Đọc truyện: Sự tích chiếc kèn môi (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CHIẾC KÈN MÔI

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CHIẾC KÈN MÔI

Trên ngọn núi cao nọ, có một cái hang lớn. Trong hang có một con quỷ dữ. Ngày nào con quỷ cũng thịt bò thịt ngựa lấy máu làm rượu uống, lấy thịt làm thức nhắm.

Khi hết ngựa hết bò, nó lại xuống các bản quanh vùng bắt trâu, bò, ngựa về ăn. Dân bản quanh vùng căm tức con quỷ lắm, nhưng không ai dám chống lại. Thấy chúng mọi người đều bỏ chạy.

Một hôm, một nàng công chúa con độc nhất của vua Mèo vào rừng chơi. Cô đang mải mê hái bông hoa đẹp thì quỷ dữ đã đến sau lưng. Hắn nheo mắt ngắm nàng cười khà khà.

– Nàng đẹp lắm! Ta sẽ bắt nàng về làm người hầu ta.

Nói xong, hắn liền tung tà áo. Tà áo của hắn như có cánh, bay vù đến nàng công chúa và chụp lấy nàng. Quỷ thổi phù một cái, áo cuốn nàng công chúa bay về hang…

Công chúa mê đi. Lúc tỉnh dậy, nàng đã thấy mình ở hang quỷ. Chợt nhìn xuống chân, nàng thấy sợi dây đã buộc ở cổ chân từ lúc nào rồi.

Quỷ bắt công chúa hầu hạ nó. Ngày ngày, nàng phải xuống suối dưới chân núi vác nước về cho quỷ tắm rửa. Nàng buồn rầu và nhớ nhà lắm nhưng không làm cách nào trốn được, vì hễ động mạnh một cái là sợi dây thần lại báo cho quỷ biết ngay.

Một buổi sáng kia, nàng xuống suối vác nước thấy một con cá đẹp đang lội tung tăng trước mắt. Thỉnh thoảng, cá lại ngoi lên mặt nước, nhìn nàng bằng đôi mắt óng ánh. Công chúa nhìn con cá tung tăng vui sướng, nghĩ phận mình cực khổ, nàng cất tiếng than:

Cá buồn cá lội tung tăng

Ta buồn ta biết ngỏ cùng ai đây?

Quanh ta trời thẳm đất dày,

Tấm thân tù tội biết ngày nào vui.

Nghe lời than của nàng, con cá bỗng nổi lên và hóa thành một chàng trai khôi ngô tuấn tú. Chàng trai bước lên bờ, đến bên nàng và nói:

– Ta là con trai của vua Thủy Tề. Nghe tin nàng bị quỷ dữ bắt giam ta vội lên đây để cứu nàng.

Chàng trai vội cõng công chúa trên lưng và băng rừng chạy trốn. Trong lúc vội vã, nàng quên mất sợi dây thần đang buộc chân. Thấy động, sợi dây báo cho quỷ biết, quỷ tức giận, gầm lên vang động như sấm rền và lấy kính thần ra soi. Chàng trai cõng công chúa đi được một lúc thì bị sợi dây thần níu lại. Biết không thể đi xa được trong lúc này, chàng liền phù phép biến nàng thành một bông hoa, còn chàng thành cành lá che chở cho nàng. Biết mưu kế của chàng trai, quỷ liền hóa phép thành đàn ong ào ào bay tới đến. Cành lá bị ong châm, lá rụng, lá lại thành chàng trai, còn hoa bị ong châm lại thành nàng công chúa. Quỷ nắm đây thần lôi công chúa về. May chàng trai trốn được. Chàng đi lang thang, lòng buồn rầu. Tiên ông hiện đến và cho chàng một con dao, một chiếc lá, rồi ân cần dặn chàng:

– Khi nào con muốn nói gì với vợ con, con hãy để chiếc lá này vào miệng và nói, vợ của con sẽ nghe tiếng.

Tiên ông lại hiện đến chỗ nàng công chúa, cho nàng chiếc lá và bảo:

– Khi nào con muốn nói gì với chồng con, con cứ để chiếc lá này vào miệng mà nói, chồng con sẽ nghe thấy.

Nói rồi tiên ông biến mất. Công chúa có chiếc lá nên nàng đã nói với chàng tất cả nỗi đau khổ của nàng và mong chàng mau trở lại cứu nàng.

Lần này, hai người lại hẹn gặp nhau ở bờ suối. Nhờ có dao của tiên ông cho, chàng chém đứt dây thần và cõng nàng chạy trốn. Dây thần bị đứt, báo ngay với quỷ. Quỷ liền đuổi theo. Hai người vừa chạy đến bờ con sông lớn thì đã thấy bóng quỷ thấp thoáng đằng sau.

Thấy vậy, chàng liền quay ra bờ sông, lấy tay vỗ nước và gọi:

– Hỡi đàn cá lớn cá nhỏ! Hỡi cá chép, cá chầy! Hãy đưa ta qua sông!

Vừa dứt lời, chàng đã thấy một con cá lớn rẽ sóng lội vào và đưa hai người qua sông. Quỷ đuổi đến bờ sông liền cởi áo khoác tung lên trời. Tấm áo bay, đưa quỷ vượt qua sông rộng. Hai người đến một ngọn núi rất cao thì tiên ông đã cho một con chim lớn bay đến đưa hai người vượt qua ngọn núi. Quỷ đuổi đến ngọn núi cũng tung áo lên và áo đưa quỷ qua núi. Quỷ đuổi gần kịp hai người, liền dừng lại, thổi phù một cái, tấm áo bay vù vù và chụp luôn lên đầu hai người và cuốn chặt lấy. Bắt được rồi, quỷ đánh chàng trai chết và bắt công chúa về. Cái chết oan của chàng trai đến tai tiên ông. Tiên ông liền phù phép cho chàng sống lại, và cho chàng một thanh kiếm, một chiếc nỏ, rồi bảo chàng:

– Lần này, con hãy cõng vợ chạy vào rừng chuối…

Chàng liền để chiếc lá vào mồm và hẹn vợ ra suối để cùng trốn. Yên chí chàng đã chết, quỷ lại cho nàng đi vác nước dưới suối. Chàng liền dùng kiếm cắt dây thần và cõng nàng chạy vào rừng chuối. Quỷ biết, đuổi theo. Chàng vừa chạy vừa chặt chuối chặn đường quỷ. Vướng chuối, quỷ trượt chân ngã. Nó liền hóa ra sấm chớp, thổi mây đen tối mịt để không cho chàng chạy. Chàng liền giương nỏ bắn tan những đám mây. Quỷ liền hóa ra lửa đốt hai người. Chàng liền phun nước dập tắt. Cuối cùng, quỷ tung áo lên để bắt chàng. Thấy áo quỷ đang bay, chàng giương nỏ bắn rách áo. Quỷ hết phép. Chàng kết liễu đời nó bằng một nhát kiếm.

Chàng đưa vợ về cung vua. Vua cha thấy thế mừng rỡ, làm lễ cưới cho hai người và phong chàng làm phò mã.

Từ đó, mỗi khi vui chơi, chàng lại mang chiếc kèn môi ra thổi, để nhớ lại những kỷ niệm xưa. Dân bản Mèo cảm phục gương anh dũng của chàng nên cũng làm kèn môi để thổi. Và cứ mỗi đôi thanh niên nam nữ yêu nhau, họ lại dùng kèn môi. Tiếng kèn môi thủ thỉ tâm tình.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích chiếc kèn môi thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa, có một con quỷ hung ác sống trên núi, thường xuống bản bắt gia súc ăn thịt. Một ngày, công chúa con vua Mèo bị quỷ bắt về làm người hầu. Trong lúc buồn bã bên suối, nàng gặp con vua Thủy Tề hóa thành người đến cứu. Tuy nhiên, dây thần đã báo cho quỷ biết và nàng bị bắt lại.

Sau đó, nhờ tiên ông giúp, hai người liên lạc được qua chiếc lá thần. Họ lại trốn chạy nhưng bị quỷ bắt lại, chàng trai bị giết. Tiên ông cứu chàng, cho vũ khí để trốn thoát lần cuối. Chàng đánh bại mọi phép thuật của quỷ, cuối cùng chém chết nó.

Chàng và công chúa được đoàn tụ, tổ chức hôn lễ, sống hạnh phúc. Để nhớ chuyện cũ, chàng thổi kèn môi. Dân bản cảm phục, học theo, và từ đó chiếc kèn môi trở thành biểu tượng của tình yêu.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Chàng đi lang thang, lòng buồn rầu"): Quỷ dữ bắt công chúa

+ Phần 2 (Tiếp đến "Quỷ liền đuổi theo."): Tiên ông giúp đỡ, hai người liên lạc bằng chiếc lá thần

+ Phần 3 (Tiếp đến "Chàng kết liễu đời nó bằng một nhát kiếm"): Chàng trai sống lại và tiêu diệt quỷ dữ

+ Phần 4 (Còn lại): Hạnh phúc và nguồn gốc kèn môi

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao tác giả dân gian lại để nhân vật chàng trai ba lần trốn thoát cùng công chúa mới thành công?

– Trong tư duy dân gian, số "ba" là con số linh thiêng, biểu tượng cho sự hoàn thiện, trọn vẹn.

– Việc để chàng trai ba lần cứu người yêu vừa tạo sự thử thách trong hành trình tình yêu, vừa tăng dần cao trào và khẳng định sự kiên định của nhân vật chính.

– Mỗi lần trốn là một lần thất bại – rút kinh nghiệm, nhờ vào sự giúp đỡ từ thế giới thần linh và nỗ lực hơn nữa. Qua đó, truyện dạy rằng: tình yêu chân thật không dễ đạt được, cần lòng dũng cảm, kiên trì và sự vượt lên nghịch cảnh.

– Cái kết thành công ở lần thứ ba vừa thoả mãn người đọc vừa hợp logic nghệ thuật truyền thống của truyện dân gian.

2. Chiếc kèn môi có vai trò gì trong truyện và trong văn hóa dân tộc Mèo?

– Trong truyện, kèn môi được gắn với hình ảnh chàng trai – người từng vượt bao gian khổ để cứu người yêu.

– Sau khi cưới công chúa, mỗi khi nhớ lại những tháng ngày gian khó, chàng thổi kèn môi để gợi nhớ, chia sẻ tâm tình.

– Từ đó, kèn môi trở thành biểu tượng cho tình yêu thủy chung, sâu sắc trong cộng đồng người Mèo.

– Văn hóa dân tộc Mèo dùng kèn môi như một phương tiện giao tiếp giữa nam nữ yêu nhau, là cách thổ lộ nỗi niềm, tiếng lòng, vừa kín đáo vừa lãng mạn.

– Truyện dân gian này không chỉ giải thích nguồn gốc chiếc kèn môi, mà còn gửi gắm thông điệp về vai trò quan trọng của âm nhạc dân gian trong đời sống tinh thần.

3. Giá trị nội dung

– Ca ngợi tình yêu chân thành, thủy chung, dũng cảm

Truyện tôn vinh tình yêu vượt khó, sẵn sàng hi sinh, chịu đau khổ để đến với nhau. Cả hai nhân vật chính đều dũng cảm, quyết không khuất phục trước thế lực tàn ác.

– Tinh thần chiến đấu chống lại cái ác

Nhân vật chàng trai là hình mẫu người anh hùng dám đối đầu với quỷ dữ, kiên trì đến cùng, không sợ thất bại.

– Sức mạnh của sự giúp đỡ thần linh và niềm tin
Truyện thể hiện niềm tin của dân gian vào sự can thiệp kỳ diệu của tiên giới, trời đất – rằng cái thiện luôn được giúp sức.

– Giải thích sự ra đời của kèn môi – một nhạc cụ dân tộc Mèo

Câu chuyện như một huyền thoại dân tộc, lý giải vì sao người Mèo thổi kèn môi trong tình yêu – là để nhớ những gian lao mà tổ tiên từng trải qua vì tình yêu.

4. Giá trị nghệ thuật

– Yếu tố kỳ ảo, thần thoại phong phú

Truyện sử dụng nhiều phép thuật, vật thần kỳ như áo bay, lá thần, dao, nỏ, biến hóa, tạo không khí ly kỳ hấp dẫn.

– Nhân vật có tính biểu tượng rõ rệt

Quỷ dữ tượng trưng cho cái ác, sự cản trở tình yêu; chàng trai tượng trưng cho người anh hùng dũng cảm, còn công chúa biểu tượng cho vẻ đẹp và phẩm hạnh.

– Cốt truyện kịch tính, nhiều tình tiết liên tiếp

Ba lần cứu – trốn – thất bại – chiến thắng cuối cùng tạo nên cao trào hấp dẫn, có tính lặp nhưng sáng tạo.

– Ngôn ngữ kể chuyện mượt mà, hình ảnh sinh động

Lời thoại giàu cảm xúc, thơ xen kể tạo nhịp điệu, dễ nhớ và truyền miệng trong cộng đồng dân gian.