Đọc truyện: Chàng nho sĩ và Cóc thần (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CHÀNG NHO SĨ VÀ CÓC THẦN

I. Đọc truyện

CHÀNG NHO SĨ VÀ CÓC THẦN

Câu chuyện kể về một chàng nho sỹ với sự giúp sức của cóc thần cùng viên ngọc cải tử hoàn sinh bên cạnh đã cứu được công chúa và bắt kẻ gian trộm ngọc trước đó. Sau đó, chàng tiếp tục con đường thi trạng và được trở thành phó tể tướng được nhiều người yêu mến.

Ngày xưa tại bản mường có một chàng nho sĩ nghèo nhưng rất chăm học. Ban ngày chàng vào rừng hái củi đem bán để lấy tiền mua gạo và mua dầu đèn. Ban đêm chàng cặm cụi đọc sách cho đến lúc gà hàng xóm gáy lần thứ hai mới đi ngủ.

Nhà cửa chàng chỉ là một túp lều, tài sản chỉ có một con dao quắm và một chồng sách. Làm bạn với chàng chỉ có một con cóc tía, những buổi chàng học khuya con cóc nhảy ra quanh quẩn ở dưới chân chàng, đớp gọn những con muỗi bay vo ve. Thấy cóc quấn quít bên mình, chàng nho sĩ rất mến cóc, mỗi bữa ăn, chàng không bao giờ quên dành cho cóc một miếng cơm. Những lúc lên rừng hái củi chàng thường bắt cào cào châu chấu, hay con bọ ngựa đem về cho cóc ăn thêm. Cóc được chăm nom nên ngày càng lớn.

Chàng nho sĩ rất sáng dạ, trong sáu năm dùi mài đèn sách, chàng học thuộc gần hết mười lăm pho sách quí của các bậc thánh hiền. Thấy chàng học giỏi, người làng thầm mong cho chàng sau này sẽ đỗ trạng nguyên.

Năm ấy, nhà vua mở khoa thi chọn trạng, sĩ tử khắp các phương trời đều tấp nập về kinh dự thi. Thấy chàng nho sĩ vào kinh, cóc tía xin được đi theo.

Sáng hôm sau, chàng cùng cóc tía lên đường. Ông chủ đi đến đâu, cóc tía nhảy bước một đi theo kịp đến đó. Đi mãi, đi mãi, một ngày kia, hai thầy trò cóc đến một cái lều bỏ không ở ven rừng vắng vẻ. Chàng nho sĩ thấy trong lều có một người chết, bên cạnh có một gói sách và một bọc quần áo. Chàng đoán chắc người này cũng là một sĩ tử lên kinh dự thi, sờ vào người thấy mạch còn đập nhè nhẹ, chàng nho sĩ cố loay hoay tìm cách cứu chữa. Thấy chàng có nhiệt tâm, cóc liền ghé tai nói nhỏ :

– Ông ơi ! Con xem bộ nó là người không có thủy chung gì cả, hạng này nếu không phải là gian phi thì cũng là kẻ bội bạc, cứu nó làm gì !
Chàng nho sĩ nhìn cóc rồi nghiêm nghị nói :

– Gặp kẻ hoạn nạn mà không cứu chữa, không phải là người quân tử, dù có khó nhọc bằng mười, ta cũng không thể bỏ được. Nếu nó chưa đến ngày tận số mà được sống lại thì ta lại có thêm một người bạn đường càng hay chứ sao…

Thấy chàng nói vậy, cóc tía bèn bảo :

– Nếu ông đã quyết thì ông cứ cứu nó, còn thuốc thì ông không phải chạy tìm đâu cả. Cóc có hòn ngọc cải tử hoàn sinh đây.

Nói đến đây cóc liền nhả ra một viên ngọc trong sáng như kim cương, hình dáng tựa trứng chim. Cóc nói :

– Ông hãy để viên ngọc này vào mũi người chết thì người chết lập tức sẽ sống lại.

Chàng nho sĩ nhận lấy viên ngọc rồi làm y như lời. Quả nhiên được một lúc người ấy dần dần hồi tỉnh. Chàng nho sĩ mừng quá đến gần đỡ người lạ ngồi dậy hỏi họ tên, quê quán rồi kết làm bạn. Chàng mở cơm nắm mời bạn ăn rồi cùng nhau lên đường.

Hai người và cóc tía đi thêm ba ngày nữa thì tới kinh thành. Đến kinh thành, cóc bảo chàng cho mình đi dạo một lượt đến chiều sẽ về. Chàng nho sĩ và người bạn ngồi ở quán ăn uống nói chuyện trò vui vẻ. Người bạn bỗng hỏi :
– Hôm nọ, tôi đi đường xa bị cảm nặng, các bạn đồng hành của tôi bỏ tôi nằm lại ở lều. Nếu không có anh ra tay cứu chữa thì tôi đã hóa ra ma mất rồi. Công ơn của anh sau này tôi xin đền đáp. Không biết anh có thuốc linh đan hay phép thuật gì mà cứu sống được tôi vậy ?
Chàng nho sĩ mỉm cười móc túi lấy viên ngọc thật thà nói :

– Tôi có viên ngọc cải tử hoàn sinh này đây, tôi chỉ cần đặt viên ngọc này và mũi thì người chết dù tắt thở đã ba ngày cũng sống lại tức khắc.

Nghe ân nhân nói, hắn tỏ bộ lễ độ xin được cầm viên ngọc xem một lúc. Khi cầm ngọc trong tay hắn làm bộ mân mê, ngắm nghía rồi lừa khi ân nhân sơ ý bỏ vào túi, vơ vội lấy hành lý, chạy ù ra đường phố, trà trộn vào đám đông. Mất ngọc, chàng nho sĩ đuổi theo kêu la ầm ĩ, nhưng hắn đã nhanh chân lẩn vào các ngõ ngách của kinh thành còn tìm làm sao được, đành trở lại quán ăn thẫn thờ ngồi chờ cóc. Một lúc lâu, cóc trở về. Cóc giẫm chân nói :

– Con đã bảo ông đừng cứu chữa cho nó mà, nếu nó là người tốt thì các bạn cùng đường chắc không bỏ nó nằm chết ở giữa nơi rừng vắng ấy. Nhưng sớm muộn, viên ngọc đó sẽ trở về thôi, bây giờ ông hãy mau mau vào tâu vua để sau này nhà vua xét xử hoàn lại cho ta viên ngọc.

Nghe cóc nói, chàng nho sĩ vào triều tâu với nhà vua và nói rõ đặc tính của viên ngọc cho vua nghe. Vua hứa là sẽ xét tìm hộ chàng viên ngọc và bắt phạt kẻ gian phi. Đêm hôm ấy, công chúa con vua tự nhiên ngã lăn xuống giường chết ngất đi. Nhà vua và hoàng hậu vội gọi thầy thuốc tới cứu chữa, sau khi thăm bệnh, thầy thuốc bảo là công chúa bị bệnh nặng không thể cứu chữa được. Hoàng hậu lăn lóc kêu than, nước mắt trào tuôn như suối, nhà vua ngồi nhìn con gái sắp đến lúc qua đời, ruột gan rối tựa bòng bong. Chợt nhà vua nhớ tới viên ngọc cải tử hoàn sinh của chàng nho sĩ bị mất cắp lúc chiều, bèn ra bảng tìm danh y và thông báo khắp kinh thành : “Ai cứu sống công chúa sẽ được tuyển làm phò mã”. Tin đó tới tai cóc tía. Cóc tía nói với chủ :

– Hay lắm ! Đây là dịp tốt để ta lấy lại viên ngọc và tìm ra kẻ cắp, và đây cũng là cơ hội hiếm có để ông làm nên. Sáng mai tên ăn cắp ngọc đội lốt “thầy danh y” sẽ vào cung chữa bệnh cho công chúa. Ông hãy tìm cách xin vào đi lẫn theo đám quan triều đình vào cung thăm công chúa. Khi nào thấy ai đem viên ngọc ra thì ông lập tức đến tâu vua xin cho bắt giam kẻ đó lại.

Chàng nho sĩ nghe theo. Sáng hôm sau, chàng đi lẫn vào hàng các quan văn võ cùng vào cung thăm công chúa. Cóc tía cũng nhảy bước một đi xen vào trong hàng.

Giữa lúc ấy lính canh cổng dẫn vào cung một người tự xưng là danh y có thể cứu sống được công chúa trong khoảnh khắc. Chàng nho sĩ nhìn kỹ, nhận ra đúng là kẻ ăn cắp viên ngọc của mình hôm trước, chàng lặng thinh theo sát nó.

Không chậm trễ, “danh y” rút ở trong túi ra một viên ngọc làm phép hoa chân múa tay đọc thần chú rồi đặt viên ngọc vào mũi công chúa. Nhưng vô hiệu, công chúa vẫn nằm yên, lạnh ngắt. Hắn lúng túng, xoay đi trở lại viên ngọc nhiều lần. Cuối cùng vẫn không sao làm cho công chúa sống lại. Vua và hoàng hậu vô cùng sốt ruột.
Giữa lúc đó, chàng nho sĩ rẽ đám đông tiến lại trước mặt nhà vua, chàng vừa nói vừa chỉ vào mặt “danh y” :
– Tâu bệ hạ, trước hết xin bệ hạ hãy cho bắt giam tên này lại.

Nhà vua sực nhớ tới lời thưa kiện hôm qua, bèn ra lệnh bắt giữ “danh y” lại.

Chàng nho sĩ cầm lấy viên ngọc rồi chỉ vào cóc – bây giờ đã nằm gọn trên bàn tay của chàng – giảng giải cho mọi người nghe :

– Đây là viên ngọc cải tử hoàn sinh và đây là cóc thần. Chỉ có cóc thần và tôi mới dùng được viên ngọc này để cứu sống người chết. Hôm qua tên kia đã cướp giật lấy viên ngọc của tôi. Nhưng hắn không biết rằng hắn không đời nào sử dụng được viên ngọc nếu không có sự đồng ý của cóc thần. Nhờ ơn nhà vua, nay đã lấy lại được viên ngọc, tôi sẽ xin cứu sống công chúa.

Nhà vua hứa hẹn :

– Tốt lắm ! Nếu nhà ngươi cứu sống được con ta thì ta quyết giữ những lời đã hứa.

Chàng nho sĩ nhẹ tay đặt viên ngọc vào mũi công chúa. Quả nhiên, công chúa bỗng cựa mình và dần dần hồi tỉnh. Nhà vua và các quan reo mừng. Hoàng hậu nước mắt chảy ròng ròng cúi xuống ôm chầm lấy công chúa. Công chúa tủm tỉm cười, nhìn khắp lượt mọi người xung quanh. Chàng nho sĩ lấy lại viên ngọc bỏ vào mồm cóc tía. Cóc tía nuốt ngay vào bụng.

Thấy công chúa đã được cứu sống, nhà vua bèn nhận chàng nho sĩ làm phò mã. Tiệc cưới được tổ chức ngay chiều hôm đó. Và cũng trong chiều hôm đó nhà vua sai đao phủ dẫn thằng ăn cắp ngọc ra pháp trường.

Hai hôm sau, cuộc thi văn bắt đầu, chàng nho sĩ không quên bước vào trường thi, công chúa chúc cho chồng đỗ cao. Chàng đã làm được bài văn hay nhất trong đám sĩ tử và được các quan chung khảo chọn làm trạng nguyên.

Trạng lại được toàn thể triều thần tôn lên giữ chức phó tể tướng.
Chàng nho sĩ bắt đầu đi vào cuộc đời vinh hiển. Phó tể tướng lại càng yêu mến cóc tía và giữ con cóc tía luôn bên cạnh mình.

Sau này cóc tía còn giúp chàng dẹp được giặc, đem lại cho muôn dân một cuộc sống thái bình.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Chàng nho sĩ và Cóc thần thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một chàng nho sĩ nghèo nhưng chăm chỉ và nhân hậu, có người bạn thân là cóc tía. Trong hành trình lên kinh ứng thí, chàng cứu sống một người bị nạn nhờ viên ngọc cải tử hoàn sinh do cóc tía ban tặng. Không ngờ, người được cứu lại phản bội, cướp viên ngọc rồi giả danh danh y. Sau đó, khi công chúa bạo bệnh, kẻ cướp ngọc vào cung chữa trị nhưng thất bại. Chàng nho sĩ nhờ sự giúp đỡ của cóc tía, vạch mặt kẻ gian, cứu sống công chúa, được nhà vua ban thưởng, cưới công chúa, đỗ trạng nguyên và trở thành phó tể tướng tài đức vẹn toàn.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "Chàng mở cơm nắm mời bạn ăn rồi cùng nhau lên đường"): Giới thiệu chàng nho sĩ chăm học, có tình bạn với cóc tía, và cứu sống người lạ nhờ viên ngọc thần.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Nếu nhà ngươi cứu sống được con ta thì ta quyết giữ những lời đã hứa"): Chàng nho sĩ bị bạn phản bội, cướp viên ngọc. Khi công chúa lâm bệnh, chàng cùng cóc tía vạch mặt kẻ gian và chuẩn bị cứu công chúa.

+ Phần 3 (Còn lại): Chàng cứu sống công chúa, cưới nàng làm vợ, thi đỗ trạng nguyên và làm phó tể tướng, sống cuộc đời vinh hiển.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Tại sao chàng nho sĩ vẫn cứu người lạ dù cóc tía cảnh báo đó là kẻ không tốt? Việc làm này thể hiện điều gì?

- Chàng nho sĩ tin vào đạo lý “gặp người hoạn nạn thì phải cứu”, dù cóc cảnh báo người đó có thể gian trá. Chàng khẳng định:

“Gặp kẻ hoạn nạn mà không cứu chữa, không phải là người quân tử.”

- Điều này thể hiện chàng là người:

+ Nhân hậu, không vụ lợi: Giúp đỡ người khác vì lòng tốt, không cần báo đáp.

+ Trung thành với đạo lý Nho học: Giữ trọn đạo làm người, sống có nghĩa khí.

+ Có lòng bao dung: Dù biết có rủi ro, vẫn chọn làm điều đúng.

- Qua đó, tác phẩm ngợi ca phẩm chất quân tử, cao thượng của người trí thức chân chính.

2. Vì sao chỉ chàng nho sĩ và cóc tía mới dùng được viên ngọc cải tử hoàn sinh? Điều đó có ý nghĩa gì?

- Chỉ chàng nho sĩ và cóc tía mới sử dụng được viên ngọc vì:

+ Viên ngọc là bảo vật linh thiêng gắn với tình bạn trung thành, thật lòng giữa người và vật.

+ Chỉ người có lòng tốt, trung hậu và có đạo đức mới có thể điều khiển sức mạnh kỳ diệu đó.

- Ý nghĩa sâu xa:

+ Chân lý đạo đức luôn chiến thắng mưu mô gian trá: Tên gian ác không dùng được viên ngọc dù có nó trong tay.

+ Người xứng đáng sẽ được trời giúp: Viên ngọc không chỉ là vật thần kỳ mà còn là biểu tượng cho niềm tin và công lý.

+ Câu chuyện răn dạy: lòng tham, sự phản bội sẽ không mang lại kết quả tốt đẹp.

3. Giá trị nội dung

• Ngợi ca phẩm chất của người trí thức chân chính: chăm học, nhân hậu, vị tha, dũng cảm.

• Lên án kẻ gian trá, tham lam, vô ơn – kẻ bị trừng phạt đích đáng.

• Đề cao tình bạn trung thành giữa người và vật (cóc tía) – biểu tượng cho sự gắn bó, tin tưởng.

• Truyền tải bài học: Ở hiền gặp lành, kẻ gian tất bị quả báo.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện logic, hấp dẫn: Có sự kiện bất ngờ, cao trào – đặc biệt ở đoạn vạch mặt kẻ gian và cứu công chúa.

• Kết hợp yếu tố kỳ ảo (cóc thần, viên ngọc cải tử hoàn sinh) với tình tiết đời thường (thi cử, cứu người).

• Ngôn ngữ giàu hình ảnh, đậm chất dân gian, dễ nhớ, dễ truyền miệng.

• Xây dựng nhân vật đối lập rõ rệt: chàng nho sĩ hiền lương – tên gian xảo phản bội.