Đọc truyện: Chiếc cầu phúc đức (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CHIẾC CẦU PHÚC ĐỨC

I. Đọc truyện

CHIẾC CẦU PHÚC ĐỨC

Ngày xưa có anh chàng chuyên sống về nghề ăn trộm. Trong nhà còn có mẹ già phải nuôi. Tuy có lúc được nhiều, có lúc được ít, nhưng trong nhà không bao giờ có của để dành. Hai mẹ con chàng thường phải chịu bữa ăn, bữa nhịn.

Một hôm, nhân ngày giỗ cha, mẹ chàng ôn lại cho chàng nghe cuộc đời của ông và cha chàng xưa kia.

Xưa kia ông nội của chàng cũng làm nghề ăn trộm, có đêm kiếm được những món đáng bạc chục, bạc trăm, vậy mà khi nhắm mắt xuôi tay cũng không để lại cho cha chàng được chút gì.

Rồi đến đời cha chàng. Lớn lên, không biết chọn nghề gì khác tốt hơn, cha chàng lại nối nghề ông cụ, đến đêm lại đi rình mò hết làng trên đến xóm dưới, mà cũng không bao giờ kiếm được nổi hai bữa cho hai vợ chồng và đứa con. Rồi cha chàng chết đi cũng không có gì để lại. Nay đến đời chàng, lao theo cái nghề này đã gần hai chục năm rồi mà tay trắng vẫn hoàn trắng tay. Đã vậy, chàng cũng không tìm được nổi một người vợ, mặc dầu đã gần bốn chục tuổi đầu.

Ôn lại đời cha ông xưa và nhìn cuộc đời mình chàng không khỏi thấy ngán ngẩm.

Một đêm, chàng đến rình nhà ông thầy đồ ở xóm bên, định ăn trộm cái thủ lợn mà một nhóm học trò mang đến biếu. Rình mãi tới khuya, ông thầy vẫn chưa đi ngủ, ông đọc hết trang sách này tới trang sách khác. Chợt ông thầy đọc tới câu: “Tích thiện chi gia tất hữu dư hương; tích bất thiện chi gia tất hữu dư ương”. Chàng bụng bảo dạ: “Phải chăng ông cha ta làm nghề thất đức nên để khổ nhục lại cho tả” Rồi tự đáp: “Phải, quả thật đúng như vậy”. Đoạn chàng chạy một mạch về nhà, quyết từ nay bỏ nghề ăn trộm.

Sáng hôm sau, chàng vác búa vào rừng hái củi mang ra chợ bán. Công việc thật là vất vả, hái được một gánh củi chàng phải đổi một bát mồ hôi mới kiếm được một món tiền mua gạo, nhưng chàng thấy yên tâm hơn mọi ngày. Tuy vậy, đi đến đâu, chàng cũng nghe tiếng người xì xào: “Cẩn thận đấy! Cái thằng ba đời ăn trộm đã đến kia!”. Cái tiếng “ba đời ăn trộm” làm cho chàng buồn bã. Chàng nghĩ: “Từ nay ta phải làm những việc gì phúc đức họa may mới xóa được mấy tiếng đó”.

Một ngày mùa hạ, trời mưa to nước lũ tràn về. Chàng đem củi đi chợ bán, vì nước lũ tràn về nhanh quá, không thể lội qua sông như mọi hôm được. Hàng trăm người ùn lại vì chưa có đò, mặt trời đã khuất sau rặng núi, mà mọi người vẫn loay hoay ở bờ sông. Chàng bèn nghĩ tới việc bắc một cái cầu. Đêm ấy, ngủ lại bến sông cùng với nhiều người khác, chàng đem chuyện bắc cầu ra hỏi bà con, nhiều người nói:

– Đó là một điều phúc đức được muôn ngàn người nhớ ơn. Trước đây cũng đã có người làm nhưng rồi lại bỏ dở…

Sáng hôm sau, nước rút, chàng lội sông về nhà, tới nhà, chàng đem ý định bắc cầu ra hỏi ý kiến mẹ. Mẹ chàng rất vui và giục chàng dốc sức bắc cầu!

Từ đó, cứ sáng chàng lên rừng chặt cây; chiều ra sức chuyển gỗ; trưa cố hái thêm một gánh củi để về cho mẹ đi chợ.

Chàng làm việc quên ngày tháng. Buổi chặt cây, buổi chuyển gỗ, buổi bắc cầu, không bao lâu đã bắc được hơn chục sải cầu. Công việc còn nhiều nặng nhọc vì con sông rộng gần hai trăm sải. Vì ăn đói mà làm nhiều nên chàng bị kiệt sức. Một hôm đói quá chàng nằm lăn ra mê man ở đoạn cầu đang làm dở. Những người đi qua xúm lại cứu chữa, nhưng chàng vẫn chưa hồi tỉnh.

Giữa lúc ấy có một viên quan võ đi đến, thấy một đám đông đang xúm quanh một người nằm sõng soài, viên quan xuống ngựa đến gần hỏi chuyện. Mọi người cho biết đây là anh chàng bắc cầu làm phúc đang làm thì vì mệt quá mà lăn ra ngất đi… Viên quan liền mở túi lấy thuốc cho chàng uống. Được một lúc, chàng bắc cầu tỉnh lại, mọi người tản dần ra về, viên quan ngồi lại bên chàng ân cần hỏi chuyện. Chàng thật thà kể hết cho ông nghe cuộc đời của mình và nói rõ ý định cùng công việc đang làm. Viên quan võ nghe nói ra chiều cảm động, ông ngồi ngẫm nghĩ hồi lâu rồi nói:

– Xưa kia cha ông chàng làm nghề thất đức để cho chàng ngày nay phải đói nghèo. Nay, chàng muốn làm điều phúc đức để chuộc lỗi lầm xưa kia, quả là hay vô cùng! Về phần tôi, tôi xin nói thật: cha tôi, ông tôi, ông cụ ông kỵ tôi, đời đời làm quan ức hiếp dân lành, bóp hầu bóp cổ để nã tiền, nã của. Đấy cũng là điều thất đức, vì vậy đến tôi ngày nay trời quả báo: lấy vợ đã hơn hai mươi năm rồi mà không có một đứa con để vui cửa vui nhà, cho nên, tuổi đã ngoài bốn mươi, chúng tôi vẫn phải sống hiu quạnh. Nay tôi cũng muốn làm điều phúc đức để chuộc lỗi lầm xưa, chẳng hay chàng có cho tôi góp sức cùng nhau bắc cầu được không?

Chàng bắc cầu vui mừng nói:

– Nếu quan lớn có chí hướng như vậy thì cái cầu này sẽ chóng xong, dân chúng sẽ mau được qua lại, còn gì tốt hơn!

Hai người bèn kể cho nhau biết tên tuổi, quê quán rồi kết làm anh em, viên quan võ hơn chàng bắc cầu bốn tuổi, được nhận là anh. Chàng bắc cầu nói:

– Em còn có mẹ già ở nhà, vì nhà nghèo, phải bán củi lấy tiền mua gạo cho nên ngày nào em cũng phải đem củi về nhà để sáng hôm sau mẹ đem củi ra chợ bán lấy tiền.

Viên quan võ thân mật bảo chàng:

– Anh có nhiều tiền của, anh sẽ bỏ ra nuôi mẹ để em khỏi phải bận tâm, như vậy chúng ta sẽ chuyên chú vào việc bắc cầu, em nghĩ thế nào?

Chàng bắc cầu nói:

– Nếu vậy thì còn gì hay hơn!

Từ đấy, hàng ngày hai anh em cùng nhau lên núi đốn cây, chuyển gỗ. Chẳng bao lâu, hai người đã dựng xong chiếc cầu gỗ hơn hai trăm sải. Dân chúng ai cũng vui mừng, họ đặt tên là cầu Phúc Đức. Các cụ hai làng hoan hỉ cùng nhau bàn định góp tiền làm một bữa tiệc ăn mừng cầu.

Ngày ăn mừng chiếc cầu, các vị bô lão và tất cả dân chúng quanh vùng nô nức đến dự, ai cũng cầu xin Ngọc Hoàng ban phúc cho hai người bắc cầu, họ ăn uống linh đình suốt cả buổi sáng. Bỗng một cơn gió bất chợt kéo đến, gió thổi mạnh, làm cúi rạp ngọn cỏ nghiêng ngả cành cây. Gió thổi mỗi lúc một mạnh, rồi bất thình lình cuốn anh chàng bắc cầu đi mất. Viên quan võ thất thanh kêu gọi, tất cả mọi người đều ngậm ngùi.

Thấy người em kết nghĩa của mình hết lòng hết sức hàng ba năm trời ra làm cầu mà lại không được hưởng phúc, viên quan xót xa lắm. Sau khi mọi người đã ra về, ông đón vợ sang ở chung với bà cụ để sớm hôm trông nom, phụng dưỡng bà thay người em kết nghĩa.

Lại nói đến chàng bắc cầu bị gió lốc cuốn tới một cái hang trên một ngọn núi cao. Chàng lảo đảo đứng chưa kịp vững. Cơn gió bỗng vụt hóa thành người tươi cười nói với chàng:

– Nhà ngươi chớ sợ, ta là thần Gió được Ngọc Hoàng sai đi đón nhà ngươi về đây để thưởng cho ngươi cái công thành tâm làm chuyện phúc đức. Bạc vàng đấy, nhà ngươi muốn lấy bao nhiêu thì lấy.

Chàng bắc cầu nhìn vào hang thấy đống vàng sáng chói. Chàng cởi áo gói lấy một số vàng, rồi buộc lại cẩn thận, chàng vác gói vàng lên vai, tiến ra cửa hang, thần Gió lại hóa thành cơn gió lốc cuốn chàng đi, trả về bản và đặt chàng nhẹ nhàng xuống giữa sân nhà.

Chàng bắc cầu sung sướng để gói vàng xuống rồi lên tiếng gọi cửa. Nghe tiếng gọi, mẹ chàng và hai vợ chồng viên quan võ tưởng là hồn chàng bắc cầu hiện về, liền dắt nhau lại ngồi quanh chiếc bàn thờ thắp hương khấn vái lầm rầm. Nhìn qua kẽ liếp thấy ba người vừa cúi lạy, vừa khấn, chàng bắc cầu bật cười lại một lần nữa chàng lên tiếng gọi:

– Mẹ ơi! Anh ơi! Em đây mà! Em hãy còn sống trở về nhà đây! Mau mau mở cửa!

Nghe rõ tiếng gọi của con, bà mẹ mừng quýnh, lật đật xuống giường. Vợ chồng viên quan võ cũng chạy ra mở cửa, đón người em kết nghĩa.

Chàng bắc cầu ngồi xuống kể lại ngọn ngành câu chuyện được thần Gió đưa đi lấy vàng cho cả nhà nghe, mọi người reo mừng sung sướng.

Từ đấy mẹ con chàng bắc cầu bắt đầu trở nên giàu có, chàng mời hai vợ chồng người anh kết nghĩa ở lại và cùng nhau làm ăn.

Ít lâu sau, vợ viên quan võ có mang, đến tháng đến ngày chị sinh hạ được một con trai. Hai vợ chồng mừng vô kể. Còn chàng bắc cầu ít lâu sau cũng lấy vợ có con và sống sung sướng đến già.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Chiếc cầu phúc đức thuộc thể loại truyện cổ tích dân gian.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa có một anh chàng sống bằng nghề ăn trộm, ba đời trong gia đình đều theo nghề này mà vẫn nghèo khổ. Một đêm, nghe được câu sách dạy làm điều thiện sẽ được hưởng phúc, anh tỉnh ngộ và quyết tâm bỏ nghề, chuyển sang làm củi. Nhìn thấy người dân khổ vì không có cầu qua sông, anh quyết định tự mình chặt cây làm cầu, bất chấp đói khát. Sau đó anh gặp viên quan võ – người cũng muốn chuộc lỗi tổ tiên – và hai người kết nghĩa, cùng nhau xây xong cây cầu lớn.

Ngày khánh thành cầu, chàng bắc cầu bị gió lốc cuốn đi – đó là thần Gió, đưa anh tới hang vàng của Ngọc Hoàng để thưởng công. Anh lấy vàng trở về nhà, sống sung túc, lấy vợ sinh con. Viên quan võ cũng có con sau bao năm hiếm muộn. Cả hai gia đình sống đầm ấm, hạnh phúc.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "quyết từ nay bỏ nghề ăn trộm"): Cuộc sống và nhận thức của anh chàng ăn trộm.

+ Phần 2 (Tiếp đến "dựng xong chiếc cầu gỗ hơn hai trăm sải"): Anh bắt đầu cuộc sống lương thiện bằng nghề đốn củi. Quyết tâm xây cầu giúp dân, kết nghĩa với viên quan võ – người cũng muốn chuộc lỗi tổ tiên. Hai người cùng hoàn thành chiếc cầu Phúc Đức.

+ Phần 3 (Còn lại): Anh bắc cầu được thần Gió thưởng vì làm việc thiện. Trở về, sống sung túc, có vợ con. Viên quan võ cũng được phúc, có con. Cả hai gia đình sống hạnh phúc.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Cuộc đời nhân vật chính

• Xuất thân: Anh là người nối nghiệp gia đình làm nghề ăn trộm, từ đời ông đến đời cha đều làm nghề này nhưng không ai khá lên được. Cuộc sống của anh nghèo đói, bấp bênh, lại mang tiếng xấu "ba đời ăn trộm".

• Bước ngoặt: Một lần rình ăn trộm nhà thầy đồ, nghe được câu trong sách “Tích thiện chi gia tất hữu dư khương…” (Nhà tích thiện ắt có phúc thừa...), anh thức tỉnh, quyết bỏ nghề, sống lương thiện bằng nghề đốn củi.

• Hành động thiện: Khi thấy dân làng khổ sở vì không có cầu qua sông, anh quyết định xây cầu giúp dân. Dù nghèo đói, mệt mỏi, anh vẫn kiên trì, sau kết nghĩa với viên quan võ cùng chung tay hoàn thành cây cầu Phúc Đức.

• Phần thưởng: Trong ngày khánh thành cầu, anh được thần Gió đưa về hang vàng để thưởng công. Từ đó cuộc sống anh thay đổi: giàu có, có vợ con, sống hạnh phúc.

2. Ý nghĩa câu chuyện

• Giá trị đạo đức: Câu chuyện ca ngợi tinh thần hướng thiện và sự chuộc lỗi bằng hành động cụ thể. Người từng làm điều xấu vẫn có thể trở nên tốt nếu có lòng hối cải và sống tử tế.

• Thông điệp nhân văn: Người làm điều thiện sẽ được đền đáp xứng đáng, người biết sửa mình có thể thay đổi số phận. Đồng thời, câu chuyện cũng cho thấy rằng phúc đức do chính con người tạo nên, không phải do số phận định sẵn.

• Bài học sâu sắc: Không ai bị buộc phải sống theo con đường sai trái của tổ tiên. Mỗi người đều có thể tự chọn lựa cuộc sống lương thiện và ý nghĩa của mình.

3. Giá trị nội dung

• Bài học đạo đức sâu sắc: Truyện đề cao lòng thiện, khuyến khích con người bỏ điều ác, làm việc tốt, tích đức để được hưởng quả báo lành.

• Niềm tin vào nhân quả: Việc xấu sẽ bị báo ứng, việc thiện sẽ được đền đáp xứng đáng.

• Sức mạnh của sự thay đổi: Dù xuất thân xấu, con người vẫn có thể làm lại từ đầu, sửa sai, sống tử tế và được mọi người quý trọng.

4. Giá trị nghệ thuật

• Xây dựng cốt truyện hấp dẫn: Diễn biến tự nhiên, hợp lý, kết hợp giữa thực và kỳ ảo (như chi tiết thần Gió, hang vàng).

• Nhân vật có chiều sâu: Nhân vật chính có sự phát triển rõ rệt từ người chuyên trộm cắp đến người giàu lòng thiện lương.

• Ngôn ngữ giản dị, đậm màu sắc dân gian: Gần gũi, dễ hiểu, phù hợp với người đọc mọi lứa tuổi.