Đọc truyện: Sự tích dưa hấu (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH DƯA HẤU

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH DƯA HẤU

Ngày xưa, thời vua Hùng Vương, đất nước ta có núi cao, có sông rộng, trời đẹp nắng vàng, nhưng đồng ruộng thưa thớt, hoa quả chưa có nhiều thứ thơm ngọt như bây giờ. Vua Hùng Vương thứ mười bảy có một người con nuôi là An Tiêm có tài tháo vát và có trí hơn người.

Vua yêu mến An Tiêm thường ban cho của ngon vật quý. Thói thường, các quan được một chút lộc vua thì nâng niu ca tụng; riêng An Tiêm thường bảo: "Của biếu là của lo, của cho là của nợ!" và xem thường các thứ ấy. Việc đến tai vua, vua giận lắm, bảo: "Đã thế ta cho nó cứ trông vào tài sức của nó xem có chết rũ xương ra không?".

Thế là một buổi sớm, tự nhiên An Tiêm thấy lính đến giải cả chàng lẫn vợ con xuống thuyền, chẳng cho mang theo một cái gì hết. Chàng nói mãi chúng mới để cho đem một cái gươm cùn hộ thân. Buồm căng gió, thuyền tròng trành nhằm biển khơi thẳng tiến. Bãi cát trắng, vệt cây xanh trong bờ lần lượt khuất đi, rồi bèo bọt, rác rểu, dấu vết của dân cư cũng không còn nữa, bây giờ chỉ thấy trời với nước xanh ngắt một mầu.

Hôm sau thuyền đến một đảo nhỏ. Họ để gia đình An Tiêm lên bờ với năm ngày lương thực, một chiếc nồi, rồi nhổ neo quay lái. Nàng Ba, vợ An Tiêm, bế con nhìn theo chiếc thuyền dần dần ra xa rồi khuất mất, nước mắt nhỏ như mưa. Từ nay có bao giờ nàng lại được cùng hàng xóm chia nhau những bắp ngô đầu mùa, hay nói một câu chuyện gia đình dưới ánh trăng! Quay vào hòn đảo hoang vu nàng lại càng khiếp sợ hãi hùng, không biết rồi đây lấy gì mà ăn để sống tạm cho qua ngày tháng.

An Tiêm dắt vợ con tìm được một cái hốc đá ở tạm. Rồi chàng cắp gươm đi thăm dò. Hòn đảo quả thật hoang vu, chỉ có ít cây cỏ lơ thơ và mấy loài chim biển. Tìm mãi mới thấy vài thứ quả chát chua và rau dại ăn tạm cho đỡ đói. Từ đấy, ngày ngày An Tiêm trồng rau và tìm quả, nàng Ba thì ra bờ biển mò con ngao, cái hến. Đứa con lớn của An Tiêm bắt chước cha cũng cặm cụi làm bẫy đánh chim. Nhưng rồi chim dần dần quen bẫy, có khi suốt ngày thằng bé không bắt được một cái lông. Cá nhiều nhưng không lưới, quả thì có mùa. Cho nên thức ăn chính của vợ chồng con cái An Tiêm vẫn là mấy thứ rau dại mà chàng trồng thành rau vườn. Cuộc đời của bốn người vô cùng lao đao, vất vả, chẳng khác giống chim muông bao nhiêu. Tuy vậy An Tiêm vẫn tin rằng một ngày kia, mình có thể làm cho đời sống khá lên.

Một hôm có con chim đương ăn ngoài bãi thấy An Tiêm đến, vội bay đi, bỏ lại một miếng mồi đo đỏ. An Tiêm cầm lên xem thì là một mảnh quả dưa bằng hai ngón tay. Chàng nghĩ thầm chim ăn được có lẽ người cũng ăn được, bèn nếm thử thì thấy có vị ngọt. Chàng ăn hết miếng dưa và nhặt hạt gói lại. Ngồi nghỉ một lát thấy mát ruột, đỡ đói, chàng có ý mừng, lấy gươm xới một khoảnh đất mà gieo hạt xuống. Ít ngày sau mấy hạt da mọc mầm đâm lá, bò tỏa ra khắp khoảnh đất. Nàng Ba cũng giúp chồng sớm chiều săn sóc mấy dây dưa lạ. Vợ chồng hồi hộp trông thấy mấy cái hoa đầu tiên hé nở, rồi hoa kết quả, lúc đầu bằng ngón tay út, ít lâu sau đã như con chuột, rồi con lợn con. Thấy nó lớn mãi như không bao giờ thôi, An Tiêm cũng không biết lúc nào nên hái.

Một buổi sớm tinh mơ, nghe tiếng quạ kêu ngoài bãi, nàng Ba bảo chồng: Ở đây hoang vắng, quạ không tụ họp bao giờ, nay chúng nó kêu inh ỏi một nơi, tất là có sự lạ. Anh ra xem thế nào! An Tiêm ra đến bãi thì đàn quạ bay đi bỏ lại quả dưa chúng vừa mổ thủng vài nơi. Chàng cắt dưa về. Khi chàng bổ dưa ra, cả nhà lóa mắt vì mầu đỏ tươi của ruột dưa. Đây đó giữa mầu đỏ, có những hạt đen như hạt huyền và bọc ngoài một lớp vỏ trắng viền xanh. Hai đứa bé thèm nhỏ nước rãi, nàng Ba thì cứ tấm tắc khen quả trông ngon mắt. An Tiêm cẩn thận cắt cho mỗi người một mảnh nhỏ ăn thử. Bốn người như một, khen ngợi cái vị thanh ngọt, cái mùi thơm nhẹ nhàng của quả lạ, ăn vào không những không xót ruột lại còn thấy đỡ khát và khỏe người ra. Đến tra, An Tiêm mạnh dạn bổ hết quả dưa cho con ăn đến no. Bấy giờ cả nhà An Tiêm mừng rỡ, bồng bế nhau ra bãi, chọn những quả sẫm mầu dưa đem về, còn lại thì thay phiên nhau canh quả. Và từ đấy, họ cứ trồng thêm ra mãi. Tất cả nông cụ chỉ gồm có một cái gươm cùn và mấy hòn đá mài bén, vì vậy thêm một gốc dưa là thêm không biết bao nhiêu mồ hôi nước mắt. Nhưng họ chăm sóc hết lòng, nhờ vậy giống dưa càng ngày càng sai, quả càng to, thịt dày thêm mãi, vỏ mỏng dần đi, vị càng thơm ngọt. Cứ mỗi lần hái dưa, An Tiêm lấy mấy quả đánh dấu thả ra biển. Dưa trôi biệt tăm tích không biết bao lần, trăng non rồi trăng già không biết bao bận, An Tiêm vẫn không ngã lòng. Quả nhiên một hôm có một chiếc thuyền ghé đến hỏi xem ai đã trồng được giống dưa quý, để đổi về đem bán trên đất liền. Từ đấy An Tiêm đổi được các thức ăn dùng thường ngày và còn cất được một cái nhà lá xinh xinh.

Về phần vua Hùng Vương, từ ngày bỏ An Tiêm ra hoang đảo, vua yên trí rằng An Tiêm đã chết rồi, đôi khi nghĩ đến cũng có bùi ngùi thương hại. Cho đến một ngày kia, thị thần dâng quả da lạ, vua ăn ngon miệng bèn hỏi thăm tung tích, mới biết là do An Tiêm trồng ngoài đảo. Vua ngẫm nghĩ thấy mình sai, cho thuyền ra đón gia đình An Tiêm. An Tiêm và nàng Ba mừng rỡ, thu lượm hết những quả dưa chín và hạt giống đem về phân phát cho bà con hàng xóm, và truyền dạy cách gieo trồng, chăm bón. Đó là nguồn gốc giống dưa hấu mà chúng ta ăn ngày nay.

Về sau khắp nước ta đều có giống dưa hấu. Nhưng người ta nói chỉ có huyện Nga Sơn là trồng được những quả ngon hơn cả, vì nơi ấy xa là hòn đảo An Tiêm ở, trải qua mấy nghìn năm nước cạn, cát bồi nay đã liền vào với đất.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích dưa hấu thuộc thể loại thuộc thể loạitruyện cổ tích, cũng là một phần của truyện dân gian và truyền thuyết

2. Tóm tắt truyện Sự tích dưa hấu

Mai An Tiêm là chàng trai vô cùng tài giỏi được vua tin dùng và gả con gái nuôi cho. Do ghen ghét của những kẻ nịnh thần, chàng và vợ con bị đày ra đảo hoang. Đặt chân lên bãi cát hoang vu, vợ chàng lo lắng sẽ bỏ mạng nơi đây. Mai An Tiêm an ủi vợ và hai vợ chồng bắt đầu làm nhà cửa, tìm nguồn nước, đánh cá để sinh sống. Bỗng một hôm, An Tiêm thấy đàn chim nhả xuống bãi cát mấy hạt cây. Ít lâu sau hạt nảy mầm, cho ra thứ quả có hạt đen nhánh. Hai vợ chồng cố trồng thêm nhiều cây để làm thức ăn. Một hôm có chiếc thuyền đi lạc ra đảo. An Tiêm giúp sửa thuyền rồi gửi tặng dưa để người ở đất liền nếm thử. Tiếng đồn về loại dưa ngon lan xa. Từ đó, các tàu buôn tấp nập ghé đến đổi hàng lấy dưa. Vua Hùng sai người dò xét xem An Tiêm sống thế nào. Sau khi nghe kể lại, vua thầm khen vợ chồng người con và triệu họ về. Thứ quả An Tiêm mang về đất liền chính là quả dưa hấu ngày nay.

3. Bố cục truyện Sự tích dưa hấu

+ Phần (Từ đầu đến “không biết rồi đây lấy gì mà ăn để sống tạm cho qua ngày tháng.”): An Tiêm bị vua giận, đày ra đảo hoang cùng vợ con vì không coi trọng của ban.

+ Phần 2 (Từ “An Tiêm dắt vợ con...” đến “vị càng thơm ngọt.”): An Tiêm cùng gia đình vượt qua khó khăn, phát hiện và gây giống dưa hấu từ hạt lạ.

+ Phần 3 (Từ “Cứ mỗi lần hái dưa...” đến “một cái nhà lá xinh xinh.”): Dưa hấu trôi ra biển, người buôn tìm đến, An Tiêm đổi được nhu yếu phẩm, cuộc sống ổn định hơn.

+ Phần 4 (Phần còn lại): Vua Hùng ăn dưa, biết là của An Tiêm, cảm phục tài đức, đón gia đình chàng về. Giống dưa hấu từ đó được truyền khắp nơi.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Thân phận nhận vật An Tiêm

+ Là con nuôi vua Hùng, sống tài giỏi, tự lập, trọng lao động.

+ Bị vua đày ra đảo hoang vì bị hiểu lầm, nhưng vẫn không than oán.

+ Từ tay trắng, nhờ nghị lực và trí tuệ, gây dựng được cuộc sống mới.

2. Yếu tố lịch sử và thần kì của câu chuyện

+ Yếu tố lịch sử: Thời vua Hùng Vương thứ 17, gắn với vùng đất Nga Sơn.

+ Yếu tố thần kỳ: Quả dưa do chim mang tới, dưa trôi ra biển được người phát hiện.

+ Kết hợp tự nhiên – thần linh để lý giải nguồn gốc dưa hấu.

3. Giá trị nội dung

+ Ca ngợi đức tính tự lập, cần cù, kiên trì vượt khó.

+ Đề cao lao động, trí tuệ, tài năng của con người.

+ Giải thích nguồn gốc quả dưa hấu và gắn với văn hóa dân tộc.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Kết cấu rõ ràng, diễn biến hợp lý, hấp dẫn.

+ Kết hợp hiện thực và kỳ ảo hài hòa.

+ Ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh, giàu chất dân gian.