Đọc truyện: Gốc Tích Tiếng Kêu Của Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa Và Chuột (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH GỐC TÍCH TIẾNG KÊU CỦA VẠC, CỘC, DỦ DỈ, ĐA ĐA VÀ CHUỘT

I. Đọc truyện

GỐC TÍCH TIẾNG KÊU CỦA VẠC, CỘC, DỦ DỈ, ĐA ĐA VÀ CHUỘT

Cò và Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa Và Chuột vốn là anh em thân thiết. Tuy nhiên mọi chuyện đã thay đổi khi chỉ sau một ván bạc tất cả tài sản của Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa đều thuộc về cò với sự giúp sức của Chuột. Từ đó, Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa phải đi kiếm ăn trả nợ và luôn luôn kêu những tiếng oán than.

Xưa Cò, Vạc, Cộc, Dủ dỉ và Đa đa ăn ở với nhau như anh em một nhà. Chúng nó sống một cuộc đời sung sướng và hòa thuận. Con nào con ấy đều có nhà cửa, ruộng đồng riêng, nhưng mỗi khi kiếm được món gì ngon như mớ cá, rổ tép… trong đồng của mình thì chúng thường chia nhau ăn rất vui vẻ, tử tế. Không ngờ một ngày kia chúng nó rủ nhau đánh bạc. Trước còn đánh một đồng, hai đồng nhưng sau ăn thua lớn.

Trong cuộc bạc hôm ấy, Cò vơ tất cả. Cuối cùng cả mấy con kia phải vay nợ của Cò để gỡ gạc, nhưng chúng chỉ “gỡ vào” mà thôi. Hơn nữa, Cò âm mưu với Chuột viết vào văn tự nhiều hơn số tiền bọn họ đã vay. Vì không biết chữ, không ngờ bị Chuột làm gian nên hầu hết tài sản của Vạc, Cộc, Dủ dỉ và Đa đa đều thuộc về tay Cò cả. Thua cay hơn hết là Đa đa. Cờ bạc đến lúc “khát nước” nó bèn đánh những tiếng rất táo bạo. Vì thế, đến lúc phủi áo đứng dậy, Đa đa đã gán hết từ ruộng đồng cho đến nhà ở của mình cho Cò. Ngay buổi sáng hôm sau, Đa đa trần như nhộng, phải bán xới đi kiếm ăn ở miền núi cao. Dủ dỉ không thua quá nhiều như Đa đa. Nhưng Chuột đã chơi cho nó một vố khá đau. Trong văn tự, Chuột đã viết là Dủ dỉ sẽ gán tất cả phần đồng điền của nó nếu quá hạn không trả được nợ. Vì thế đến hạn, Dủ dỉ mất hết cả ruộng đồng, chỉ còn lại cái nhà ở. Từ đó nó phải ngày ngày đi làm thuê làm mướn kiếm ăn rất cực khổ. Còn Vạc chỉ thua có ba mươi quan. Nhưng khi nhờ Chuột làm giấy hộ, Chuột đã viết con số ba thành con số chín. Cho nên cuối cùng Vạc cũng mất gần hết phần ruộng đồng của mình cho Cò. Nhưng Vạc vốn không sợ Cò. Không dám kiếm ăn công khai thì Vạc ta lại kiếm ăn lẩn lút trên đồng đất của Cò. Đêm đến, chờ khi Cò về nhà nghỉ ngơi, Vạc mới mò ra đồng ăn trộm con tôm cái tép. Nhờ thế cũng đủ sống qua ngày. Riêng Cộc cũng thua cháy túi như Đa đa. Cuối cùng vốn liếng còn lại chỉ mười quan định để dành đong gạo, nhưng máu mê cờ bạc xui nó đánh luôn một tiếng vào cửa lẻ. Khi mở bát ra thì bốn đồng tiền trắng xóa làm cho Cộc sững sờ, rồi ngất đi. Cho đến khi những con khác gào vào tai: “Thua rồi, ớ Cộc!” thì nó mới tỉnh dậy, và vì xấu hổ quá nên đâm đầu chạy miết, không ngoái cổ lại.

Còn Cò nhờ cuộc bạc hôm ấy lại nhờ khóe gian của Chuột, nên làm chủ đồng ruộng mênh mông. Hàng ngày nó bay hết đồng này sang đồng khác ăn uống thỏa thích. Từ đó, dòng dõi của Cò thong dong đi lại kiếm ăn ban ngày. Người ta bảo “ruộng cò bay thẳng cánh” là thế. Trên đầu nó có mấy cái lông “seo” người ta vẫn gọi là “cò văn tự”, để chỉ những khế tự giấy tờ của nó mang theo luôn luôn bên người. Dòng dõi Vạc thì chờ lúc tắt mặt trời mới rúc ra khỏi bụi tre và kêu luôn mồm: “Thua một vác! Thua một vác!”. Trời chưa sáng, chúng nó đã lò mò về tổ, chỉ sợ dòng dõi nhà Cò bắt gặp. Dòng dõi của Dủ dỉ thường kêu những tiếng ai oán: “Đông Tây tứ chi bán hết! Mần như ri cực cực! Mần như ri cực cực!”. Dòng dõi nhà Đa đa thì không dám trở về quê hương đồng ruộng nữa. Tuy thế, chúng nó vẫn kêu lên những lời tỏ ý tiếc nhớ đời sống sung sướng ở đồng ruộng của cha ông chúng ngày trước: “Tiếc rổ tép đa đa! Tiếc rổ tép đa đa!”. Dòng dõi Cộc thì thỉnh thoảng lại gào lên mấy tiếng: “Thua rồi, ớ Cộc!” rồi đâm đầu xuống nước, lặn một mạch thật xa mới trồi đầu lên tìm chỗ vắng mà đậu. Còn chuột, người ta bảo trong việc làm gian lận nói trên, nó chả được lợi lộc gì cả. Dòng dõi của nó ngày nay sống trốn tránh lẩn lút chỉ sợ con cháu Vạc và Dủ dỉ báo thù. Miệng vẫn kêu mấy tiếng: “Chín chục! Chín chục!”. Tục ngữ có câu: Con vạc bán ruộng cho cò, Cho nên vạc phải ăn mò cả đêm. Hay là: Vạc sao vạc chẳng biết lo, Bán ruộng cho cò, vạc phải ăn đêm.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Gốc Tích Tiếng Kêu Của Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa Và Chuột thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Cò, Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa và Chuột từng là những người bạn thân thiết, sống hòa thuận và chia sẻ mọi thứ với nhau. Tuy nhiên, chỉ vì một ván bạc, tất cả tài sản của Vạc, Cộc, Dủ Dỉ và Đa Đa rơi vào tay Cò với sự giúp sức gian dối của Chuột. Sau khi bị lừa, mỗi con có một số phận khốn khổ khác nhau, phải đi kiếm ăn, sống chui lủi, và kêu những tiếng oán than. Riêng Cò trở nên giàu có, ăn chơi sung sướng, còn Chuột phải sống lẩn lút vì sợ bị trả thù.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Trước còn đánh một đồng, hai đồng nhưng sau ăn thua lớn"): Giới thiệu sự thân thiết giữa các nhân vật và nguyên nhân xung đột là do cờ bạc.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Chín chục! Chín chục!"): Kể về âm mưu lừa đảo của Cò – Chuột, và hoàn cảnh khốn cùng của Vạc, Cộc, Dủ Dỉ, Đa Đa sau khi thua sạch.

+ Phần 3 (Còn lại): Hình ảnh hậu duệ các loài vật kêu than, phản ánh bi kịch kéo dài từ quá khứ đến hiện tại.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Cuộc sống của Cò và các loài vật còn lại thay đổi ra sao sau ván bạc? Điều đó phản ánh bài học gì?

- Sau ván bạc, cuộc sống của Cò hoàn toàn thay đổi. Nhờ gian kế của Chuột, Cò thâu tóm hết tài sản của các bạn, trở nên giàu có, thong dong bay lượn, kiếm ăn khắp nơi. Người ta mới có câu “ruộng cò bay thẳng cánh” là vậy. Cò còn được miêu tả là luôn mang bên mình “cò văn tự” – những khế ước đã chiếm đoạt được bằng gian lận.

- Trái lại, các loài khác rơi vào cảnh nghèo khổ, tha phương, sống lẩn lút:

+ Vạc: bị lừa số nợ lên chín chục quan, mất gần hết ruộng đất, phải đi ăn trộm tôm tép ban đêm, và kêu: "Thua một vác!"

+ Cộc: thua sạch, quá xấu hổ nên bỏ đi biệt xứ, thỉnh thoảng vẫn kêu: "Thua rồi, ớ Cộc!"

+ Dủ Dỉ: mất hết đồng điền, sống làm thuê cực khổ, kêu ai oán: "Mần như ri cực cực!"

+ Đa Đa: thua trắng, mất hết tất cả, phải sống ở miền núi cao, luôn tiếc nuối: "Tiếc rổ tép đa đa!"

+ Chuột: dù tiếp tay Cò nhưng không được lợi gì, sống chui lủi vì sợ báo thù, miệng vẫn lẩm bẩm: "Chín chục! Chín chục!"

=> Qua đó, truyện phản ánh bài học rõ ràng và sâu sắc về hậu quả của cờ bạc, lòng tham, và sự gian dối. Những kẻ khôn lỏi, bất chính có thể thắng trước mắt nhưng sẽ bị người đời khinh ghét. Trong khi đó, người nhẹ dạ, cả tin và thiếu hiểu biết dễ trở thành nạn nhân của sự lừa lọc.

2. Chuột đóng vai trò gì trong câu chuyện? Qua nhân vật Chuột, truyện phê phán điều gì trong xã hội?

- Chuột là nhân vật chủ mưu hỗ trợ gian lận, tiếp tay cho Cò để chiếm đoạt tài sản của những người anh em thân thiết. Chính Chuột viết văn tự sai sự thật, lừa đảo những con không biết chữ như Vạc, Dủ Dỉ, Cộc, Đa Đa. Hành động của Chuột không chỉ góp phần phá tan tình thân, mà còn là biểu hiện của thói tráo trở, mưu mô, vụ lợi.

- Dù không được lợi ích gì, Chuột vẫn bị đời sau khinh miệt, sống chui rúc, trốn tránh, luôn lo sợ bị trả thù. Hậu duệ Chuột đến nay vẫn bị gán cho những đặc tính tiêu cực: lừa đảo, sống lén lút, không được ai tin tưởng.

=> Qua nhân vật Chuột, truyện phê phán sâu sắc những kẻ cơ hội, xảo trá, lợi dụng người khác để trục lợi, phá hoại tình nghĩa. Đồng thời cũng cảnh báo hậu quả của việc thiếu hiểu biết, nhẹ dạ cả tin, dễ bị lợi dụng trong các mối quan hệ, đặc biệt khi liên quan đến tài sản.

3. Giá trị nội dung

- Phê phán nạn cờ bạc, lòng tham, sự lừa đảo và gian trá trong xã hội.

- Lên án kẻ cơ hội, tiếp tay làm điều sai trái như Chuột.

- Phản ánh sự sụp đổ của tình bạn, sự tha hóa bởi đồng tiền, đồng thời cho thấy hậu quả lâu dài của sự nhẹ dạ và thiếu hiểu biết.

- Qua tiếng kêu của các loài vật, truyện giải thích nguồn gốc các âm thanh trong thiên nhiên, từ đó lồng ghép triết lý về nhân quả, đạo đức.

4. Giá trị nghệ thuật

- Sử dụng nhân hóa tinh tế: các loài vật có suy nghĩ, hành động, cảm xúc như con người.

- Kết hợp giữa truyện ngụ ngôn và truyện giải thích hiện tượng dân gian (tiếng kêu của cò, vạc, chuột...).

- Ngôn ngữ kể chuyện sống động, gần gũi, có tính dân gian cao.

- Cách xây dựng tình huống hấp dẫn, có lớp lang, dẫn đến kết thúc bất ngờ nhưng đầy ý nghĩa.