Đọc truyện: Chàng rể thong manh (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CHÀNG RỂ THONG MANH

I. Đọc truyện

CHÀNG RỂ THONG MANH

Có một anh chàng đẹp trai, lanh lợi, nhưng bị tật thong manh từ thuở nhỏ. Cặp mắt anh vẫn trong trẻo nên người ngoài không ai biết là mù. Nhưng anh thì rất khôn khéo, cố tìm cách giấu không cho người lạ biết mình có tật.

Một hôm nghe nói có một đám hát ở một làng nọ, vui bạn, anh theo nhóm trai làng đi xem. Đêm tối, người đông chen chúc, mỗi người tìm ngồi một nơi, nên lúc về họ lục tục mỗi người đi một đàng, bỏ quên anh lại. Anh phải nằm đó đợi sáng, nhưng lúc về vì không thấy rõ đường, anh cứ đi liều. Cuối cùng bị lạc, anh lọt vào một nhà nọ. Nhà này đang sẵn có cuộc vui. Thấy chàng trai lạ đến, họ mời anh vào dự. Anh không từ chối, đi theo người dẫn vào ngồi phía tận cùng. Đến lúc mãn cuộc anh phải sờ vào vách để tìm cửa ra. Chủ nhân thấy thế, bèn hỏi:- “Anh làm gì đấy?”. Anh nhanh miệng đáp:- “Dạ, cháu đo xem chiều dài nhà này có bằng nhà bố mẹ cháu chăng”. – “Thế bên nào rộng hơn?”. – “Dạ, cũng suýt soát như nhau!”. Chủ nhân cho rằng nhà anh này cũng thuộc loại khá giả như mình. Khi đã tìm được cửa ra, anh vội cáo từ chủ nhân để về, nhưng chủ nhân cố lưu anh lại ăn cơm. Đói bụng, anh từ chối lấy lệ rồi cũng ngồi vào mâm. Trước mặt anh là đĩa rau, nên anh cứ gắp mãi vào món ấy. Chủ nhân bảo: – “Kìa thịt cá đây sao không ăn, lại cứ gắp rau mãi?”. Anh đáp: – “Nhà cháu rau dưa quen thói, chứ không phải làm khách đâu ạ!”. Chủ nhân cho anh là con nhà cần kiệm nết na. Ăn xong bước ra hè anh vấp phải cái cào, cán cào va nào đầu đau điếng bèn ngồi lại nhặt cào, sẵn sờ thấy cái vồ bên cạnh, anh cầm lấy gõ vào đầu cán cào mấy cái cho hả giận. Chủ nhân thấy vậy, hỏi: – “Anh làm gì đấy?”. Đáp: – “Cháu tra cán cào!”. – “Ồ, tốt quá?”. Chủ nhân cho anh là con nhà siêng năng, hay lam hay làm. Trong bụng ông nghĩ: – “Con nhà ai đây, nhà thì không đến nỗi nghèo, mà lại siêng năng cần kiệm nết na, thật là ít có. Ta có đứa con gái nên gả cho hạng trai như thế này mới phải”. Cho nên khi chàng thong manh cáo từ ra về, chủ nhân ghé vào tai bảo:

– Anh khá lắm. Có muốn lấy con gái lão, lão sẽ gả cho.

* * *

Cuối cũng anh chàng thong manh cũng lần về được đến nhà. Khi về đến nơi, anh giục bố mẹ đi hỏi cô gái nhà nọ cho anh làm vợ. Do được bố vợ thỏa thuận từ trước, nên mọi việc cưới hỏi đều diễn ra êm thấm trót lọt. Chỉ còn một việc quan trọng là đi làm rể, mà việc này thì không ai thay thế được anh. Vì vậy anh chàng đành phải dẫn thân ra đi. Đến nhà vợ mới được một hôm, anh phải đi cày ruộng. Khi ra đồng, nhờ mẹ vợ dắt trâu đi trước nên anh theo không chút vất vả. Tới ruộng, mẹ vợ chỉ cho anh phần đất phải cày. Ruộng sẵn có bờ nên anh cũng dễ phân biệt. Vì vậy anh cày đúng ruộng nhà vợ, nhưng đôi lúc cũng cày lấn sang cả ruộng láng giềng, thậm chí còn cày lật cả một đoạn bờ. Khi mẹ vợ ra gọi anh về ăn trưa, thì bà kêu lên: “Chết nỗi, sao con lại cày sang ruộng của người ta!”. Anh đáp không chút ngần ngừ: – “Vì bờ ruộng thấp nên con cày cả hai bên để lấy đất đắp bờ đấy ạ!”. Nghe nói xuôi tai, bà nhạc không nghi ngờ gì cả.

Ăn cơm xong, anh lần ra giếng thơi, vô phúc thế nào lại ra tõm xuống nước không lên dược, nhưng anh kiên gan không kêu la. Chừng vợ anh ra múc nước, thấy anh dưới giếng thì hốt hoảng: – “Ôi chao, mắt mũi để đâu mà lại ngã xuống giếng thế?”. Anh đáp ngay: – “Giếng rong rêu bẩn quá, tao phải xuống khai cho sạch”. – “Thế sao không lấy thang mà trèo?”. – “Vội quá không tìm được thang, nên tao phải men tường trèo xuống. Thôi bây giờ vớt hết rồi, hãy bắc thang xuống cho tao lên, kẻo mệt quá”. Cả nhà đã không ngờ, mà còn khâm phục.

Mấy hôm sau, vợ anh đi vắng, mẹ vợ thổi xôi bới ra một đĩa mời chàng rể ăn. Đĩa xôi đặt trên mâm nan. Trong khi mẹ vợ lúi húi dưới bếp mà anh thì chưa kịp tới ngồi, con chó thấy vắng người bèn trèo lên mâm chén hết cả. Khi mẹ vợ ở bếp lên thấy đĩa đã sạch trơn xôi, vội nói: – “Con đã ăn hết rồi ư? Có ăn nữa không để mẹ bới thêm?”. Biết là con chó đã ăn mất xôi, nhưng anh không ngạc nhiên, chỉ đáp: – “Đủ rồi mẹ ạ!”.

Bận khác, vợ lại đi vắng, mẹ vợ lại thổi xôi dọn ra mời anh ăn. Trong khi bà ta chạy xuống bếp thì anh đã chú ý rình kẻo chó ăn mất như bận trước. Đến khi bà ta mang thức ăn lên, đang lúi húi đặt vào mâm. anh tưởng là chó bèn đấm một cái, không ngờ nhầm vào mặt mẹ vợ. Đau quá, bà ta kêu lên. Biết là mình nhầm, anh buông đũa không nói gì cả. Giữa lúc ấy người vợ về. Nghe mẹ mình kể lại câu chuyện vừa rồi, chị ta gầm lên. Anh thủng thỉnh đáp:

– Theo phong tục tổ tiên, chỉ có vợ bưng cơm hầu chồng. Lần trước mẹ đã làm trái, con không dám nói. Nay thì không thể làm trái lần thứ hai. Xin mẹ thứ lỗi cho, con làm thế là bất đắc dĩ. Chẳng qua là để khỏi có sự dị nghị.

Nghe nói thế, mẹ vợ và vợ hết giận. Còn bố vợ sau đó về nghe kể thì tấm tắc khen ngợi. Ông bảo xóm giềng:

– Bây giờ tôi mới hay thằng ấy lại là con nhà có học. Nó làm việc gì cũng đúng phép tắc.

Một hôm bố vợ bảo anh dẫn người nhà vào rừng chặt gỗ làm cày. Đường rừng khó đi, sai một bước là đụng phải cây, vì thế chàng thong manh rất ngại, bèn bảo người nhà: – “Đi đường im lặng buồn lắm anh em ạ! Nên thay nhau hò hát ít câu cho vui và bớt sợ”. Họ hát lên, anh đi len vào giữa, không sợ lạc nữa. Cả mấy người đẵn được mấy cây gỗ ghé vai khiêng về.Anh cũng đẵn được một cây, nhưng anh biết rằng đi đường rừng mà mắt mù thì không thể nào vác về một cách trót lọt. Mấy người cùng đi bỗng thấy chàng thong manh ta đột nhiên kêu đau bụng ầm lên và quẳng gỗ xuống đất. Xoa bóp mãi không lành, họ đành dìu anh lên một cái chòi bỏ trống ở gần đường cho anh ở lại, còn họ phải đem gỗ về trước.

Sáng hôm sau, có hai người cưỡi ngựa đi qua. Anh rên to tiếng trên chòi. Hai người ghé lại hỏi: – “Sao lại nằm rên một mình ở đây?” Anh đáp: “Chao! Tôi đi đẵn gỗ đẽo cày cho chủ tôi, nhưng chưa đẽo được thì không may bị bệnh đau bụng, đến nay cũng chưa lành”. Hai người ấy lại hỏi: – “Anh có cần chúng tôi đưa giúp về không?”. – “Nếu các ông có lòng thương tôi, thì sẵn rìu đó làm ơn đẽo hộ cho chủ tôi cái cày, kẻo về đấy ông ấy không trả công cho thì tội lắm, biết lấy gì để nuôi con. Còn bệnh đau bụng của tôi thì cứ để vậy ít bữa nữa rồi cũng lành”. Nói rồi anh lại rên hừ hừ. Hai người kia thương hại bèn xuống ngựa đẽo hộ anh, chỉ một lát được một cái cày rất đẹp.

Họ đi được hồi lâu thì vợ anh mang cơm nước và thuốc men đến. Đến chòi, vì chị ta đi nhẹ nhàng không lên tiếng, nên anh không biết. Thấy chồng nhìn mình mà không nhận ra, chị ta hồ nghi, vội hỏi:

– Mắt anh làm sao thế? Hay là có điều gì lạnh nhạt đối với tôi? Vì thấy tôi mà không lên tiếng thì chỉ có một trong hai điều đó thôi.

Anh chàng chống chế ngay:

– Thú thật là tao cũng có nhìn thấy nhà nó đến, nhưng vì vừa đẽo xong cái cày, thích chí quá nên mải ngắm mà quên đi, có việc gì đâu mà lạnh nhạt.

Lại một lần nữa, vợ giải dược mối ngờ. Rồi đó hai vợ chồng trở về. Bố vợ thấy cái cày đẽo đẹp, khen lấy khen để.

Một hôm khác, bố vợ giết trâu mở tiệc mừng thọ. Cỗ bốn người một mâm, anh chàng thong manh cũng được dự ngồi một cỗ. Anh lần lượt gắp ăn, nhưng chẳng biết gắp thế nào cho trúng, mà gắp không trúng thì e rằng những người cùng dự chê cười. Anh bèn bàn:

– Cỗ chỉ có mấy món thôi, giá ta trộn cả vào với nhau thì ăn ngon hơn. Thế rồi ta chia nhau mỗi người một phần lại càng tiện.

Họ đều nghe theo. Nhờ thế anh ung dung gắp ăn phần của mình. Nhưng không may cho anh là ăn phải miếng thịt trâu thái to quá, mà anh lại vội nuốt nên bị nghẹn ở cổ, nhả ra không được. Anh ngồi chống đũa có nuốt, nước mắt giàn giụa mà miếng thịt vẫn không chịu vào. Mãi sau, anh lấy hết gân sức cố nuốt, cuối cùng miếng thịt cũng trôi được vào dạ dày. Nhưng thật là may mắn, con mắt anh nhờ thế đột ngột sáng ra. Nhìn thấy mọi người mọi vật, anh mừng quá. Anh bỗng có ý muốn nhìn một vợ một tý để xem xem con người như thế nào. Nhưng khi đi vào nhà trong thì đàn bà con gái ngồi ăn cỗ ở đây khá đông, anh chả biết làm sao mà phân biệt. Bèn nghĩ được một mẹo: anh giả bộ say, chân đi thất tha thất thểu. Đến chỗ có phụ nữ, anh giả vờ đụng vào người này lại va vào người khác. Thấy thế, vợ anh nổi ghen, vả cũng sợ chồng mình quá chén còn làm điều gì thất thố nữa chăng, nên vội chạy lại dìu anh vào buồng. Từ đó anh mới biết mặt vợ.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Chàng rể thong manh thuộc thể loại truyện cổ tích dân gian.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một chàng trai bị mù từ nhỏ nhưng giấu rất giỏi. Nhờ khôn ngoan, ứng xử linh hoạt và lời nói nhanh trí, anh che giấu được tật mù trong nhiều tình huống trớ trêu. Một lần bị lạc vào nhà phú hộ, anh thể hiện là người siêng năng, khiêm tốn, gia giáo nên được chủ nhà gả con gái. Khi về làm rể, anh tiếp tục khéo léo giấu sự mù bằng cách đối phó các sự cố như ngã giếng, vấp cào, chó ăn mất xôi, đấm nhầm mẹ vợ... Mỗi lần như vậy, anh đều đối đáp rất hợp lý khiến mọi người tin tưởng, khen ngợi.

Trong một lần ăn cỗ, do bị nghẹn thịt, anh bất ngờ khỏi mù. Muốn nhìn mặt vợ, anh giả say va vào phụ nữ để nhận diện, cuối cùng cũng biết được mặt vợ mình.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "gả cho"): Giới thiệu nhân vật chính: chàng trai bị mù bẩm sinh, thông minh, lanh lợi; kể lại các tình huống ứng xử khéo léo giúp anh được gả con gái nhà giàu.

+ Phần 2 (Tiếp đến "có sự dị nghị"): Cuộc sống làm rể và các tình huống dở khóc dở cười do anh mù nhưng vẫn che giấu được nhờ ứng xử lanh trí.

+ Phần 3 (Tiếp đến "khen lấy khen để"): Anh đi rừng đẽo cày, nhờ mưu mẹo khiến người khác đẽo cày giúp mình mà vẫn giấu được sự mù lòa.

+ Phần 4 (Còn lại): Sự kiện ăn cỗ và tình huống bất ngờ khiến anh… khỏi mù, cuối cùng thấy được mặt vợ.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao chàng thong manh luôn cố giấu khiếm khuyết của mình và việc ấy có ý nghĩa gì trong bối cảnh câu chuyện?

+ Chàng thong manh bị mù, nhưng vẫn sống một mình và không muốn bị thương hại hay lệ thuộc. Việc giấu tật của anh không phải để lừa gạt mà để bảo vệ phẩm giá cá nhân và chứng minh năng lực sống độc lập.

+ Trong hoàn cảnh xã hội xưa, người khuyết tật thường bị coi thường hoặc bị loại khỏi cơ hội hôn nhân – anh hiểu điều đó nên càng phải khéo léo che giấu tật của mình.

+ Cách anh che giấu không bằng lừa dối độc hại, mà bằng sự ứng biến thông minh và chính trực. Mỗi lần "lỡ" để lộ điểm yếu, anh đều có lý do thuyết phục hợp tình hợp lý khiến người nghe tâm phục khẩu phục.

+ Việc này còn nhấn mạnh tư tưởng dân gian về giá trị trí tuệ và bản lĩnh hơn là vẻ bề ngoài hay hoàn cảnh bẩm sinh. Anh không hề có lợi thế thể chất nhưng vẫn chinh phục được mọi người, kể cả nhà gái khó tính, và có được tình yêu, sự kính trọng.

2. Tình tiết anh ăn miếng thịt trâu bị nghẹn rồi… sáng mắt có ý nghĩa như thế nào về mặt nghệ thuật và tư tưởng?

+ Tình tiết tưởng như hoang đường này lại là một bước ngoặt đắt giá trong câu chuyện: hành động ăn thịt nghẹn là kết quả của một chuỗi nỗ lực ứng xử giỏi giang – và cái kết là phần thưởng “sáng mắt” xứng đáng.

+ Về mặt nghệ thuật, chi tiết bất ngờ này làm cao trào câu chuyện lên đến đỉnh điểm, từ đó tạo nên cái kết có hậu – một đặc điểm quen thuộc của truyện cổ tích dân gian.

+ Về tư tưởng, điều đó như một ẩn dụ sâu sắc: khi con người kiên trì, chăm chỉ, thông minh vượt qua nghịch cảnh thì sẽ được “sáng mắt”, tức là được khai sáng, đổi đời, sống cuộc sống đúng nghĩa.

+ Ngoài ra, ánh sáng ở cuối truyện có thể được hiểu như phần thưởng từ số phận, hoặc từ ông Trời cho người xứng đáng. Đó là cách dân gian thể hiện niềm tin vào công lý và lẽ phải: người thông minh, lương thiện thì dù thiệt thòi trước mắt cũng sẽ được đền bù.

3. Giá trị nội dung

+ Ca ngợi trí tuệ, sự lanh lợi, khéo léo trong lời nói và hành xử của người lao động: Chàng trai mù không bi quan, không than thân mà biết dùng trí óc để thích nghi, đối phó với hoàn cảnh, nhờ vậy có được hạnh phúc.

+ Khẳng định vai trò của sự nhanh trí trong giao tiếp và cuộc sống: Sự tỉnh táo, biết đối đáp hợp tình hợp lý giúp anh vượt qua nhiều tình huống khó xử, từ đó vươn lên thay đổi số phận.

+ Phản ánh tinh thần lạc quan, bản lĩnh trong nghịch cảnh: Dù bị mù – một khiếm khuyết lớn – anh không than thân trách phận mà luôn xoay sở, ứng biến để sống tốt và không làm phiền đến người khác.

+ Chứa đựng yếu tố may mắn và lòng nhân hậu: Bên cạnh trí khôn, may mắn cũng là yếu tố giúp anh đổi đời – khi miếng thịt trâu giúp anh sáng mắt, điều đó thể hiện niềm tin dân gian vào vận may, số phận tốt sẽ đến với người tốt, khôn ngoan.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Nghệ thuật xây dựng nhân vật điển hình: Nhân vật chính là mẫu hình thông minh dân gian điển hình, đối lập giữa tật nguyền thể chất và sự sắc bén trong trí óc.

+ Sử dụng yếu tố gây cười, bất ngờ: Các tình huống hài hước như ăn phải miếng thịt to, đấm nhầm mẹ vợ, giả say va vào người khác… làm tăng tính giải trí nhưng vẫn giữ được thông điệp nhân văn.

+ Lối kể chuyện tự nhiên, sinh động: Các sự kiện được kể logic, hấp dẫn, với nhịp điệu nhanh, miêu tả hành động linh hoạt khiến câu chuyện lôi cuốn từ đầu đến cuối.

+ Ngôn ngữ dân dã, gần gũi: Các đoạn thoại sinh động, khéo léo phản ánh sự thông minh và duyên hài hước của nhân vật chính.