Đọc truyện: Tiên đánh cờ (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH TIÊN ĐÁNH CỜ

I. Đọc truyện

TIÊN ĐÁNH CỜ

Một chàng trai tên là Hiếu mồ côi cha nên phải vào rừng làm lụng nuôi mẹ già và mấy em dại. Một hôm trên đường về anh gặp một người đàn ông lão cóng người vì đói rét. Anh mang ông lão về nhà và chăm sóc, sau khi được cứu ông lão nói cho anh biết anh sắp phải chết và bày cách cho anh thoát chết. Sau khi làm theo lời ông lão, anh ta đã được xóa tên trong Sổ Tử.

Ngày xưa, có một người con trai tên là Hiếu, cha làm nghề đốn củi bị cọp tha mất, còn một mẹ già với mấy em dại, Hiếu phải ngày ngày đi vào rừng, làm lụng khó nhọc để nuôi mẹ và các em.

Một buổi chiều đông giá rét, Hiếu đang gánh hai bó củi nặng ở rừng về, đến một lối quanh, trông thấy một người nằm như chết bên đường. Hiếu đỡ lên thì thấy một ông lão cóng người vì đói rét, sờ ngực hãy còn thoi thóp, bèn cõng về nhà. Mẹ con tận tình săn sóc cho ông lão tỉnh dậy và nuôi nấng khách cho đến khi mạnh hẳn, mặc dù trong nhà hết sức túng thiếu. Đêm hôm trước ngày từ giã, ông lão gọi Hiếu mà bảo rằng: “Đáp lại lòng tốt của nhà này đối với lão trong lúc hoạn nạn, lão tiết lộ thiên cơ cho biết rằng Sổ Tử của Thiên Tào đã có ghi tên anh năm nay phải chết. Anh muốn thoát khỏi thì hãy nhớ theo lời lão dặn đây: “Ngày mồng một tháng tới, anh nhớ dậy thật sớm, mang theo một bầu rượu với hai cái chén, qua khỏi khu rừng này, nhắm mặt trời mọc mà đi đến một nơi có hồ xanh ngắt rồi trèo lên núi, vòng trái ngọn thác, lên tới đỉnh, thì thấy hai ông tiên ngồi đánh cờ. Anh phải lặng lẽ tới gần, chờ khi nào họ gọi rượu uống thì anh rót rượu đưa ra, rồi đợi hai ông tiên đánh cờ xong hẵng thưa chuyện xin xóa tên anh trong Sổ Tử”.

Sáng hôm sau, Hiếu nhận thấy ông lão đã biến đâu mất.

Đến ngày mồng một, trời chưa sáng, Hiếu đã đeo bầu rượu, cầm hai chén tống ra đi. Qua khỏi khu rừng, Hiếu đi theo một con đường mới, nhắm theo hướng mặt trời đi đến một cái hồ nước xanh leo lẻo. Trong khu rừng đưa đến chân núi, lần đầu tiên Hiếu được nghe những tiếng chim hót thánh thót như nhạc, rồi đi được một quãng, vẳng nghe tiếng thác đổ xa xa. Hiếu lần đi về phía này, vòng trái thác nước, rồi đến ven rừng, trước một cảnh núi non kỳ tú và chan hòa ánh sáng. Dưới tàn bóng cây thông, hai ông lão tiên phong đạo cốt vận áo xanh, áo đỏ đang ngồi xếp bàn tròn đánh cờ trên một bàn đá phẳng lì. Hai ông lão lặng lẽ đánh cờ, tính toán kỹ từng nước, từng lúc sẽ nghiêng mình để đi một nước cờ, chòm râu dài bạc trắng phất phới lướt qua đám quân cờ son. Hiếu đứng lặng đợi chờ, để ý nhìn thấy một cuốn sách lớn gấp lại bên cạnh ông áo xanh.

Một lúc lâu, ông lão áo xanh mắt vẫn không rời khỏi bàn cờ, cất tiếng gọi: “Rượu đâu”! Hiếu vội vàng rót đầy hai chén rượu bưng đưa ngang tầm tay hai ông lão. Cả hai nhấc chén uống cạn, mải mê theo nước cờ đi. Hiếu dâng rượu ba lần như vậy. Đến khi xong ván cờ, ông lão áo đổ thắng cuộc ngước mắt lên, Hiếu vội vàng sụp xuống lạy mà thưa rằng: “Muôn lạy tiên ông, xin tiên ông cứu độ cho con khỏi chết, vì con còn mẹ già yếu không ai nuôi dưỡng. Cúi xin tiên ông cứu cho con được sống thêm vài năm nữa, cho các em con khôn lớn lên có thể thay thế con mà nuôi dưỡng mẹ già thì con có chết cũng vui lòng.”

Ông lão áo đỏ nghiêng mình nói nhỏ với ông lão áo xanh. Ông này mở cuốn sách ra cầm bút chữa lại một chữ, rồi bảo Hiếu rằng: “Anh đã khéo léo mời chúng ta uống rượu của anh, anh lại là một đứa con có hiếu, anh còn giúp người lúc hoạn nạn, nên ta vui lòng sửa lại số mạng của anh được sống lâu cho đến trăm tuổi”.

Hiếu vẫn quỳ mọp, chưa kịp ngỏ lời cảm tạ, bỗng nghe thấy gió thổi trên đầu, ngước mắt lên, không còn thấy hai ông tiên đâu nữa.

Trên đường về, Hiếu vừa đi vừa chạy, trong lòng mừng rỡ vô hạn, song không dám kể chuyện lại cho ai hay, ngay đối với mẹ cũng vậy.

Về sau có lần Hiếu trở lại hòn núi, tìm thấy lại hồ nhưng nước không còn xanh nữa, trong rừng không còn nghe tiếng chim hót như rót nhạc. Qua ngọn thác, vẫn thấy tàn cây thông in bóng trên bàn thạch, nhưng Hiếu không còn tìm đâu ra bàn cờ son của haiông tiên.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Tiên đánh cờ thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Chàng trai tên là Hiếu, cha bị hổ ăn mất, phải vào rừng đốn củi kiếm sống nuôi mẹ già và các em nhỏ. Một hôm, anh gặp một ông lão bị đói rét nằm gục bên đường, liền đưa về nhà cứu chữa, dù gia cảnh nghèo khổ. Ông lão được cứu sống, tiết lộ rằng tên anh đã ghi trong Sổ Tử và chỉ cách để anh có thể thoát chết: đến nơi hai ông tiên đánh cờ và dâng rượu khi được gọi.

Hiếu làm đúng như lời dặn, đến nơi linh thiêng dâng rượu ba lần. Khi ván cờ kết thúc, anh cúi lạy xin được sống thêm để nuôi mẹ và các em. Hai tiên ông cảm động trước tấm lòng hiếu thảo và nhân nghĩa của anh nên đã xóa tên anh khỏi Sổ Tử, ban cho sống đến trăm tuổi. Sau này khi trở lại nơi ấy, Hiếu không còn tìm thấy dấu vết của hai vị tiên.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Sáng hôm sau, Hiếu nhận thấy ông lão đã biến đâu mất"): Hoàn cảnh sống và hành động cứu người của chàng Hiếu

+ Phần 2 (Tiếp đến "Hiếu dâng rượu ba lần như vậy."): Hành trình lên núi gặp tiên và dâng rượu

+ Phần 3 (Còn lại): Hiếu được xóa tên khỏi Sổ Tử và phần kết

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao ông lão lại tiết lộ “thiên cơ” cho Hiếu, và điều này có ý nghĩa gì trong truyện?

• Bởi vì ông lão đã được Hiếu cứu sống trong lúc hiểm nghèo, dù gia đình Hiếu rất nghèo. Đây là hành động vô tư, không mưu lợi, xuất phát từ lòng nhân hậu.

• Việc ông lão tiết lộ thiên cơ là phần thưởng cho lòng nhân đức và hiếu thảo – một cách cho thấy quy luật nhân quả trong truyện dân gian: "ở hiền gặp lành".

• Trong truyện, ông lão còn là hình ảnh ẩn dụ cho người dẫn đường, người truyền thử thách, thường gặp trong các motif truyện cổ tích phương Đông.

• Việc ông lão biến mất ngay sau đó thể hiện rằng đây không phải người phàm, mà có thể là tiên giả dạng, thử lòng người.

2. Tại sao Hiếu được các tiên ông xóa tên khỏi Sổ Tử, và truyện muốn gửi gắm bài học gì qua chi tiết này?

• Hiếu được xóa tên khỏi Sổ Tử không phải vì hành động mời rượu, mà vì:

  • Anh có tấm lòng hiếu thảo sâu sắc, biết hy sinh cả mạng sống mình để chăm sóc mẹ và các em.

  • Anh sống tử tế, luôn giúp người, không ngại khó khăn, không mong báo đáp.

  • Anh cũng rất khiêm nhường, lễ phép, không đòi hỏi quyền lợi mà cầu xin bằng cả tấm lòng.

• Truyện muốn truyền đạt thông điệp rằng:

  • Hiếu thảo là đức hạnh cao quý nhất, có thể “cảm động trời đất”.

  • Người sống tốt, nhân nghĩa, sẽ được trời phật chứng giám và phù hộ, vượt qua số phận.

  • Đồng thời cũng dạy rằng trong cuộc sống, tấm lòng và đức độ mới quyết định giá trị con người, không phải quyền lực hay của cải.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi lòng hiếu thảo, nhân hậu và tinh thần hy sinh của người con đối với mẹ và em.

• Khẳng định niềm tin vào luật nhân quả, ở hiền gặp lành, làm việc tốt sẽ được đền đáp.

• Truyền tải bài học đạo đức sâu sắc về cách sống tử tế, sẵn lòng giúp người không mưu cầu lợi ích.

• Gợi mở tín ngưỡng dân gian về trời đất, tiên phật – nơi con người tìm đến sự công bằng, vượt lên số mệnh qua việc tu tâm, dưỡng đức.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện mang màu sắc huyền thoại, có sự xen kẽ giữa thực và ảo (đời sống gian khổ và thế giới tiên cảnh), tạo nên sức hấp dẫn kỳ ảo.

• Xây dựng nhân vật chính (Hiếu) có tính cách rõ ràng, gương mẫu, lý tưởng, giúp người đọc dễ cảm mến, học theo.

• Ngôn ngữ kể chuyện nhẹ nhàng, dung dị, gần gũi với lối kể dân gian, có yếu tố lặp, tăng tiến hợp lý.

• Sử dụng hiệu quả mô-típ “gặp tiên – đổi số mệnh”, phổ biến trong truyện cổ, nhưng mang đậm sắc thái văn hóa Việt Nam: đề cao lòng hiếu và lòng thiện.