cách canh tác để vượt qua áp bức (chuyển đổi trồng khoai lang, ngô, lúa).

+ Sự chỉ dẫn và hỗ trợ của Phật thể hiện sức mạnh chính nghĩa và trí tuệ, giúp Người có những phương án khôn ngoan, biến hóa chiến thuật liên tục.

+ Tinh thần đoàn kết, kiên trì đấu tranh được nhấn mạnh qua việc người dân cùng Phật chống lại quân Quỷ, không lùi bước dù khó khăn.

+ Cuối cùng, sự kiên trì và thông minh đã giúp Người giành lại đất đai, bảo vệ cuộc sống, cho thấy sức mạnh của chính nghĩa và ý chí quyết tâm.

+ Truyện cổ truyền này cổ vũ tinh thần dũng cảm, tự lực và hợp tác để chiến thắng nghịch cảnh.

3. Giá trị nội dung

+ Thể hiện cuộc đấu tranh giữa cái thiện và cái ác, giữa người dân và thế lực bóc lột, thông qua hình tượng Quỷ và Người.

+ Ca ngợi trí tuệ, sự đoàn kết và lòng kiên trì của người dân, đặc biệt là sự hỗ trợ của thế lực chính nghĩa (Phật).

+ Giải thích một phong tục đẹp – tục dựng cây nêu ngày Tết, gắn với niềm tin tâm linh và truyền thống phòng ngừa cái xấu, bảo vệ cuộc sống thanh bình.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Sử dụng yếu tố kỳ ảo, tưởng tượng đặc trưng của truyện dân gian (cây tre cao vút, áo cà sa che kín đất, phép thuật trừ Quỷ...).

+ Cốt truyện chặt chẽ, hấp dẫn, nhiều tình tiết bất ngờ, tăng dần mức độ kịch tính.

+ Ngôn ngữ mộc mạc, đậm chất dân gian, dễ nhớ, dễ hiểu, gần gũi với đời sống nông dân.

+ Các hình tượng nhân vật (Người, Quỷ, Phật) được khắc họa rõ nét, mang tính biểu tượng cao.