Đọc truyện: Ai mua hành tôi (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH AI MUA HÀNH TÔI

I. Đọc truyện

AI MUA HÀNH TÔI

Một anh chàng làm nông khi cứu được chim sẻ được trả ơn bằng lọ nước thần. Khi anh lấy vợ, vợ anh dùng lọ nước này mà trở nên xinh đẹp. Nhà vua hay tin liền sia quân lính đến bắt nàng về làm hoàng hậu nhưng nàng vẫn luôn chẳng nói chẳng rằng. Anh chàng khi quyết tâm đi tìm vợ đã hóa thân thành chàng trai gánh hành và làm cho hoàng hậu cười. Vua biết được liền đổi vai với anh rồi từ đó anh trở thành vua.

Ngày xưa có một anh chàng trẻ tuổi chưa có vợ, sống bằng nghề làm ruộng. Một ngày nọ anh xách búa lên rừng đốn củi. Trong khi đang lúi húi chặt cây, anh trông thấy một con quạ tha một con chim sẻ tới đậu trên một phiến đá ở gần chỗ mình làm việc. Nhìn thấy thế, anh bỗng động lòng thương con chim bé bỏng sắp sửa lọt vào miệng loài ác điểu.

Anh bèn nhặt hòn đá ném con quạ. Quạ giật mình bỏ mồi vỗ cánh bay lên. Tức mình vì hỏng ăn, quạ chửi rủa om sòm. Anh nhặt đá ném thêm và mắng: – “Đồ chim dữ, hãy cút ngay!”. Quạ hậm hực bay đi, miệng còn đe dọa sẽ báo thù. Anh chàng chạy lại nhặt con chim sẻ đang thoi thóp, cố tìm cách ủ cho nó sống lại. Chỉ chừng giập bã trầu, con chim sẻ đã hồi tỉnh và bay được. Nó cảm ơn anh và bảo anh ngồi chờ để nó đưa biếu một vật. Một lát sau, con chim đã bay trở lại miệng ngậm một cái lọ bé xíu đặt xuống bên cạnh và nói: – “Đây là là nước thần có phép làm cho người trẻ lại, vật thì lớn thêm, trần gian không ai có”. Nói rồi nó vỗ cánh bay đi. Anh ngồi lại tần ngần mở nút ra xem thì thấy đầy một lọ nước mùi thơm ngạt ngào. Anh nghĩ bụng: – “Những thứ này chỉ để cho các bà quan làm dỏm, có đâu để hạng như mình dùng”. Rồi anh nút lọ lại cẩn thận, khi gánh củi về, treo lọ lên kèo nhà. Và rồi thời gian trôi qua, vì bận công việc làm ăn, anh cũng quên đi, không nghĩ tới cái lọ ấy nữa.

Ít năm sau, chật vật mãi anh chàng mới cưới được vợ.Vợ anh cũng con nhà nông, quanh năm chân lấm tay bùn, nên đen đủi, xấu xí. Nhưng hai vợ chồng rất thương yêu nhau.

Một hôm chồng đi cày vắng, vợ ở nhà quét dọn khắp nơi. Thấy một cái lọ con treo trên kèo nhà, chị bèn bắc ghế lấy xuống mở nút ra xem. Khi ngửi thấy mùi thơm, chị ta đồ là dầu thơm gội đầu. Lát sau, chị nấu nước tắm gội rồi tiện tay đổ lọ nước ra xức khắp tóc tai mình mẩy.

Không ngờ sau khi xức xong, chị ta tự nhiên trở nên xinh xắn trắng trẻo, nhan sắc mỹ miều ít ai sánh kịp. Nước thần trôi xuống mấy luống hành bên cạnh giếng, khiến cho những cây hành cũng lớn phổng lên một cách lạ thường: củ to như bình vôi, dọc dài bằng đòn gánh.

Khi người chồng đi cày về nhìn mặt vợ thì ngẩn cả người cứ tưởng là tiên sa xuống cõi trần, nếu không có tiếng nói thì cơ hồ anh không nhận ra là vợ mình nữa. Nghe vợ nhắc đến lọ nước thơm, anh mới sực nhớ tới chuyện báo đền của con chim sẻ ba năm về trước. Nỗi mừng biết lấy chi cân, anh ngắm và mãi không chán mắt, rồi kể lại câu chuyện cũ cho vợ nghe.

Từ đấy anh cứ quấn quýt lấy vợ không rời. Công việc đồng áng vì thế cũng mười phần bê trễ. Nhưng cứ ở nhà mãi thì đói mất nên anh đành phải đi làm. Để khỏi nhớ, anh thuê thợ vẽ hình vợ. Mỗi khi ra đồng làm việc, anh lại treo bức tranh ở bờ ruộng để nhìn cho thỏa. Một hôm anh đang cày ruộng, bức tranh được treo lên một cái cọc cắm ở trên bờ. Vừa cày được mươi luống, tự nhiên con quạ năm xưa ở đâu sà xuống quắp lấy bức tranh mang đi. Anh chàng ở bên kia bờ thấy vậy bèn hò hét đuổi theo nhưng không kịp nữa. Quạ đã cất cánh bay cao và bay đi rất xa, chỉ một loáng đã mất hút. Báo thù việc anh ném đá giành mồi của nó ngày xưa, quạ mang bức tranh vào đến tận kinh đô, thả xuống ở sân rồng. Bọn lính thị vệ thấy sự lạ lùng, bèn nhặt lên đem trình vua. Cầm lấy bức truyền thần, vua ngắm nghía mãi không chán mắt, bụng bảo dạ: – “Trong ba cung sáu viện của ta đã có nhiều người đẹp, nhưng chưa có người nào đẹp bằng người đàn bà trong bức tranh này. Hẳn là trời sai con quạ đến mách cho ta đây!”.

Lập tức vua ra lệnh cho một quan dại thần và một trăm thị vệ phải tìm cho được người đàn bà như đã vẽ trong tranh mang về. Quan đại thần cho người về các địa phương sục sạo khắp hang cùng ngõ hẻm. Để việc tìm tòi có hiệu quả, chúng bày ra trò mở hội ở các vùng chúng đến để cho mọi người đổ về xem. Mỗi lần thấy dân tập hợp đông đúc, chúng đưa bức tranh ra giả tảng nói là tình cờ bắt được, người nào mất thì đến mà nhận.

Một hôm, chúng tới vùng quê hai vợ chồng anh chàng có lọ nước thần và cũng bày trò mở hội ba đêm ngày. Quả nhiên anh chàng sa vào mưu gian. Khi nhìn thấy bức tranh anh không đắn đo gì cả, lật đật bước tới để nhận. Nhưng anh không ngờ bọn lính chộp lấy anh như chộp con mồi. Chúng theo anh về nhà và tìm thấy ngay người đàn bà trong tranh. Mừng quá, chúng vội đưa kiệu rước nàng về kinh đô, mặc kệ cho người chồng vật mình than khóc.

Sau khi bị bắt vào cung, người đàn bà không cười không nói, áo đẹp không mặc, đầu không chải và không cho một ai đến gần. Đem được người đẹp về cung, nhà vua hết sức mừng rỡ, nhưng cũng hết sức buồn phiền vì mọi thứ dỗ dành, dọa nạt đều không thể làm cho người ngọc nở một nụ cười hoặc nói lên một tiếng. Vua bèn hạ lệnh cho rao trong dân chúng hễ ai có cách gì làm cho nàng cười nói lên được, thì sẽ ban thưởng cho quan cao lộc hậu. Nghe tin này, có nhiều người, từ những vai hề nổi tiếng, những ông trạng cười cho đến các bậc lương y, các pháp sư phù thủy, v.v… đua nhau trẩy kinh hy vọng dùng tài phép lớn cho người đàn bà phải buột miệng nói cười để mong ân thưởng. Nhưng dù đã giở đủ mọi trò, đều vô hiệu.

Lại nói chuyện anh chồng từ khi vợ bị quan quân bắt đi thì không còn thiết làm ăn gì nữa. Khi nghe tin loan báo ai làm cho người đẹp trong cung nói cười được thì sẽ được vua ban thưởng, anh biết là vợ mình đang ở cung vua, bèn quyết vào kinh tìm vợ. Trước khi đi, anh nhổ mấy củ hành ở cạnh giếng buộc làm một gánh quẩy theo. Đến kinh đô anh quảy gánh của mình đi lại trước cửa hoàng cung rao to lên những câu:

Dọc bằng đòn gánh,

Củ bằng bình vôi,

Ai mua hành tôi,

Thì thương tôi với!

Tiếng rao của anh vọng vào cung mỗi lúc mỗi lớn. Nét mặt của vợ anh tự nhiên cũng mỗi lúc mỗi tươi. Cuối cùng, nàng quay lại bảo thị nữ:

– Hãy gọi người hàng hành vào cho ta!

Khi nhìn thấy mặt chồng, vợ anh cười lên một tiếng. Thấy người đàn bà lần đầu tiên cười nói, vua sung sướng như mở cờ trong bụng, lại thấy những cây hành to lớn lạ thường thì nhà vua lấy làm kinh ngạc quá đỗi. Vua ngỡ là nhờ những cây hành kỳ lạ này mà người đẹp nói cười. Vua liền nảy ra ý nghĩ muốn tự mình cải trang gánh gánh hành để làm vui lòng người đẹp. Vua bảo anh chồng:

– Hãy đặt gánh hành lại đó và cởi áo ra mau!

Vui cởi áo long bào vứt cho anh và mặc áo của anh vào. Vua còn bắt anh bày cho mình học thuộc câu rao, rồi quẩy gánh hành qua lại trước mặt người đàn bà, cất tiếng rao mới học được. Thấy vậy, vợ anh hàng hành cười ngặt nghẽo. Vua thích thú lại càng làm già. Nhưng đột nhiên người đàn bà bảo thị nữ thả đàn chó ra. Chó thấy vua ngỡ là người lạ liền nhảy xổ tới cắn chết. Người đàn bà vội bảo chồng:

– Mình hãy mau mau trèo lên ngai vàng đi!

Anh chồng lật đật trèo lên ngai vàng giữa lúc trăm quan và cung nữ rập đầu bái mạng. Từ đó anh làm vua và ở với vợ trọn đời.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Ai mua hành tôi thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Một chàng nông dân nghèo cứu sống chim sẻ và được tặng lọ nước thần có khả năng kỳ diệu. Người vợ quê mùa của anh vô tình dùng nước thần rồi trở nên xinh đẹp lạ thường. Vua biết tin, sai lính bắt nàng về cung làm hoàng hậu. Nàng không cười, không nói với ai. Khi chồng hóa thân thành người gánh hành vào cung, nhờ tiếng rao quen thuộc, nàng mới bật cười. Vua tưởng nhờ gánh hành nên cũng cải trang thử, không ngờ bị chó cắn chết. Chàng nông dân lên ngôi vua, sống hạnh phúc bên vợ đến trọn đời.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "anh cũng quên đi, không nghĩ tới cái lọ ấy nữa"): Anh nông dân cứu chim sẻ và nhận được nước thần

+ Phần 2 (Tiếp đến "mặc kệ cho người chồng vật mình than khóc"): Nước thần làm vợ anh trở nên xinh đẹp, bị vua bắt về cung

+ Phần 3 (Còn lại): Anh nông dân cải trang gánh hành vào cung, vợ nhận ra chồng

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao vua không làm cho người đàn bà cười, trong khi người chồng lại làm được?

• Nhà vua tuy quyền uy nhưng không có tình yêu chân thành đối với nàng. Việc chiếm đoạt người phụ nữ dựa trên sắc đẹp và cưỡng ép khiến nàng im lặng phản kháng.

• Người chồng, ngược lại, yêu thương và gắn bó thật lòng, đến mức mỗi ngày đi cày cũng mang tranh vợ theo nhìn ngắm. Tình yêu sâu nặng và tiếng rao thân thuộc mới là thứ đánh thức cảm xúc trong nàng.

• Truyện nhấn mạnh: tình yêu và sự chân thành chứ không phải quyền lực hay vật chất mới lay động được con tim con người.

2. Ý nghĩa chi tiết lọ nước thần trong câu chuyện là gì?

• Lọ nước thần chính là biểu tượng của lòng tốt và đức độ được đền đáp. Anh nông dân cứu sẻ – một việc thiện đơn giản – lại được ban ơn đặc biệt.

• Nước thần giúp vợ anh thay đổi diện mạo, khiến cây hành lớn lạ thường – biểu trưng cho phép mầu từ điều thiện lành và nhân hậu.

• Đồng thời, chi tiết này cũng nói lên sức mạnh vô hình của những điều tưởng nhỏ bé, đơn sơ, nhưng có thể thay đổi vận mệnh con người.

3. Giá trị nội dung

• Đề cao lòng tốt, nhân hậu: Anh nông dân sống chất phác, thương người (cứu sẻ, yêu vợ chân thành) và nhờ đó mà có được kết cục hạnh phúc.

• Phê phán thói tham sắc, cưỡng ép: Nhà vua chỉ vì ham sắc đẹp mà quên đi nhân nghĩa, cuối cùng bị trả giá bằng chính mạng sống.

• Ca ngợi tình nghĩa vợ chồng: Vợ chồng dù nghèo khổ, vẫn yêu thương, thủy chung. Tình yêu chân thật mạnh hơn cả quyền lực vua chúa.

• Khẳng định giá trị con người ở tâm hồn, không chỉ ở vẻ bề ngoài: Dù ban đầu vợ anh xấu xí, họ vẫn yêu nhau trọn vẹn, không vì sắc đẹp mà thay lòng.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện hấp dẫn, logic: Tình tiết đan xen giữa hiện thực và kỳ ảo (chim sẻ, nước thần, cây hành khổng lồ, hoàng cung…).

• Nhân vật xây dựng sinh động, dễ nhớ: Người chồng chất phác, vợ thủy chung, vua tham lam, quạ ác độc…

• Sử dụng yếu tố hoang đường hợp lý: Như nước thần, tiếng rao khiến người vợ cười… tạo nét đặc trưng cổ tích mà vẫn gần gũi đời thường.

• Kết thúc bất ngờ, thỏa mãn người đọc: Người hiền được hưởng phúc, kẻ tham tàn phải chịu hậu quả.