Đọc truyện: Sự tích chim khướu bạc đầu (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CHIM KHƯỚC BẠC ĐẦU

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CHIM KHƯỚC BẠC ĐẦU

Vợ chồng nhà nọ sinh hẳn mười đứa con. Nhà nghèo nợ nần chồng chất người mẹ chịu không nỗi đâm ra ốm nằm liệt. Sau người mẹ chết đi mười đứa con vì khóc thương mẹ mà trở nên gầy gò, tàn tạ rồi cũng chết hóa thành những con chim khướu đầu bạc...

Xưa kia, có cặp vợ chồng nhà nọ sinh ra hẳn những mười đứa con. Cảnh con đông, sức hai vợ chồng thì có hạn, vì thế cho nên gia đình họ quanh năm suốt tháng bị thiếu đói, bữa thì nõn chuối rừng rau dại, bữa thì canh củ mài củ nâu, bữa thì măng rừng rêu suối,… Nói chung là cả nhà họ chưa từng bao giờ kiếm được đủ một bữa ăn no.

Để có thể nuôi được các con sống sót, ông bố và bà mẹ đã phải lần lượt đi vay mượn thóc gạo xoay vòng khắp cả bản. Và họ hứa rằng, đến bao giờ các con đủ lớn thì sẽ cho chúng nó đến ở đợ, làm thuê để trả nợ cho mọi người.

Rồi thời gian lần hồi trôi qua, những đứa con lớn lên theo ngày tháng và rồi từng đứa cứ thế phải đi ở đợ, làm thuê cho nhà người để trả nợ. Nhưng trong khi những món nợ chồng chất vẫn chưa trả hết được thì ông bố lại bị lâm trọng bệnh rồi mất. Bà mẹ dường như không còn chịu đựng được nữa, tinh thần suy sụp rồi đâm ra ốm nằm liệt. Cảnh tình gia đình đã khốn khổ nay lại càng thêm muôn phần khốn khổ.

Không còn cách nào khác, người con trai cả mới bàn với mẹ rằng hãy đem bán đứa em gái út cho nhà tạo, để lấy tiền bạc đem về mua thuốc thang chữa trị bệnh cho mẹ.

Bà mẹ ứa nước mắt, bảo:

– Con là anh trai cả, từ nay hãy thay mẹ cố gắng đứng ra gánh vác mọi công việc trong nhà. Cho dù gặp phải cảnh khốn khổ, khốn nạn đến mấy cũng không được bán em. Mẹ đã già rồi, có chết cũng chẳng sao, không cần phải lo lắng thuốc thang chữa trị cho mẹ nữa.

Người con trai cả không chịu, anh tìm cách nhắn các em về để cùng bàn cách kiếm tiền mua thuốc đem về chữa trị bệnh cứu mẹ.

Nhưng cảnh ở đợ, mỗi đứa một nơi phụ thuộc vào nhà chủ, vì thế người anh không gặp được đủ mặt tất cả, mà chỉ gặp được mỗi đứa em thứ hai.

Người anh cả nói với em trai:

– Anh đã quyết định bán thân cho tạo mường để lấy tiền mua thuốc chữa trị bệnh cứu mẹ rồi. Vậy từ nay, mọi việc lớn nhỏ ở trong nhà anh giao cho em đứng ra lo liệu.

Nói là làm, người anh cả đi đến nhà tạo bán thân và được trả cho một nén bạc. Người em thứ hai liền đem số bạc đó đi mua thuốc về chữa trị bệnh cho mẹ. Mua được thuốc về, mười đứa con đều thầm hy vọng rằng rồi mẹ sẽ mau chóng khỏi bệnh, và cho dù mẹ không còn làm được công việc gì nữa nhưng cũng vẫn sẽ là chỗ dựa tinh thần cho họ. Tuy nhiên, một nén bạc đã không thể cứu được người mẹ xấu số. Chỉ được vài ngày sau đấy, bà mẹ đã tắt thở, khuất núi quy tiên theo chồng.

Mẹ mất, nên tất cả mười anh em đều có mặt đầy đủ để lo liệu ma chay. Những đứa con tội nghiệp, người nào cũng mang một vòng khăn trắng được quấn cao vượt hẳn lên trên đỉnh đầu để chịu tang. Nghĩ tủi phận nghèo, cha mẹ chết đi mà mắt nhắm không được yên bởi món nợ vẫn còn để lại cho con cái, nên những đứa con cứ thế ôm lấy nhau mà khóc lóc thảm thiết. Họ khóc mãi, khóc mãi cho tới khi thân xác gầy rạc, tàn tạ, lả đi rồi chết, mang theo cả nợ vào trong đất (pạ nỉ khảu đin). Sau khi chết đi rồi, mười anh em nhà họ hoá thành loài nôộc khộ hô hó (chim khướu đầu bạc), con nào con nấy đều có một chòm lông trắng dựng ở trên đỉnh đầu. Người ta bảo, chòm lông trắng đó chính là do chim khướu đầu bạc ở kiếp trước chết mà vẫn chưa trả hết nợ nên kiếp này phải mang theo.

Và vì cùng chung là anh em ruột thịt một nhà, nên loài chim khướu đầu bạc này luôn quấn quít bên nhau, không bao giờ bay lẻ loi từng con. Chúng bay đi đến đâu kéo theo cả bầy đàn đến đó. Cho nên vào tầm khoảng tháng mười một, mười hai, là khi chim khướu kéo nhau bay ra đồng, người ta đi đánh bẫy thì thường đánh bẫy được cả đàn là vậy.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích chim khướu bạc đầu thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa có một cặp vợ chồng nghèo sinh được mười người con. Vì đông con, nhà lại nghèo, nên họ phải vay mượn khắp nơi, mong nuôi con lớn rồi cho đi ở đợ để trả nợ. Khi người cha mất, người mẹ vì đau buồn và kiệt sức mà lâm bệnh nặng. Người con cả bàn bán đứa em út để lấy tiền cứu mẹ, nhưng mẹ không cho vì không muốn con cái chia lìa. Thương mẹ, anh cả quyết định bán thân lấy tiền mua thuốc.

Tuy nhiên, số tiền đó không cứu được người mẹ, bà mất trong nỗi lo về món nợ còn dang dở. Mười người con quấn khăn tang trắng cao trên đầu, ôm nhau khóc lóc, thương tiếc, rồi vì quá đau đớn và kiệt quệ mà cùng chết theo mẹ. Sau đó, họ hóa thành loài chim khướu đầu bạc, có chòm lông trắng trên đầu – dấu tích của vành khăn tang ngày xưa. Từ đó, loài chim này luôn bay thành đàn, thể hiện tình nghĩa anh em gắn bó, mang theo cả nỗi đau và món nợ chưa trả hết của kiếp trước.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "làm thuê để trả nợ cho mọi người"): Gia cảnh nghèo khổ của gia đình

+ Phần 2 (Tiếp đến "trong nhà anh giao cho em đứng ra lo liệu"): Cha mất, mẹ ốm, người con cả quyết hy sinh cứu mẹ

+ Phần 3 (Tiếp đến "chưa trả hết nợ nên kiếp này phải mang theo"): Mẹ mất, mười anh em đau khổ đến chết

+ Phần 4 (Còn lại): Sự tích và đặc điểm của loài chim khướu đầu bạc

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Hành động của người con cả trong truyện mang ý nghĩa gì?

- Người con cả đại diện cho tình thương, sự hy sinh và trách nhiệm cao cả của người anh đối với gia đình.

- Khi cha mất, mẹ ốm nặng, thay vì thờ ơ hay đùn đẩy, người anh chủ động đứng ra lo toan, bàn bạc cùng mẹ và các em.

- Lúc mẹ ngăn cản việc bán em út, người anh không vì thế mà từ bỏ. Anh tự bán thân để lấy tiền chữa bệnh cho mẹ. Đây là hành động vượt lên sự đau khổ cá nhân, chấp nhận hy sinh cuộc đời mình vì người thân.

- Hành động này thể hiện:

+ Truyền thống hiếu thảo.

+ Tình cảm đùm bọc giữa anh em ruột thịt.

+ Tấm gương vị tha, giàu lòng nhân ái trong bối cảnh nghèo khó, thiếu thốn.

2. Vì sao mười anh em lại hóa thành chim khướu đầu bạc có chòm lông trắng?

- Sau khi mẹ mất, mười anh em thương xót quá mức, không còn thiết sống, gục chết bên nhau.

- Việc hóa thành chim thể hiện:

+ Tình mẫu tử và tình anh em thiêng liêng: cả mười anh em không ai sống sót, đều chọn đi theo mẹ.

+ Chi tiết chòm lông trắng trên đầu là hình ảnh biểu tượng của khăn tang, giữ mãi dấu vết tình cảm hiếu thảo và nỗi buồn không nguôi.

+ Cũng là biểu hiện cho tội lỗi và món nợ còn dang dở: “chết mà vẫn chưa trả hết nợ”.

- Hình ảnh đàn chim luôn bay cùng nhau thể hiện:

+ Tình đoàn kết, keo sơn, gắn bó không rời – tượng trưng cho giá trị đạo lý “anh em như thể tay chân”.

+ Dù ở kiếp sau, họ vẫn giữ trọn nghĩa tình trong sáng với mẹ và với nhau.

3. Giá trị nội dung

- Đề cao tình mẫu tử và đạo hiếu: Truyện khắc họa tình cảm thiêng liêng giữa mẹ và con. Dù nghèo khổ, con cái vẫn cố cứu mẹ, mẹ cũng không muốn chia lìa con cái để cứu mình. Đó là chuẩn mực đạo đức cao đẹp.

- Ca ngợi tinh thần hy sinh, lòng hiếu thảo và tình anh em: Người con cả tự nguyện hy sinh thân mình vì mẹ. Mười anh em sống có nghĩa, có tình, cùng đau khổ vì mất mẹ và gắn bó trọn vẹn cả sau cái chết.

- Phản ánh nỗi thống khổ của người dân nghèo: Truyện cho thấy thực trạng con đông, nghèo đói, nợ nần chồng chất – khiến cái chết dường như là giải thoát duy nhất.

- Giải thích nguồn gốc loài chim khướu đầu bạc: Là cách lý giải tự nhiên đầy cảm xúc, mang yếu tố nhân văn.

4. Giá trị nghệ thuật

- Cốt truyện cảm động, logic, đậm tính nhân văn: Mỗi hành động, mỗi lựa chọn của nhân vật đều được lý giải bằng tình cảm gia đình sâu sắc.

- Sử dụng chi tiết giàu biểu tượng:

+ Chòm lông trắng → khăn tang.

+ Đàn chim luôn bay cùng nhau → tình anh em.

+ Bán thân → đỉnh cao của lòng hiếu thảo.

- Ngôn ngữ mộc mạc, gần gũi: Mang đậm chất dân gian vùng cao, gợi sự chân thật, dễ đi vào lòng người.

- Yếu tố kỳ ảo – hóa thân thành chim: Là đặc trưng của truyện dân gian, giúp truyền tải bài học đạo đức một cách sinh động, dễ ghi nhớ.