Đọc truyện: Sự tích cây chu đồng (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CÂY CHU ĐỒNG

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CÂY CHU ĐỒNG

Ngày xưa, xưa lắm, khi ông làng Cun Cần chưa có cơm mà ăn, chưa có nhà để ở, ông còn đòi người đi tìm cho được cây chu đồng về để dựng cửa dựng nhà. Trong mường có chàng Tặm Tạch người hay làm hay làm, có tài đi săn bắn, chàng đã trèo hết đèo này đến núi khác, chẳng hang cùng ngõ núi nào mà không có dấu chân chàng. Một hôm, Tặm Tạch xách ná lên rừng mường. Chàng đi mỏi chân, chui mỏi cổ hết lùm cây nọ đến lùm cây kia, mà không gặp con chim con thú nào. Mãi mới gặp một chú chim vàng anh đậu ở ngọn trám cao, chàng giương ná lên nhắm bắn. Chim vàng anh van nài:

– Xin ông đừng bắn tôi, ông tha chết thì tôi sẽ mách cho nơi có của.

Tặm Tạch hạ ná xuống bảo:

Được chim hãy dẫn ta đi đến nơi có của!

Chim nói:

Người hãy đi theo hướng cánh chim bay, mà tìm đến chỗ có cây chu đồng.

Tặm Tạch liền đi theo chim vàng anh, nhưng đi hết ba đèo, bảy núi thì chân Tặm Tạch mỏi rời không lê được nữa. Chim vàng anh bảo:

– Người đi theo chim không quen, thế thì người nghỉ lại, ngày mai ta đi tiếp.

Nói rồi con chim bay vút đi, Tặm Tạch đang ngồi để thở thì nghe có tiếng “phì phò” gần đấy. Một chú gấu đen đi lại. Gấu hỏi:

– Ai đấy?

Tặm Tạch bảo:

– Tao đây!

Gấu nói:

– Người hả?

Tặm Tạch bảo:

– Ừ!

Gấu nói:

– Cho tao ăn thịt người nhé?

Tặm Tạch bảo:

– Không được.

Gấu nói:

– Thế thì ta kết làm anh em vậy.

Tặm Tạch nói:

– Thế thì được!

Gấu nói:

– Nhưng ai làm anh, ai làm em?

Tặm Tạch bảo:

– Ta vật nhau, ai được thì làm anh, ai thua thì làm em.

Gấu gật đầu và xông vào vật ngay. Tặm Tạch bảo hãy khoan để mình đi lên đầu đốc, và trói bớt hai tay gấu lại đã mới chịu vật. Gấu thuận cho Tặm Tạch trói hai tay túc là hai chân trước. Cuộc vật lộn kéo dài đến hết buổi sáng thì gấu bị Tặm Tạch xô ngã xuống chân dốc. Gấu chịu làm em. Gấu nói:

– Bây giờ anh muốn gì nào?

Tặm Tạch bảo:

– Em đi ăn quả quen nhiều núi, quen đồi, quen cây, hẳn là biết chờ có cây chu đồng, em hãy dẫn anh đến nơi đó.

Gấu nói:

– Thế thì cho anh cưỡi lên lưng em để em đưa đi cho chóng.

Gấu và Tặm Tạch đi hết đồi. Đi vòng núi Háo, đi vào núi Riềng, đi đến núi Nam, đi sang núi Khang, núi Khến, lại đến núi Cửa Thổ Xăng Khò, qua núi Ca Da, về núi Mường Ký, Mường Ong, lên núi Lai Li Lai Láng. Đến núi Lai Li Lai Láng, gấu bảo:

– Cây chu đồng đây rồi!

Tặm Tạch cứ việc ngồi trên lưng gấu, gấu đưa đi dạo mấy vòng quanh gốc cây chu đồng. Tặm Tạch nhìn cây chu đồng, quả là cây của cải thật. Bông bằng thau, quả bằng thiếc, cành lá bằng vàng, bằng bạc.

Hôm sau Tặm Tạch về dẫn dân chín bản mười mường về vùng Lan Cun Cần đi chặt cây chu đồng đưa về dựng cửa làm nhà, để cho bản mường có nhà cửa cao rộng.

Bây giờ, hàng nghìn năm vạn đời sau ai đi qua dốc Năm Cây, thuộc xã Kỳ Tân, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa đều nhìn thấy chóp núi Lai Li Lai Láng vì dưới dòng sông Mã cũng như trên đỉnh núi ấy, còn vết tích rìu đá của cây chu đồng được đẵn chặt từ xa xưa.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích cây chu đồng thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về Tặm Tạch – chàng trai tài giỏi của mường Cun Cần – lên đường tìm cây chu đồng theo yêu cầu của làng để dựng nhà, lập bản. Trên đường đi, chàng tha mạng cho chim vàng anh và được nó chỉ hướng đến cây chu đồng. Trên hành trình vất vả, Tặm Tạch gặp gấu đen, khéo léo chiến thắng trong cuộc vật lộn và được gấu đưa đi khắp núi rừng. Cuối cùng, họ tìm thấy cây chu đồng – một loài cây kỳ diệu có bông bằng thau, lá cành bằng vàng bạc. Tặm Tạch trở về dẫn dân làng đến đẵn cây chu đồng, dựng cửa lập nhà, mở ra cuộc sống mới no đủ cho mười mường, chín bản. Dấu tích việc ấy vẫn còn được truyền lại đến nay.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Người hãy đi theo hướng cánh chim bay, mà tìm đến chỗ có cây chu đồng"): Giới thiệu bối cảnh dân làng Cun Cần còn nghèo khổ, chưa có nhà ở. Chàng trai Tặm Tạch giỏi săn bắn được chim vàng anh chỉ đường đến cây chu đồng – một loài cây quý, biểu tượng của của cải – với lời hứa sẽ dẫn đường nếu tha mạng.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Gấu thuận cho Tặm Tạch trói hai tay túc là hai chân trước"): Tặm Tạch theo chim đi tìm cây chu đồng nhưng mỏi mệt, nghỉ lại thì gặp gấu. Sau cuộc trò chuyện và vật lộn, hai bên trở thành anh em, Tặm Tạch là anh. Chàng khéo léo trói tay gấu trước khi thi vật để giành phần thắng.

+ Phần 3 (Còn lại): Gấu chịu làm em và đưa Tặm Tạch đi khắp núi rừng để tìm cây chu đồng. Cuối cùng họ tìm thấy cây thần kỳ có bông bằng thau, cành lá bằng vàng bạc. Tặm Tạch dẫn dân bản về đẵn cây về dựng nhà, lập làng. Dấu vết việc ấy còn mãi đến nay trên núi và sông Mã.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Tại sao Tặm Tạch lại trói tay gấu trước khi vật? Việc đó thể hiện điều gì về tính cách nhân vật?

Việc Tặm Tạch yêu cầu trói tay gấu trước khi vật không phải là hành vi gian lận, mà là sự khéo léo, mưu trí. Tặm Tạch biết rằng sức mạnh của gấu vượt trội hơn người, nên nếu vật tay đôi sẽ rất nguy hiểm. Do đó, chàng đã dùng trí để khắc phục sức – một kiểu “lấy yếu thắng mạnh” quen thuộc trong truyện dân gian. Hành động này cho thấy Tặm Tạch là người thông minh, biết tính toán, không chỉ dựa vào sức mạnh thể chất mà còn dùng trí tuệ để vượt khó.

2. Hình ảnh cây chu đồng có ý nghĩa biểu tượng gì trong truyện?

Cây chu đồng là một biểu tượng quan trọng mang nhiều lớp ý nghĩa:

• Trước hết, nó tượng trưng cho của cải, sự giàu sang, thịnh vượng, là niềm khát khao của con người khi còn nghèo đói, chưa có nhà ở.

• Thứ hai, cây chu đồng đại diện cho kết quả của hành trình lao động, thử thách và hợp tác giữa con người với thiên nhiên (chim, gấu).

• Cuối cùng, cây chu đồng là hình ảnh kết tinh văn hóa – lịch sử của cộng đồng người dân tộc vùng cao, gắn với truyền thuyết dân gian, dấu tích còn lưu lại ở dốc Năm Cây, núi Lai Li Lai Láng, dòng sông Mã – điều này giúp truyện vừa có yếu tố thần kỳ, vừa gần gũi với đời thực.

3. Giá trị nội dung

• Khẳng định khát vọng chinh phục thiên nhiên và xây dựng cuộc sống của con người miền núi xưa.

• Ca ngợi những con người có trí – có tài – có chí như Tặm Tạch: gan dạ, thông minh, biết đối nhân xử thế.

• Thể hiện quan niệm dân gian về sự đoàn kết giữa con người và muôn loài (như gấu, chim) để cùng kiến thiết cuộc sống.

• Giải thích một cách huyền thoại nguồn gốc cây chu đồng, cũng như các dấu tích văn hóa – địa lý cụ thể ở Thanh Hóa.

4. Giá trị nghệ thuật

• Truyện sử dụng nhiều yếu tố kỳ ảo hấp dẫn: chim biết nói, cây chu đồng kỳ diệu, cuộc gặp gỡ với gấu...

• Ngôn ngữ mộc mạc, sinh động, gần gũi, đậm chất truyện kể dân gian vùng núi.

• Cấu trúc ba phần rõ ràng: hành trình – thử thách – thành công, giống như một câu chuyện anh hùng.

• Kết hợp yếu tố thực và thần thoại (địa danh cụ thể như núi Lai Li Lai Láng, sông Mã), tăng tính chân thực và gợi cảm xúc dân tộc.