Đọc truyện: Sự tích cái chổi (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CÁI CHỔI

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CÁI CHỔI

Người đàn bà nấu bếp của nhà Trời vốn đảm đang nhưng lại ham ăn. Sau đó, vì nhiều lần lấy trộm đồ ăn cho lão chăn ngựa mà trong một buổi yến tiệc cả hai bị phát hiện. Ngọc Hoàng giận dữ đã đày cả hai xuống trần gian làm cây chổi làm việc không ngừng nghỉ. Về sau vì ăn năn hối lỗi đã được nghỉ ngơi 3 ngày trong 1 năm.

Ngày xưa ở trên cung điện nhà trời có một người đàn bà nấu ăn rất khéo tay. Bà chế những món bánh trái tuyệt phẩm, làm những thức ăn ngon đến nỗi chỉ nếm qua một miếng là không thể nào quên được. Cho nên Ngọc Hoàng thượng đế cho bà chuyên trông nom công việc nấu ăn cho mình ở thiên trù. Nhưng bà lại hay ăn vụng và tham lam.

Lệ nhà trời những người hầu hạ đều có thức ăn riêng, nhất thiết không được đụng chạm đến ngự thiện, dù là Ngọc Hoàng ăn thừa cũng vậy. Nhưng luật lệ đó không ngăn được những người đang sẵn thèm khát. Người đàn bà vẫn tìm đủ mọi cách để làm cho kho thức ăn của nhà Trời hao hụt.

Tuy đã quá tuổi xuân, bà ta lại yêu một lão vốn chăn ngựa cho thiên đình. Đời sống của những người chăn ngựa thì ở cõi trời cũng như cõi đất đều cực khổ không kém gì nhau. Ông ta thích rượu và từ khi gặp người đàn bà này lại thèm ăn ngon. Bà ta say mê ông tưởng trên đời không còn có gì hơn được. Mỗi lúc thấy người đàn ông đó thèm thức ăn, đồ uống của nhà Trời, bà ta không ngần ngại gì cả. Đã nhiều phen bà lấy cắp rượu thịt trong thiên trù giấu đưa ra cho ông. Và cũng nhiều phen bà dắt ông lẻn vào kho rượu, mặc sức cho ông bí tỉ.

Một hôm, Ngọc Hoàng thượng đế mở tiệc đãi quần thần. Bà và các bạn nấu bếp khác làm việc tíu tít. Chỉ vào chập tối, các món ăn đã phải làm đầy đủ. Rồi khi ánh nguyệt của đêm rằm sáng lòa là mọi người bắt đầu vào tiệc. Nhưng giữa lúc cỗ đang bày lên mâm thì từ đàng xa, bà đã nghe tiếng lão chăn ngựa hát. Bà biết ông tìm mình. Bà lật đật ra đón và đưa giấu ông ta vào phía góc chạn. Bà đưa cho ông mấy chén rượu, thứ rượu ngon nhất của thiên tào rồi trở ra làm nốt mẻ bánh hạnh nhân.

Người đàn ông đó mới đi tắm ngựa ở bến sông về. Bưng lấy bát cơm hẩm, ông sực nhớ đến rượu thịt bây giờ chắc đang ê hề ở thiên trù, nên vội lẻn đến đây. Trong bóng tối, ông nuốt ực mấy chén rượu lấy làm khoái. Chén rượu quả ngon tuyệt, hơi men bốc lên làm ông choáng váng. Ông bỗng thèm một thức gì để đưa cay. Trong bóng tối, trên giá mâm đặt ở gần đó có biết bao là mỹ vị mùi thơm phưng phức. Đang đói sẵn, ông giở lồng bàn sờ soạng bốc lấy bốc để…

Khi những người lính hầu vô tình bưng mâm ngự thiện ra thì bát nào bát ấy đều như đã có người nào nếm trước. Ngọc Hoàng thượng đế vừa trông thấy không ngăn được cơn thịnh nộ. Tiếng quát tháo của Ngọc Hoàng dữ dội làm cho mọi người sợ hãi. Bữa tiệc vì thế mất vui.

Người đàn bà nấu bếp cúi đầu nhận tội. Và sau đó thì cả hai người cùng bị đày xuống trần, làm chổi để phải làm việc luôn tay không nghỉ và tìm thức ăn trong những rác rưởi dơ bẩn của trần gian. Đó là tội nặng nhất ở thiên đình.

Lâu về sau, thấy phạm nhân bày tỏ nông nỗi là phải làm khổ sai ngày này qua tháng khác không lúc nào ngơi tay, Ngọc Hoàng thương tình ra lệnh cho họ được nghỉ ba ngày trong một năm. Ba ngày đó là ba ngày Tết nguyên đán.

Bởi vậy đời sau trong dịp Tết nguyên đán, người ta có tục lệ kiêng không quét nhà. Người Việt Nam chúng ta có câu đố về cái chổi “Trong nhà có một bà hay la liếm” mô tả thần tình động tác quét nhà nhưng trong đó chắc còn có ngụ ý nhắc lại sự tích của cái chổi.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích cái chổi thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một người đàn bà nấu bếp trên thiên đình, giỏi giang nhưng ham ăn và hay ăn vụng. Bà đem đồ ăn, rượu của nhà Trời cho người yêu là lão chăn ngựa. Một lần trong tiệc lớn, lão lẻn vào ăn trộm khiến Ngọc Hoàng nổi giận. Cả hai bị đày xuống trần làm chổi – phải lao động vất vả, không lúc nào được nghỉ. Sau này vì họ biết lỗi, Ngọc Hoàng cho phép nghỉ ba ngày Tết. Từ đó có tục kiêng quét nhà ngày Tết.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "bà dắt ông lẻn vào kho rượu, mặc sức cho ông bí tỉ"): Giới thiệu người đàn bà nấu bếp giỏi nhưng ham ăn, yêu lão chăn ngựa, thường ăn vụng và lấy trộm đồ ăn cho ông ta.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Bữa tiệc vì thế mất vui"): Lão chăn ngựa ăn trộm thức ăn trong tiệc của Ngọc Hoàng, bị phát hiện khiến bữa tiệc mất vui, hai người bị trừng phạt.

+ Phần 3 (Còn lại): Hai người bị đày xuống trần làm chổi, về sau được cho nghỉ ba ngày Tết. Giải thích tục kiêng quét nhà đầu năm.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao người đàn bà nấu bếp và lão chăn ngựa bị Ngọc Hoàng trừng phạt?

• Người đàn bà tuy rất đảm đang và nấu ăn giỏi, nhưng lại mắc một khuyết điểm lớn là tham ăn và hay ăn vụng.

• Bà vi phạm quy định của thiên đình khi nhiều lần lén lấy đồ ăn, rượu trong kho của nhà Trời, mang ra cho lão chăn ngựa – người bà yêu.

• Không chỉ vậy, bà còn dắt ông ta lẻn vào thiên trù, cho uống rượu và để ông ăn trộm các món ngự thiện.

• Trong một buổi tiệc lớn, khi Ngọc Hoàng cùng các thiên thần dùng bữa, thức ăn bưng ra đều đã bị ăn vụng, khiến Ngọc Hoàng nổi giận vì bị xúc phạm.

• Kết quả là cả hai người bị đày xuống trần gian làm cây chổi, phải lao động không ngừng nghỉ trong cảnh bẩn thỉu, coi như hình phạt nặng nhất ở thiên đình.

2. Truyện muốn giải thích điều gì trong phong tục của người Việt?

• Truyện dân gian này giải thích nguồn gốc tục lệ kiêng quét nhà trong ba ngày Tết Nguyên đán của người Việt.

• Theo truyện, người đàn bà và lão chăn ngựa sau khi bị đày xuống trần đã hóa thành cây chổi, luôn phải làm việc cực nhọc quanh năm, quét rác và sống trong cảnh nghèo khổ.

• Tuy nhiên, vì họ biết hối lỗi và ăn năn, nên Ngọc Hoàng thương tình ban cho họ được nghỉ ba ngày trong năm – đó chính là ba ngày Tết.

• Vì vậy, dân gian tin rằng nếu quét nhà trong ba ngày đầu năm, tức là không cho “hai người” (hóa thân làm chổi) nghỉ ngơi, sẽ mang lại điều xui xẻo và mất lộc đầu năm.

• Từ đó, tục kiêng quét nhà ngày Tết trở thành một nét văn hóa truyền thống, được gìn giữ đến tận ngày nay.

3. Giá trị nội dung

• Truyện phê phán thói tham ăn, gian dối, không giữ kỷ luật.

• Nhấn mạnh hậu quả của sự ham mê vật chất và hành động sai trái.

• Đồng thời thể hiện sự khoan dung, tha thứ của bề trên khi con người biết ăn năn, hối lỗi.

• Giải thích một phong tục tập quán lâu đời trong văn hóa dân gian: tục kiêng quét nhà ngày Tết.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện mang tính nhân quả rõ ràng: làm sai thì bị trừng phạt, biết lỗi thì được khoan hồng.

• Nhân vật xây dựng đơn giản nhưng dễ hiểu, giàu tính biểu tượng (người hóa thành chổi).

• Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi, đúng phong cách dân gian.

• Yếu tố kỳ ảo (cung Trời, hóa thân làm chổi) được lồng ghép tự nhiên, tạo nên màu sắc thần thoại hấp dẫn.