Đọc truyện: Tú Uyên (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN TÚ UYÊN

I. Đọc truyện

TÚ UYÊN

Chàng Tú Uyên ở phường Bích Câu vốn giỏi văn thơ, sau được kết duyên cùng nàng tiên là Giáng Kiều. Lúc đầu, chàng quyết tâm theo đuổi công danh thi cử nhưng được lời khuyên của vợ đã chuyên tâm học đạo thần tiên. Cuối cùng, cả gia đình đã cùng nhau bay vút vào quãng không.

Ngày xưa, ở phường Bích Câu, gần kinh đô Thăng Long, dưới đời Trần, có một thư sinh tên là Trần Uyên, người đương thời vẫn gọi là Tú Uyên . Mồ côi cha mẹ từ năm mười lăm tuổi, Tú Uyên sống nhờ tài nghệ văn chương ở trong phường bấy giờ là nơi trú ngụ của tao nhân mặc khách.

Tú Uyên thường cùng các bạn đi viếng những danh lam thắng cảnh để ngâm vịnh, đề thợ Nhưng chàng vẫn tỏ ra không tin là có thần tiên.

Một năm, có lễ lớn ở chùa Ngọc Hồ. Tú Uyên theo đám đông đến dự lễ. Chiều tối mọi người đã ra về, chàng thư sinh trẻ tuổi còn thẩn thơ ở trước cửa chùa. Bỗng nhiên một ngọn lá có đề bài thơ lượn lờ bay rơi trước mặt chàng. Tú Uyên nhặt lên xem xong rồi thở dài: “Người ta vẫn cho mình là kẻ tài thơ, làm sao mình có thể biết được tác giả bài thơ trên lá này để bày tỏ nỗi lòng?” Rồi chàng thầm khấn: “Trời Phật đã run rủi cho ta việc này, ước gì lá thắm se duyên cho đôi lứa”!

Bỗng nhiên một làn hương nhẹ thoảng qua, rồi chàng thấy một cô gái cực kỳ xinh đẹp, lối chừng mười tám tuổi, từ trong chùa đi ra, cùng vài cô bạn. Tú Uyên vội bước theo, ngỏ lời ướm hỏi, cô gái đã vội vã ra khỏi chùa, đi về phía lầu Quảng Văn rồi biến mất. Chàng lần theo người đẹp, ngẩn ngơ tiếc rẻ, trở về sinh ốm tương tư. Suốt ngày Tú Uyên chỉ thẫn thờ nhớ tiếc người đẹp, quên cả ăn uống, bỏ cả đèn sách.

Người bạn họ Hà thấy vậy mới khuyên chàng đi lễ đền Bạch Mã để xin một quẻ thăm. Đêm hôm ấy, Tú Uyên nằm mộng thấy một ông già râu tóc bạc phơ, chống gậy trúc đến bảo rằng: “Sáng mai đến phía Cầu Đông thì sẽ được gặp”! Chàng giật mình tỉnh dậy, mong đợi cho chóng sáng mà đi đến Cầu Đông.

Trọn ngày Tú Uyên trông ngóng chẳng thấy gì, toan bỏ ra về, bỗng gặp một ông lão bán tranh tố nữ, nhận thấy người trong tranh y hệt cô gái đã gặp ở Ngọc Hồ. Chàng vội hỏi mua lấy, đưa về nhà treo ở phòng văn.

Đến mỗi bữa cơm, Tú Uyên dọn hai đôi đũa, hai cái bát rồi cất tiếng mời người trong tranh ra. Một hôm, chàng đi học về, thấy dọn sẵn một mâm đầy thức ăn nấu khéo. Nhìn lên chàng để ý đến chiếc trâm cài đầu của người đẹp trong tranh cài có hơi khác. Chàng thầm đoán việc đã xảy ra, ngồi vào mâm ăn và không quên mời người trong tranh.

Hôm sau, Tú Uyên vờ đi đến trường, được nửa đường thì quay trở về, bắt gặp cô gái trong tranh đang nấu ăn ở bếp. Chàng chạy vội đến nàng, chào hỏi: “Sao nàng lại bắt tôi phải đợi chờ mòn mỏi như thế? Tôi đã bắt gặp được nàng rồi, nàng tên là gì”? Cô gái đáp: “Thiếp là Hà Giáng Kiều, vâng lệnh Ngọc Hoàng và theo lời thần Bạch Mã, xuống trần kết duyên cùng chàng”.
Ngay hôm ấy, Tú Uyên lấy nàng tiên làm vợ. Ăn ở với nhau được ít lâu, chàng đâm ra say sưa rượu chè, rồi đánh đập vợ. Giáng Kiều nhiều lần khuyên bảo chồng không được, một hôm bỏ chàng bay về trời. Đến lúc tỉnh rượu, thấy vợ đã biến mất, Tú Uyên đau đớn tuyệt vọng toan treo cổ tự tử. Người vợ tiên bỗng hiện ra. Chàng khóc lóc xin lỗi vợ, hứa sẽ hối cải.

Từ đó, hai vợ chồng sống với nhau rất đằm thắm, lối một năm thì sinh được một con trai. Tú Uyên ngày đêm chăm lo dùi mài kinh sử, mong một ngày kia tên chiếm bảng vàng. Một sáng Giáng Kiều bảo chồng: “Vẫn biết danh vọng ở đời là đáng kể, thói tục cõi trần không nên coi khinh, nhưng con người ta chỉ sống theo sự phối hợp của ngũ hành, thủy, hỏa, mộc, kim, thổ. Cuộc đời sống chết chẳng khác nào bọt đầu ngọn sóng, sương trên ngọn cỏ, có thể tiêu tan trong khoảnh khắc. Với trí thông minh, tài giỏi hơn người, anh cũng chỉ sống trong khoảng năm, sáu mươi năm, hay nhiều lắm thì cũng đến bảy, tám mươi tuổi là cùng. Đời sống con người, dù đến trăm năm phước lộc, giàu sang, cũng chỉ bằng một buổi sáng nhàn hạ Ở cõi Tiên. Thử hỏi anh hùng, danh tướng người xưa giờ đây đâu tá? Mà lạc thú, khổ đau, xum họp, biệt ly chỉ là những lối thường tình của người đời. Cả quãng đời niên thiếu của anh há chẳng đã dẫm bước vào đấy ư? Vậy tốt hơn là từ hôm nay anh nên xóa bỏ thất tình, rửa sạch dục trần mà ngao du đó đây, buổi sáng trong ba dãy núi, buổi chiều trên chín tầng trời, bạn cùng trăng gió”.
Tú Uyên im lặng nghĩ ngợi. Giáng Kiều lại nói: “Phải chăng bổn phận thiêng liêng của người đàn ông là săn sóc cha mẹ? Song thân của anh đều đã khuất núi. Về phần em, em không thiết giàu sang với danh vọng. Sao anh lại định chôn chặt thân mình trong cõi đời khổ ải để giữ lấy một mảnh hình hài diệt vong”? Tú Uyên gật gù bảo vợ: “Nếu không có em vạch rõ con đường mộng ảo, thì chút nữa anh đã mắc vào lối mòn trần tục”.
Thế rồi từ đó chàng bỏ chí nguyện theo đuổi công danh thi cử, chuyên tâm học đạo thần tiên. Được ít lâu, một hôm có hai con hạc trắng từ trời bay xuống, Giáng Kiều cùng Tú Uyên và con trai cỡi lên lưng chim bay vút vào quãng không.

Sau đó hai vợ chồng hiện ra một cách màu nhiệm tại vùng Bích Câu. Dân chúng tỏ lòng ngưỡng mộ, xây một ngôi đền ở ngay phòng học của Tú Uyên, gọi là Bích Câu đạo quán, ngày nay hãy còn dấu tích.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Tú Uyên thuộc thể loại truyện thơ Nôm.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Tú Uyên – chàng thư sinh ở phường Bích Câu – gặp một thiếu nữ kỳ lạ trong lễ hội và đem lòng thương nhớ. Sau giấc mộng kỳ lạ, chàng mua một bức tranh giống hệt người ấy. Một hôm, người con gái trong tranh bước ra đời thật – đó là nàng tiên Giáng Kiều được lệnh kết duyên cùng chàng. Hai người thành vợ chồng. Nhưng Tú Uyên sa ngã, rượu chè, đánh vợ khiến nàng bỏ về trời. Sau khi hối lỗi, chàng được tha thứ. Cuối cùng, nghe lời vợ, Tú Uyên từ bỏ công danh, học đạo thần tiên và cùng gia đình bay lên trời, hiện linh tại nơi cũ, dân lập đền thờ gọi là Bích Câu đạo quán.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Chàng vội hỏi mua lấy, đưa về nhà treo ở phòng văn"): Cuộc gặp gỡ định mệnh

+ Phần 2 (Tiếp đến "Chàng khóc lóc xin lỗi vợ, hứa sẽ hối cải"): Gặp gỡ kỳ diệu và cuộc sống vợ chồng

+ Phần 3 (Còn lại): Tỉnh ngộ và thoát tục

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Hình tượng Giáng Kiều trong truyện thể hiện điều gì?

– Giáng Kiều là hình tượng người phụ nữ lý tưởng trong văn học dân gian và truyền thống Nho – Phật – Đạo của người Việt. Nàng không chỉ xinh đẹp mà còn đảm đang, hiền hậu, chung thủy và biết cư xử:

+ Là tiên nữ nhưng sẵn lòng xuống trần vì tình duyên, sống hòa hợp cùng phàm nhân.

+ Khi bị đối xử tệ bạc, nàng không phản ứng dữ dội mà lặng lẽ ra đi, cho thấy sự cao cả, tự trọng.

+ Dù bị xúc phạm nhưng vẫn trở lại cứu chồng trong lúc nguy kịch, thể hiện tấm lòng bao dung và vị tha.

+ Về cuối truyện, nàng lại là người thức tỉnh Tú Uyên, chỉ ra bản chất phù du của danh lợi, dẫn dắt chàng đến với con đường thanh tịnh – cho thấy trí tuệ và tầm nhìn vượt trần.

– Như vậy, Giáng Kiều không chỉ là biểu tượng của sắc đẹp mà còn là một kiểu mẫu đạo hạnh và giác ngộ, người giúp người đàn ông hoàn thiện bản thân và tìm thấy ý nghĩa cao đẹp hơn của cuộc sống.

2. Tại sao Tú Uyên quyết định từ bỏ công danh để theo vợ về trời?

– Ban đầu, Tú Uyên mang hoài bão thi cử lập công danh, điều thường thấy ở người trí thức thời xưa. Nhưng sau khi kết hôn với Giáng Kiều, trải qua cả sai lầm và chuộc lỗi, chàng dần thay đổi cách nhìn về cuộc sống.

– Bài học lớn nhất đến từ lời khuyên của Giáng Kiều – nàng phân tích rất rõ về sự ngắn ngủi, hư ảo của kiếp người, danh vọng chỉ là tạm bợ, còn tu đạo là vĩnh hằng. Lý lẽ của nàng thấm đẫm tinh thần triết lý phương Đông: nhân sinh là cõi tạm, chỉ có giải thoát mới đưa con người tới sự an lạc thật sự.

– Tú Uyên cũng nhận thấy mình đã trải đủ khổ đau, hưởng thụ, tỉnh ngộ về bản chất cuộc đời. Việc từ bỏ thi cử không phải là buông xuôi mà là sự lựa chọn con đường thanh cao, hợp đạo, vượt lên khỏi vòng danh lợi thường tình.

– Vì vậy, quyết định của Tú Uyên chính là hành trình giác ngộ, rũ bỏ trần duyên để bước vào thế giới siêu thoát, một kết thúc viên mãn về cả đạo lý và tình yêu.

3. Giá trị nội dung

– Ca ngợi tình yêu trong sáng, thủy chung, sự bao dung và đức hạnh của người phụ nữ.

– Đề cao tư tưởng giải thoát khỏi vòng danh lợi, hướng con người đến lối sống thanh cao, hợp đạo.

– Phản ánh khát vọng của con người về một thế giới lý tưởng, nơi hạnh phúc không bị ràng buộc bởi thực tại nghiệt ngã.

– Gửi gắm niềm tin dân gian vào sự linh thiêng, vào mối giao hòa giữa con người và thần tiên.

4. Giá trị nghệ thuật

– Truyện có kết cấu chặt chẽ, nhiều tình tiết hấp dẫn, mở đầu bằng huyền thoại và kết thúc bằng màu sắc kỳ ảo.

– Hình ảnh thơ mộng, trữ tình, gắn liền với thiên nhiên, chùa chiền, tiên giới, tạo không khí huyền ảo.

– Kết hợp hài hòa giữa hiện thực và kỳ ảo, giữa đời sống thường nhật và thế giới thần tiên.

– Ngôn ngữ nhẹ nhàng, giàu cảm xúc, thể hiện rõ tâm lý nhân vật qua từng chuyển biến.