Đọc truyện: Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CHƯA ĐỒ ÔNG NGHÈ ĐÃ ĐE HÀNG TỔNG

I. Đọc truyện

CHƯA ĐỒ ÔNG NGHÈ ĐÃ ĐE HÀNG TỔNG

Ngày xưa có một người học trò nghèo nhưng học giỏi, được Thiên đình rất chú ý. Trong sổ thiên tào hồi đó đã ghi cho anh chàng đậu tiến sĩ, làm quan đến thượng thư. Mỗi lần anh đi học thường qua một ngôi đền thờ thần ở làng bên cạnh. Vị thần làng đó vốn đã có đọc ở sổ thiên tào nên tỏ vẻ cung kính người học trò ấy. Những khi anh đi qua đền thì tượng thần đang ngồi trên bệ lật đật đứng dậy rất lễ phép. Một hôm người từ giữ đền nằm mơ thấy thần bảo: “Ngày mai ngươi phải quét dọn đền cho sạch sẽ tử tế vì có quan lớn đến chơi nhà ta”. Người từ làm y như lời và suốt ngày hôm. ấy hắn đứng chực ở cổng đền chờ đón vị khách quý của ông thần. Nhưng đợi mãi, hắn ta chả thấy một ai cả, trừ ra anh học trò nói trên hôm đó vô tình có ghé vào đền nghỉ chân một lúc. Người từ cho làm thường không để ý gì đến. ít lâu sau, người từ cũng lại chiêm bao thấy ông thần dặn dò như trước. Lần này, hắn cũng chả thấy ai lạ hơn là anh học trò hôm nọ đến đây ngâm một bài phú rồi lại đi. Nhưng hắn vẫn không tin. Đến lượt thứ ba cũng thế. Bấy giờ người từ mới cho là quả phù hợp với lời thần dặn, bèn kể chuyện cho người học trò nọ nghe và bảo:

– Đã ba lần như thế, nên tôi chắc rằng nhà thầy sau này sẽ đỗ đạt làm quan to chứ chẳng chơi. Nghe nói, người học trò như mở cờ trong bụng. Anh ta quyết chắc cầm sự vinh hoa phú quý trong tay. Hắn nghĩ ngợi rất nhiều về tương lai của mình. Một hôm, khi ngắm lại nhan sắc vợ mình, hắn thấy không được đẹp tí nào cả. Thế rồi đêm hôm ấy nằm dưới bóng trăng, hắn mơ tưởng một người đẹp như chị Hằng. Hắn bụng bảo dạ: “Rồi ta sẽ cho vợ ta về đi thôi! Một khi đỗ đạt thì thiếu gì nơi ngấp nghé muốn làm bà. Lúc đó ta sẽ tìm những đám con vua cháu chúa; đã da trắng môi son lại vừa lắm của”. Nghĩ thế, qua ngày hôm sau hắn kiếm cớ gây sự với vợ và đòi bỏ cho kỳ được.

Mọi người đều lấy làm lạ và tỏ vẻ khinh bỉ một người có học như hắn lại có thể nhẫn tâm đến thế được. Nhưng hắn chỉ cười khẩy mà không kể gì dư luận. Một hôm khác có một người đến đòi nợ hắn. Vừa mới bước vào sân, người ấy đã bị hắn chỉ tay vào mặt mắng cho một trận:

– Ta chưa có trả. Không khéo nay mai ta sẽ cắm đất vào vườn ở của mày cho mày biết mặt. Hắn còn đe dọa nhiều người nữa. Gặp ai không vừa ý, hắn nói:

– Rồi chúng mày sẽ biết tay ông!

Tất cả những hành động của người học trò đều được tâu báo về Thiên đình. Ngọc hoàng nghe nói rất phật ý. Cho nên ít lâu sau đó, người từ giữ đền lại nằm mơ thấy ông thần tin cho biết là không phải kính sợ đối với người học trò nữa vì trên Thiên đình đã tước sổ mất rồi, không cho đỗ đạt. ông từ hỏi: “Tội của nó như thế nào?”

– “Nó bị kết án là “dưới trăng bỏ vợ, trước sân đòi nhà, chưa làm nên đã thất đức”. Bây giờ nó không được hưởng phúc nữa”. Quả nhiên người học trò đó thi mãi không đỗ, muốn nối duyên lại với vợ cũ cũng không được. Cửa nhà hắn ngày một sa sút dần. Do đó mà có câu tục ngữ: Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng thuộc thể loại truyện cười dân gian.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Câu chuyện kể về một anh học trò nghèo nhưng tài giỏi được thần và Thiên đình chú ý, sổ thiên tào đã ghi rõ anh sẽ đỗ tiến sĩ và làm quan lớn. Người giữ đền nhiều lần nằm mơ thấy thần bảo sẽ có quan lớn đến, nhưng vị khách quý chỉ là anh học trò ghé qua đền. Anh ta tin chắc tương lai thành công sẽ đổi đời. Tuy nhiên, khi nghĩ đến thành đạt, anh ta trở nên kiêu ngạo, khinh rẻ vợ và gây sự đòi bỏ vợ, cư xử thô lỗ với mọi người. Hành động đó được tâu lên Thiên đình, khiến anh bị tước quyền đỗ đạt, nhà cửa sa sút, và không thể nối lại duyên phận với vợ cũ. Truyện kết thúc bằng câu tục ngữ: “Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng.”

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "đến lượt thứ ba cũng thế."): Người học trò nghèo được Thiên đình chú ý, tương lai đỗ đạt sáng lạn, có thần ở đền chào đón, người giữ đền chiêm bao thấy điều báo.

+ Phần 2 (Tiếp đến "đòi bỏ cho kỳ được"): Người học trò mơ ước vinh hoa, bắt đầu khinh rẻ vợ, gây chuyện đòi bỏ vợ, thể hiện tính cách thay đổi.

+ Phần 3 (Tiếp đến "Rồi chúng mày sẽ biết tay ông!"): Người học trò cư xử thô lỗ, hỗn xược với người khác, gây phiền hà, bị người dân khinh bỉ.

+ Phần 4 (Còn lại): Thiên đình tước bỏ quyền đỗ đạt của anh ta, hậu quả của việc “thất đức”, nhà cửa sa sút, không thể nối lại với vợ, kết câu tục ngữ rút ra từ câu chuyện.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Thân phận người học trò nghèo

Phân tích:

• Anh học trò xuất thân nghèo khổ, sống nhờ vào mẹ, ngày ngày chăm chỉ học tập với khát vọng đổi đời.

• Tuy nghèo nhưng có tài, học giỏi, lại được Thiên đình ghi danh sẵn cho công danh lớn: đỗ tiến sĩ, làm quan Thượng thư.

• Được thần linh kính trọng, tượng thần đứng dậy mỗi khi anh đi qua – cho thấy số mệnh được ưu đãi, báo hiệu tương lai xán lạn.

Nhận xét:

• Anh học trò là hình ảnh tiêu biểu cho những người có tài, có chí vươn lên từ nghèo khó trong xã hội xưa.

• Thân phận nghèo khổ nhưng không cam chịu, có nghị lực học hành và được thiên mệnh ưu ái là chi tiết mang tính truyền cảm hứng, khích lệ.

• Tuy nhiên, số mệnh tốt chỉ là khởi điểm – đạo đức và nhân cách mới là điều quyết định thành bại về sau.

2. Tính cách người học trò nghèo thay đổi, gây nên hậu quả gì

Phân tích diễn biến tâm lý:

• Khi biết mình sẽ đỗ đạt, anh ta sinh ra kiêu ngạo, mơ tưởng vinh hoa, lập tức coi thường người vợ hiện tại.

• Không chỉ vô ơn, anh còn tàn nhẫn, cố tình kiếm cớ đòi bỏ vợ – người từng đồng cam cộng khổ với mình.

• Anh ta cũng trịch thượng, hống hách, dọa dẫm người đến đòi nợ, khinh thường hàng xóm, tin chắc mình sẽ thành "quan lớn".

Hậu quả:

• Tất cả những hành động "chưa đỗ đã thất đức" ấy bị Thiên đình ghi nhận.

• Ngọc Hoàng ra lệnh xóa tên khỏi sổ công danh, anh học trò từ đó thi mãi không đỗ, gia cảnh sa sút, vợ không quay lại.

• Biến cố ấy dẫn đến câu tục ngữ chua chát: "Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng."

Nhận xét:

• Sự thay đổi của người học trò phản ánh một bi kịch đạo đức: tài năng mà thiếu đạo đức thì không thể thành người.

• Truyện mang tính răn dạy sâu sắc, nhấn mạnh rằng thành công thật sự phải đi đôi với nhân cách.

• Hậu quả bi thảm là lời cảnh tỉnh: khi chưa thành công mà đã kiêu căng, tàn nhẫn thì sớm muộn cũng thất bại.

3. Giá trị nội dung

• Bài học đạo đức: Truyện cảnh báo về sự kiêu ngạo, tự cao tự đại, cũng như sự thất đức có thể khiến con người đánh mất vận mệnh tốt đẹp.

• Giá trị giáo dục: Nhắc nhở phải giữ phẩm chất đạo đức, trân trọng những người bên cạnh, đừng vì tham vọng mà đánh mất tình nghĩa và lương tâm.

• Phê phán xã hội: Chỉ ra những con người dù có tài nhưng nếu không giữ tâm tính ngay thẳng, chân thành sẽ thất bại trong cuộc sống.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cấu trúc truyện chặt chẽ, mạch lạc, có mở đầu, cao trào và kết thúc rõ ràng, dễ hiểu và truyền cảm.

• Hình tượng nhân vật điển hình, tiêu biểu cho mẫu người kiêu ngạo, thiếu đạo đức trong xã hội.

• Yếu tố truyền thuyết, kỳ ảo được vận dụng tinh tế qua các chi tiết như sổ thiên tào, thần trong đền, giấc mơ báo trước... làm tăng tính hấp dẫn và biểu tượng cho số phận con người.

• Ngôn ngữ giản dị, gần gũi, dễ đi vào lòng người, phù hợp với thể loại truyện ngụ ngôn răn dạy.