Đọc truyện: Hòn Vọng Phu - Truyền thuyết nàng Tô Thị (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH HÒN VỌNG PHU - TRUYỀN THUYẾT NÀNG TÔ THỊ

I. Đọc truyện

HÒN VỌNG PHU - TRUYỀN THUYẾT NÀNG TÔ THỊ

Ngày xưa, ở thị trấn Kinh Bắc có một người đàn bà goá chồng từ sớm, ngày ngày đi mò cua, bắt ốc để nuôi hai con, một trai, một gái. Trong khi mẹ chúng ra đồng, Tô Văn, đứa con trai độ mười tuổi và Tô Thị, con gái chừng tám tuổi, ở nhà tha hồ đùa nghịch với nhau, không ai kìm chế nổi.

Một hôm, Tô Văn chơi ném đá, rồi không biết thế nào ném trúng ngay vào giữa đầu em. Tô Thị ngã vật xuống đất chết ngất đi, máu ra lên láng. Tô Văn thấy thế sợ quá, chạy thẳng một mạch ra đường không còn dám ngoái cổ lại.

May sao, sau khi xảy ra tai nạn, một bà hàng xóm biết chuyện chạy sang cứu Tô Thị cầm được máu. Ðến khi người mẹ trở về thì con gái đã ngồi dậy được.

Nhưng còn Tô Văn thì biệt tăm, ngày một ngày hai cũng không thấy trở về, tìm khắp nơi mà không thấy. Người mẹ nhớ con trai, buồn phiền ngày một héo hon, chẳng bao lâu ốm nặng rồi qua đời, bỏ lại Tô Thị một mình. Ðứa con gái nhỏ được hai vợ chồng người láng giềng nhận đem về nuôi. Sau đó ít lâu, họ dời lên xứ Lạng để làm ăn nên đem Tô Thị đi theo.

Lớn lên, Tô Thị xinh đẹp lại nết na, siêng năng, nên rất được nhiều người để ý. Dành dụm được ít vốn, nàng xin phép bố mẹ cho nàng được ở một cửa hàng buôn bán, hai vợ chồng người hàng xóm thấy con mình đã trưởng thành nên đều ưng thuận. Học được nghề làm nem từ bố mẹ, Tô Thị liền mở cửa hàng nem ở hàng Cưa tại chợ Kỳ Lừa. Nàng làm nem rất khéo. Cửa hàng của nàng mỗi ngày một đông khách. Người ta đến thưởng thức nem ngon, nhưng cũng có người vừa thích nem lại vừa yêu bóng yêu gió nàng. Chiều khách thì thật là khéo chiều, nhưng nàng rất đứng đắn làm cho mọi người càng thêm vị nể.

Thấm thoát Tô Thị đã hai mươi tuổi. Tuy có nhiều mối manh, nhưng nàng chưa thuận nơi nào.

Một hôm, có một thanh niên tuổi ngoài hai mươi vẻ ngoài tuấn tú, đem thuốc Bắc từ Cao Bằng về Lạng Sơn bán. Nghe nói ở Hàng Cưa tại Kỳ Lừa có hàng nem ngon lại có chỗ cho trọ rộng rãi, chàng thanh niên liền tìm đến. Chàng thấy nem quả thật là ngon và cô bán hàng cũng thật xinh đẹp. Biết cửa hàng một hai lần rồi cứ mỗi lần mang thuốc về Lạng Sơn bán, chàng lại đến hàng nem. Chàng thanh niên và Tô Thị trở nên thân thiết, trước còn mến nhau sau yêu nhau... Hai người lấy nhau được hơn một năm thì Tô Thị có mang sinh được một đứa con gái. Hai người yêu nhau rất mực. Lại thêm mụn con mối tình càng khăng khít.

Một hôm người chồng về nhà, thấy vợ đang gội đầu ở ngoài hè. Anh bế con ngồi trên bậc cửa xem vợ gội đầu, kể đôi câu chuyện vặt cho vợ nghe. Chợt nhận thấy đầu vợ có cái sẹo to, anh nói:

- Đầu em có cái sẹo to, thế mà bây giờ anh mới biết.

- Bây giờ anh mới biết à? Anh cho là xấu phải không? - Tô Thị hỏi.

- Có xấu gì đâu! Tóc che, có ai mà biết ! Em đau nhọt hay sao mà lại có cái sẹo to thế ?

Thấy chồng hỏi một cách vui vẻ, nhân vui câu chuyện. Tô Thị mới kể tỉ mỉ cho chồng nghe những gì xảy ra hồi còn bé. Trấn Kinh Bắc, nơi quê cũ, người anh đi mất tích, mẹ chết, theo vợ chồng người chủ quán lên Xứ Lạng, rồi ở luôn ở đấy cho đến bây giờ... Câu chuyện càng đi sâu, người chồng càng lộ vẻ buồn.

Biết bao đau thương buồn thảm. Chàng tự nhủ thầm : " Sao mình không là một kẻ khác mà lại là Tô Văn. Thôi mình đã lấy lầm em ruột rồi…" Chàng hồi nhớ lại những ngày xa xăm, cái ngày chàng đã lỡ tay ném đá vào đầu em, tưởng em chết nên đã đi lang thang không dám trở về nhà, rồi được một người buôn thuốc bắc đem về nuôi ở Trùng Khánh, thuộc tỉnh Cao Bằng. Lớn lên, Văn theo họ bố nuôi là Lý. Chàng thường đem hàng xuống Lạng Sơn bán và chỉ ở đây một vài ngày là hết hàng. Ngoài con đường Lạng Sơn - Cao Bằng - Lạng Sơn chàng cũng không đi đến đâu cả. Hơn mười năm qua, chàng yên trí gia đình ở miền xuôi chắc không còn một ai nữa, quê cũ đối với chàng bây giờ như trong sương mù, không còn nghĩ về đó làm gì…

Văn nghĩ ngợi, rầu rĩ, nhưng Tô Thị mải chải đầu, quấn tóc, không để ý đến. Nàng vẫn vui vẻ, hồn nhiên, không biết chồng mình đang ở những phút buồn phiền ghê gớm. Thấy Tô Thị ngây thơ, vui vẻ như thế. Tô Văn càng không muốn cho nàng biết sự thật. Ai lại để cho một người em gái mình còn non trẻ như thế kia biết được một vụ loạn luân như thế bao giờ! Một việc loạn hôn không do ý hai người định, nhưng chàng quyết tâm giải quyết cho xong. Thôi hay lại đi biệt chuyến nữa, em gái mình trẻ trung, xinh đẹp dường ấy, làm gì chả lấy được một người chồng khác. Văn nghĩ thế, rồi anh tìm cách để đi.

Giữa lúc tâm trạng Văn như thế thì có việc bắt lính thú. Anh xin đăng lính, không bàn với vợ nửa lời. Mãi đến lúc sắp lên đường, anh mới nói vợ:

- Anh đã đăng lính rồi, em ạ! Sớm mai lên đường. Ði chuyến này ba năm, có khi sáu năm mới về và cũng có khi lâu hơn… Em ở nhà nuôi con, còn về phần em, em cứ định liệu…

Tô Thị nghe chồng nói như sét đánh ngang tai, không hiểu sao đang sống yên vui với nhau mà chồng mình lại bỏ đi một cách quái gở như thế. Nàng khóc ấm ức, khóc hoài, khóc mãi không nói nửa lời. Còn Văn chỉ những bứt rứt âm thầm cho việc mình đi như vậy là giải thoát.

Từ ngày chồng đi rồi. Tô thị chẳng thiết gì đến việc bán hàng, ngày ngày nàng bế con lên chùa Tam Thanh cầu cho chồng đi được bình yên, chóng đến ngày về lại cùng nhau sum họp. Nhưng ba năm qua, bốn năm qua, nàng cũng chẳng thấy chồng về. Có mấy kẻ cho là chồng nàng chết, muốn hỏi nàng về làm vợ, nhưng nàng nhất định chối từ. Có một tên kỳ hào có tiếng hống hách trong vùng muốn hỏi nàng làm vợ kế. Hắn có thế lực và rất tàn nhẫn. Nàng thương con còn thơ dại không dám chối từ ngay, sợ rước vạ vào thân chỉ tìm cách khất lần. Nhưng khất lần mãi cũng không được, nên cuối cùng nàng hẹn với lão một kỳ hạn, để sau này tìm mưu kế khác. "Biết đâu đến ngày ấy chồng mình lại trở về !" Nàng nghĩ thế. Rồi kỳ hạn cũng hết, nàng trông đợi chồng đến đỏ con mắt mà vẫn không thấy về cho. Nàng ôm con lên Chùa Thiên Thanh kêu cầu. Hôm ấy, trời bỗng nổi cơn giông. Nàng nhớ chồng, thương thân, bế con ra ngoài chùa, trèo lên một mỏm đá cao chót vót nhìn về hướng chồng đi. Mây đen kéo đầy trời. Gió rít lên từng hồi qua khe đá. Mưa như trút nước. Chớp loé khắp núi. Nàng vẫn bế con đứng trơ trơ, đăm đăm nhìn về hướng chồng đi. Toàn thân quả núi rung chuyển dưới những luồng sét dọc ngang. Mưa mỗi lúc một lớn, Tô Thị vẫn bế con đứng trơ trơ trên mỏm đá cao chót vót.

Sáng hôm sau, mưa tạnh, gió yên, mặt trời tỏa ánh sáng xuống núi rừng. Rất nhiều người dân xung quanh khi nhìn lên đỉnh núi thì đã thấy nàng Tô Thị bế con đã hóa đá từ bao giờ. Ngày nay hòn đá ấy vẫn còn ở tỉnh Lạng Sơn, gây cho khách tham quan nhiều nỗi vấn vương khi nhớ lại câu chuyện truyền kỳ éo le của một thời. Vẫn còn đó câu ca dao xưa:

Ðồng Ðăng có phố Kỳ Lừa
Có nàng Tô Thị, có chùa Tam Thanh

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Hòn Vọng Phu - Truyền thuyết nàng Tô Thị thuộc thể loại truyện cổ tích và truyền thuyết.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Tô Thị là một cô gái mồ côi cha mẹ, từ nhỏ sống với anh trai là Tô Văn. Trong một lần chơi ném đá, Tô Văn vô tình làm em gái bị thương và tưởng em đã chết nên bỏ nhà đi biệt xứ. Tô Thị sống sót, được hàng xóm nuôi dưỡng và đưa lên Lạng Sơn sinh sống. Lớn lên, Tô Thị xinh đẹp, mở quán nem nổi tiếng. Một ngày, một chàng trai tuấn tú đến trọ, họ yêu nhau và kết hôn, sinh được một bé gái.

Một hôm, Tô Văn nhận ra vợ mình chính là em gái thất lạc năm xưa. Trong đau khổ, anh âm thầm ra đi bằng cách đăng lính mà không nói rõ lý do. Tô Thị ở nhà ngày đêm trông ngóng. Sau nhiều năm chồng không trở về, nàng vẫn thủy chung chờ đợi. Khi bị ép tái giá, nàng bế con lên núi cầu khấn. Cuối cùng, nàng hóa đá trên đỉnh núi, trở thành biểu tượng của người vợ thủy chung chờ chồng – Hòn Vọng Phu.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "đem Tô Thị đi theo"): Hoàn cảnh gia đình và tai nạn thời thơ ấu.

+ Phần 2 (Tiếp đến "làm cho mọi người càng thêm vị nể"): Cuộc sống trưởng thành và công việc làm ăn của Tô Thị

+ Phần 3 (Tiếp đến "chỉ những bứt rứt âm thầm cho việc mình đi như vậy là giải thoát"): Cuộc hôn nhân trớ trêu và sự ra đi của Tô Văn

+ Phần 4 (Còn lại): Tình chồng vợ thủy chung và hóa đá chờ chồng.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Chi tiết hóa đá trong truyện "Hòn Vọng Phu – Nàng Tô Thị"

+ Sau nhiều năm chồng ra đi không trở về, Tô Thị sống trong nỗi nhớ mong, buồn khổ và tuyệt vọng.

+ Khi bị một tên kỳ hào ép cưới, nàng miễn cưỡng hẹn kỳ hạn, trong lòng vẫn hy vọng chồng quay lại.

+ Đến hạn, không thấy chồng trở về, nàng bế con lên chùa cầu khấn, sau đó trèo lên một mỏm đá cao để ngóng trông.

+ Trong lúc giông bão, sấm chớp đùng đoàng, nàng vẫn đứng bất động, ôm con đăm đăm nhìn về hướng chồng đi.

+ Sáng hôm sau, khi trời yên mưa tạnh, mọi người phát hiện nàng đã hóa đá, ôm con đứng trên đỉnh núi – trở thành Hòn Vọng Phu.

2. Ý nghĩa của chi tiết hóa đá

+ Là hình ảnh biểu tượng của lòng thủy chung, son sắt, sự chờ đợi mòn mỏi của người phụ nữ đối với người chồng.

+ Thể hiện nỗi đau, số phận bất hạnh và sự hy sinh âm thầm của người vợ trong xã hội xưa.

+ Chi tiết mang yếu tố kỳ ảo – thần kỳ, đậm chất truyền thuyết dân gian, tạo dấu ấn sâu đậm trong văn hóa dân tộc.

+ Giải thích sự tích hòn đá mẹ bồng con ở Lạng Sơn, góp phần lý giải thiên nhiên bằng tâm thức dân gian.

3. Giá trị nội dung

+ Ca ngợi tình cảm thủy chung son sắt của người phụ nữ – Tô Thị suốt đời chờ chồng trong hy vọng và tuyệt vọng.

+ Phản ánh số phận bất hạnh, éo le của con người trong xã hội xưa – loạn luân do hoàn cảnh, chia ly, cô đơn và chờ đợi.

+ Thể hiện khát vọng đoàn tụ, hạnh phúc gia đình, đồng thời lên án thói áp bức của kẻ quyền thế (kỳ hào ép cưới).

+ Giải thích nguồn gốc Hòn Vọng Phu – hòn đá mẹ bồng con trên núi Lạng Sơn trở thành biểu tượng dân gian.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Kết hợp giữa yếu tố thực và huyền thoại: sự hóa đá của Tô Thị tạo chất truyền thuyết linh thiêng.

+ Lối kể truyện dung dị, cảm động, giàu tính nhân văn, dễ đi vào lòng người.

+ Sử dụng các chi tiết nghệ thuật đặc sắc: tai nạn thời thơ ấu, cuộc hôn nhân loạn luân, hình ảnh hóa đá mang sức gợi sâu sắc.

+ Ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh, gần với lời kể dân gian, gắn bó với văn hóa truyền khẩu.