Đọc truyện: Của Thiên trả Địa (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CỦA THIÊN TRẢ ĐỊA

I. Đọc truyện

CỦA THIÊN TRẢ ĐỊA

Ngày xưa, có Thiên và Địa là hai anh chàng cày thuê cuốc mướn cùng ở một làng. Họ giống nhau ở chỗ anh nào anh ấy đều nghèo rớt mùng tơi và đều mồ côi cha mẹ. Nhưng Thiên rất sáng dạ, bảo gì hiểu nấy. Một hôm Địa bảo hắn:

– Nếu hai ta cùng như thế này cả thì không biết bao giờ mới cất đầu lên được. Sẵn anh là người có khiếu thông minh, nếu được học hành chắc ngày sau sẽ thi đậu làm quan to. Vậy từ nay anh đừng đi làm nữa, tôi sẽ cố sức làm thêm để lấy tiền nuôi anh ăn học, lúc nào anh làm nên, đôi ta sẽ chung hưởng phú quý. Thiên nhận lời nhưng Địa còn dặn: “Lúc nào hiển đạt anh đừng có quên tôi nhé!”

Rồi đó Địa trần lực đêm ngày làm thuê để nuôi bạn. Thấy Thiên học mỗi ngày một tiến, anh chàng lại càng hăng hái làm việc, không quản gì cả. Cứ như thế sau mười năm đèn sách, Thiên đậu khoa thi hương rồi vào thi đình đậu luôn Trạng nguyên. Hắn được nhà vua bổ làm quan to, có kẻ hầu người hạ đông đúc, có dinh thự nguy nga, được mọi người trọng vọng. Được tin, Địa rất sung sướng. Lập tức, anh chàng đem trâu cày về trả chủ. Rồi anh bán phăng cái nhà ở lấy một số tiền mua đồ lễ tìm vào dinh bạn.

Địa có ngờ đâu khi đến nơi thì Thiên đã thay lòng đổi dạ không muốn nhận lại bạn cũ nữa. Hắn dặn quân canh cấm cửa không cho Địa vào. Địa bị đuổi tủi thân, lủi thủi ra về. Vừa đến bờ sông, anh chàng ngồi lại, nước mắt rơi lã chã nghĩ đến lòng người đen bạc, số phận hẩm hiu, vả bấy giờ về làng cũng không biết ở vào đâu nữa vì nhà đã bán mất rồi. Tự dưng Bụt hiện lên làm một người khách qua đường dừng lại hỏi anh: “Con làm sao mà khóc?”. Địa kể lể đầu đuôi cho Bụt nghe. Bụt bèn hóa phép cho anh một chiếc đò và dặn rằng: “Con cứ ở đây chở khách qua lại trên sông này cũng đủ ăn, không phải đi làm thuê nữa”. Địa nghe lời, ở lại đó làm nghề chống đò ngang. Nhưng anh chàng chỉ kiếm vừa đủ nuôi miệng, không để dành được một đồng tiền nào. Cho nên đến ngày giỗ cha không biết lấy gì mà cúng. Chiều hôm ấy, sau khi chở cho mấy người khách sang bờ bên kia, Địa vừa chèo về đến nửa sông đã lại nghe có tiếng gọi đò. Anh lại cho đò trở lại. Khách là một người đàn bà còn trẻ tuổi và rất xinh đẹp. Trời lúc ấy đã nhá nhem, người đàn bà nói với Địa:

-Trời đã tối mà đường còn xa, anh làm ơn cho tôi nghỉ nhờ một đêm. Nhà Địa chỉ là một túp lều bên sông, trong nhà chỉ có một cái chõng, nhưng anh cũng nhường cho người đàn bà ấy nằm.

Thấy Địa toan đi kiếm một nơi khác ngủ, người đàn bà bỗng hỏi anh: “Anh đã có vợ chưa?”. Địa trả lời: “Chưa”

-“Tôi xin làm vợ anh!”. Địa rất ngạc nhiên và bỡ ngỡ, không biết trả lời ra thế nào cả. Nàng lại nói: “Tôi là người trên cung tiên. Trời thấy anh là người tử tế mà chịu khổ chịu sở đã nhiều rồi nên cho tôi xuống giúp anh sung sướng”. Nói rồi nàng hóa phép biến túp lều bên bờ sông thành một dinh cơ rất đẹp: nhà ngói, tường dắc, hành lang, sân gạch, trong nhà đồ dùng thức đựng đầy đủ, kẻ hầu người hạ từng đoàn. Địa vừa kinh ngạc vừa vui sướng. Nàng tiên lại hóa phép làm ra cỗ bàn linh đình để cho anh chàng làm giỗ cúng cha.

Sáng hôm sau, nàng tiên bảo Địa hãy mặc đồ gấm vóc, ngồi kiệu đến mời Thiên sang nhà mình ăn giỗ. Lần này Địa được Thiên tiếp đãi có phần tử tế. Nhưng khi nghe nói mời đến nhà ăn giỗ, hắn bĩu môi bảo Địa:

– Chú muốn ta đến chơi thì hãy trải chiếu hoa từ đây tới nhà, ta sẽ đến. Địa về kể chuyện lại cho vợ nghe. Nàng tiên lại hóa phép thành chiếu hoa trải một đoạn đường dài từ nhà mình đến dinh Thiên ở. Thiên không ngờ trong thời gian vừa qua Địa cũng trở nên giàu có lớn, mới đến xem cho biết sự tình. Đến nơi, hắn rất lấy làm lạ khi thấy nhà cửa và mọi thứ đồ đạc của Địa ít có nhà nào bì kịp. Khi ăn giỗ, vợ Địa thân hành ra mời rượu. Thấy nàng đẹp quá, Thiên đâm ra ganh tị với hạnh phúc của Địa. Rượu say, hắn nói:

-Chú đổi vợ chú cùng cơ nghiệp này cho tôi thì tôi nhường chức quan cùng dinh cơ của tôi cho chú. Không bao giờ Địa lại muốn như thế, nhưng nàng tiên bảo nhỏ xui Địa bằng lòng. Hai bên cùng làm tờ giao ước. Thế rồi sau đó Địa lên võng về dinh, còn Thiên say rượu nằm ngủ một giấc li bì. Nhưng đến sáng hôm sau, khi bừng mắt tỉnh dậy, hắn ngơ ngác thấy mình nằm ở giữa một túp lều bên sông. Người vợ đẹp cùng là dinh cơ của hắn ngày hôm qua đã biến đâu mất cả. Từ đó hắn làm nghề chống đò thay Địa. Còn Địa hóa ra thông minh khôn ngoan, làm quan sung sướng mãi. Ngày nay câu “Của Thiên trả Địa” là do sự tích trên mà có.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Của Thiên trả Địa thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Thiên và Địa là hai chàng trai nghèo. Thấy bạn mình thông minh, Địa tình nguyện đi làm để nuôi Thiên ăn học, hứa cùng nhau chung hưởng phú quý. Sau khi đỗ đạt, Thiên làm quan rồi trở mặt, ruồng rẫy Địa. Bụt thương Địa, giúp anh cưới một nàng tiên và trở nên giàu có. Khi mời Thiên đến ăn giỗ, Thiên ghen tức với cơ nghiệp và vợ đẹp của Địa, liền xin đổi tất cả lấy chức quan và dinh thự của mình. Địa đồng ý theo lời vợ. Sáng hôm sau, Thiên tỉnh dậy thấy mình mất hết, phải làm nghề chống đò thay Địa. Từ đó có câu “Của Thiên trả Địa”.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Lúc nào hiển đạt anh đừng có quên tôi nhé"): Tình bạn và lời hứa

+ Phần 2 (Tiếp đến "Từ đó hắn làm nghề chống đò thay Địa"): Sự phản bội và lòng tốt được đền đáp

+ Phần 3 (Còn lại): Địa được hưởng hạnh phúc và thành đạt, Thiên bị trừng phạt xứng đáng. Xuất xứ câu thành ngữ “Của Thiên trả Địa”.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Diễn biến của đôi bạn Thiên và Địa

Diễn biến quan hệ và số phận của đôi bạn Thiên – Địa có thể chia làm các giai đoạn sau:

Giai đoạn 1: Gắn bó, yêu thương nhau

• Thiên và Địa đều là những người nghèo khổ, mồ côi cha mẹ, cùng sống bằng nghề làm thuê.
• Địa thấy Thiên thông minh, nên tình nguyện làm lụng vất vả để nuôi Thiên ăn học, mong bạn thành công rồi cùng hưởng phú quý.
• Cả hai từng có lời hứa sống chết có nhau, giàu sang không quên tình nghĩa.

Giai đoạn 2: Thiên thành đạt nhưng phản bội

• Thiên đỗ Trạng nguyên, làm quan lớn, sống trong dinh thự nguy nga, có người hầu kẻ hạ.
• Khi Địa tìm đến thăm, Thiên phủi bỏ tình xưa, xua đuổi, không cho vào gặp, khiến Địa bị tổn thương sâu sắc.

Giai đoạn 3: Địa được trời giúp, đổi đời

• Bụt hiện ra giúp Địa có nghề chống đò, rồi sau đó gả tiên nữ cho anh làm vợ.
• Cuộc sống Địa trở nên sung túc, giàu có, vợ đẹp, nhà sang. Địa vẫn giữ lòng hiền lành và tổ chức giỗ cha, mời Thiên đến dự.

Giai đoạn 4: Tráo đổi số phận – “Của Thiên trả Địa”

• Thiên thấy Địa giàu có, có vợ đẹp thì ghen tị, xin đổi hết cơ nghiệp và vợ lấy chức quan của mình.
• Sau khi giao kèo, Thiên tỉnh dậy thấy mình tay trắng, phải đi chống đò thay Địa. Trong khi đó, Địa sống hạnh phúc, thông minh, làm quan.

2. Tình tiết đối lập – đảo ngược và ý nghĩa

* Tình tiết đối lập – đảo ngược tiêu biểu:

3. Giá trị nội dung

• Lên án sự phản bội, vô ơn: Thiên quên bạn cũ, phụ tình nghĩa xưa, cuối cùng bị trừng phạt xứng đáng.

• Ngợi ca lòng thủy chung, nhân hậu: Địa hiền lành, có tình có nghĩa, nhẫn nhịn nhưng cuối cùng được đền đáp.

• Niềm tin vào công lý nhân quả: Người tốt sẽ được trời giúp, kẻ xấu sẽ phải chịu hậu quả.

• Bài học đạo đức: Sống tử tế, không tham lam, không phản bội là con đường dẫn đến hạnh phúc lâu bền.

4. Giá trị nghệ thuật

• Yếu tố kỳ ảo: Có sự xuất hiện của Bụt, nàng tiên, phép màu, túp lều hóa dinh cơ... tạo màu sắc thần kỳ hấp dẫn.

• Tình tiết đối lập – đảo ngược: Phản ánh quy luật nhân quả qua sự tráo đổi thân phận giữa Thiên và Địa.

• Xây dựng hình tượng nhân vật rõ nét: Thiên – phản diện, ích kỷ; Địa – hiền lành, giàu lòng vị tha.

• Ngôn ngữ dân gian, giản dị: Gần gũi, dễ hiểu, mang màu sắc truyện cổ tích truyền thống.