Đọc truyện: Đồng tiền Vạn Lịch (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH ĐỒNG TIỀN VẠN LỊCH

I. Đọc truyện

ĐỒNG TIỀN VẠN LỊCH

Ngày xưa có một người lái buôn tên là Vạn Lịch. Hắn ta buôn to, giàu có vào hạng nhất nhì trong nước. Hắn có ngót một trăm chiếc thuyền dùng vào việc chở hàng. Chiếc thuyền riêng của Lịch có buồng ăn, buồng nằm… Không khác gì nhà ở trên đất. Xung quanh chỗ ngồi trang sức bằng gấm vóc. Đồ đùng toàn bằng vàng bạc. Lịch có một người vợ trẻ và đẹp là Mai Thị. Trong những lúc đi buôn bán xa, hắn thường ngờ vợ không thực lòng với mình. Hắn hay xét nét từng li từng tí làm cho nàng tuy sung sướng nhưng cũng rất khổ tâm. Một hôm thuyền của Lịch đậu ở một bãi vắng. Mai thị ngồi trước mũi nhìn ra ngoài. Bỗng có một người đánh giậm ở đâu đến cạnh thuyền xin một miếng trầu. Mai thị thấy người đó đóng khố , mình mẩy lấm láp thì thương hại, hỏi thăm mấy câu rồi lấy mấy miếng trầu trong cơi vàng đem cho. Lịch đang ngủ chợt thức giấc thấy thế, cơn ghen nổi lên đùng đùng. Chờ cho anh đánh giậm đi khỏi, hắn gây chuyện với vợ rồi xỉ vả nàng thậm tệ. Mặc dầu Mai thị thề thốt hết lời nhưng hắn không nghe. Hắn trả xống áo cho nàng, vứt cho một thoi vàng, một thoi bạc và đuổi đi ngay.
Mai thị bơ vơ một mình trên bãi biển. Nàng gặp lại người đánh giậm bèn gạt nước mắt kể lể sự tình. Anh chàng đánh giậm ngẩn ngơ cả người, không hiểu ra làm sao cả. Khi biết anh ta chưa có vợ lại sống một thân một mình, nàng bảo:

- Hắn bảo tôi dan díu với anh. Œu là số tôi không lấy được kẻ giàu sang, tôi xin lấy anh làm chồng, dù có khổ sở thế nào đi nữa tôi cũng chịu được. Chúng ta sẽ làm ăn nuôi nhau. Anh chàng đánh giậm không biết từ chối thế nào, cuối cùng dẫn người đàn bà kia về túp lều của mình dựng bên bờ sông. Và họ trở nên vợ chồng. Hàng ngày chồng vẫn làm nghề cũ, còn vợ thì ở nhà chăn nuôi gà vịt. Tuy nghèo nhưng họ sống êm ấm, không xô xát với nhau bao giờ.

* * *

Ba năm trôi qua. Một hôm trời mưa, chồng rỗi việc ở nhà, vợ ngồi vá áo. Chồng thấy đàn gà thi nhau mổ thóc ở thúng, sẵn có thỏi vàng của vợ trong thúng khâu, hắn không biết là vật gì liền cầm lấy ném đàn gà. Chẳng may ném mạnh quá thỏi vàng văng luôn xuống sông. Thấy vậy, vợ trách chồng:

-Kìa, người sao mà ngu đần thế! Anh có biết anh vừa ném cái gì không? Chồng đáp gọn lỏn:

-Chả biết.

-Đấy là vàng quý nhất ở trên thế gian đấy.

-Thứ ấy thì thiếu gì. Những lúc bắt cá ở một vũng kia tôi vẫn nhặt được luôn nhưng không biết dùng làm gì nên lại vứt bỏ.

Đến lượt vợ lại ngẩn cả người, liền hối hả giục chồng đi lấy về. Quả nhiên đó là vàng thực và lạ thay mỗi thỏi đều có dấu hiệu riêng của Vạn Lịch. Nguyên do Vạn Lịch từ ngày đuổi vợ, buôn bán có phần thua lỗ. Một chuyến bị bão, thuyền đắm, Lịch chỉ thoát được thân còn bao nhiêu vàng bạc của cải đều chìm xuống nước và trôi giạt vào đây. Thế là kho vàng của Lịch lại thuộc về tay vợ chồng Mai thị. Từ khi có của, Mai thị bèn xây dựng nhà cửa và sắm ăn sắm mặc cho chồng. Thấy chồng quá ngờ nghệch, vợ bảo phải năng chơi bời với người ta để học khôn học khéo hòng mở mặt với đời. Chồng nghe lời, vào xóm gạ chuyện với mọi người để làm quen nhưng chả có ai thèm chơi với thằng nghèo lại nổi tiếng đần độn. Luôn mấy hôm liền, hắn đi không về rồi. Vợ hỏi: “Đã chơi được với ai chưa?”. “Chưa”.

Mai thị lắc đầu nói một mình rằng: “Người đâu u mê đến thế. Suốt mấy hôm trời mà không làm quen được một ai. Họa có chơi với phỗng thì được!”. Nghe nói thế, chồng tưởng vợ bảo mình không chơi với người thì chơi với phỗng, bèn tìm đến một ngôi đền vắng ở xa xóm. Hắn lân la toan làm quen với mấy bức tượng phỗng đặt ở hai bên sân đền. Thấy tượng phỗng nhe răng cười, hắn cũng cười theo, rồi lại quàng vai bá cổ làm như chơi đùa với người thật. Sau đó hắn đi mua bún lòng về mời ăn, nhét cho mỗi tượng một miếng vào miệng. Cuối cùng chẳng thấy phỗng nói gì, hắn tức mình xô phỗng từ trên bệ lăn kềnh xuống đất rồi bỏ ra về. Khi vợ hỏi, hắn kể lại tình thực. Mai thị giẫm chân kêu trời, đành giữ chồng lại nhà để dạy khôn cho hắn. Không ngờ ngôi đền mà anh chàng đánh giậm đến chơi lại là nơi phát tích của nhà vua. Tự nhiên, sau khi anh đánh giậm xô đổ tượng phỗng, nhà vua bị đau bại một nửa người. Bao nhiêu danh y được triệu vào cung chữa bệnh cho thiên tử đều lắc đầu bó tay. Một ông quan thái bốc gieo quẻ báo tin rằng ngôi đền này động. Lập tức triều đình phái quan tỉnh về làm lễ tạ. Pho thượng phỗng đổ xuống đất làm cho họ chú ý. Nhưng khi định dựng tượng dậy thì lạ thay, hàng chục người mó vào đều nâng không nổi. Quan truyền cho mấy cơ lính dùng đòn dây xúm vào cùng khiêng nhưng rốt cuộc tượng vẫn không hề nhúc nhích. Tin ấy bắn về kinh đô, nhà vua rất lo, liền sai yết bảng cho tất cả thần dân ai có phép gì dựng được phỗng lên bệ thì sẽ hậu thưởng. Hôm ấy Mai thị đi chợ qua đó thấy bảng yết thế, bèn về hỏi chồng:

-Hôm ấy anh làm thế nào đẩy ngã pho tượng xuống được? Hắn đáp:

-Tôi chỉ khẽ ẩy một cái là đổ ngay.

-Thế bây giờ có dựng lên được không?

-Làm gì mà chả được! Vợ bèn cùng chồng ra giật bảng xin quan cho vào nâng thử. Quả nhiên khi người đánh giậm mó tay vào tượng liền đứng lên được. Từ hôm đó nhà vua khỏi bệnh. Vua sai lấy vàng bạc thưởng cho vợ chồng Mai thị nhưng họ không nhận, chỉ xin làm một chân tuần ty ở sông Cả. Chức vụ tuần ty chỉ ngồi thu thuế không cần biết chữ. Vua ưng cho ngay. Hai vợ chồng liền đi nhậm chức. Sẵn vàng bạc, họ đưa ra xây dựng nhà cửa rất nguy nga ở bên cửa sông. Từ đó họ nổi tiếng giàu có trong vùng. Một hôm, thuyền của Vạn Lịch đi qua đấy, đỗ lại ở cửa tuần cho người lên nộp thuế. Mai thị biết vậy liền ra lệnh bắt chủ phải thân đến nộp. Tiến vào công đường, Lịch xiết bao kinh ngạc khi thấy ngồi trước án là người vợ cũ của mình cùng anh chàng đánh giậm ngày xưa. Mai thị mỉa mai bảo hắn: Biết rằng anh vẫn đi buôn, Em về kiếm chốn nha môn ngồi tuần. Dù anh buôn bán xa gần, Làm sao tránh khỏi cửa tuần em đây. Nghe câu ấy, Vạn Lịch vô cùng xấu hổ. Hắn từ tạ trở về thuyền. Vừa thẹn vừa uất, hắn nghĩ không còn mặt mũi nào nhìn lại vợ lần nữa. Đoạn hắn làm giấy kê khai tất cả của cải đem biếu Mai thị nói là để chuộc lỗi xưa, rồi đâm cổ tự tử. Mai thị thấy vậy lấy làm hối hận. Sau đó nàng đem bao nhiêu tài sản của Vạn Lịch, tâu vua xin đúc một thứ tiền gọi là “tiền Vạn Lịch” rồi đem phân phát cho những người nghèo khổ. Ngày nay thỉnh thoảng người ta vẫn còn nhặt được một vài đồng tiền đó. Người ta còn có câu hát: Đồng tiền Vạn Lịch thích bốn chữ vàng,

Anh tiếc công anh dan díu với nàng bấy lâu.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Đồng tiền Vạn Lịch thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Vạn Lịch là một thương nhân giàu có nhưng hay ghen tuông vô lý, đuổi vợ Mai Thị ra khỏi nhà vì hiểu lầm khi Mai Thị cho người đánh giậm nghèo khó mượn trầu. Mai Thị sau đó kết hôn với người đánh giậm, sống cuộc đời nghèo khó nhưng hạnh phúc. Tài sản vàng bạc của Vạn Lịch bị đắm thuyền và trôi vào tay vợ chồng Mai Thị, giúp họ đổi đời giàu sang. Một sự kiện kỳ lạ với tượng phỗng trong đền giúp chữa lành bệnh cho vua, và Mai Thị cùng chồng được phong làm tuần ty. Vạn Lịch gặp lại vợ cũ trong tình cảnh hổ thẹn, tự tử. Mai Thị đem tài sản của Vạn Lịch phát cho người nghèo, để lại dấu ấn tốt đẹp trong dân gian.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "vứt cho một thoi vàng, một thoi bạc và đuổi đi ngay"): Giới thiệu Vạn Lịch giàu có, nghi ngờ, ghen tuông, đuổi vợ Mai Thị ra khỏi nhà vì hiểu lầm.

+ Phần 2 (Tiếp đến "họ sống êm ấm, không xô xát với nhau bao giờ"): Mai Thị gặp người đánh giậm, kết hôn với anh ta, cuộc sống nghèo khó nhưng hạnh phúc.

+ Phần 3 (Tiếp đến "rồi bỏ ra về"): Tình tiết vàng của Vạn Lịch rơi xuống sông, đổi đời cho vợ chồng Mai Thị; chồng ngớ ngẩn với tượng phỗng, vua bệnh và chữa khỏi nhờ tượng.

+ Phần 4 (Còn lại): Mai Thị làm tuần ty, bắt Vạn Lịch nộp thuế; Vạn Lịch hổ thẹn, tự tử; Mai Thị phân phát tài sản giúp người nghèo.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Cuộc đời và số phận của Mai Thị

• Khởi đầu sung sướng: Mai Thị sống trong giàu sang, được chồng giàu có yêu thương. Tuy vậy, cô luôn bị nghi ngờ và ghen tuông vô cớ từ Vạn Lịch, khiến cô đau khổ và tổn thương sâu sắc.

• Tâm trạng bị tổn thương, cô đơn: Khi bị đuổi ra khỏi nhà, Mai Thị rơi vào hoàn cảnh bơ vơ, tủi nhục. Cô đau lòng nhưng không oán hận mà kiên cường chấp nhận thực tại.

• Gặp người đánh giậm - tìm được bình yên mới: Tâm trạng Mai Thị chuyển từ thất vọng sang hy vọng khi được người đánh giậm quan tâm, đồng cảm. Cuộc sống nghèo khó nhưng ấm áp bên người chồng mới khiến cô cảm thấy an lòng.

• Trở nên giàu có và quyền lực: Khi kho vàng của chồng cũ trôi về tay, Mai Thị có cơ hội làm lại cuộc đời, từ người phụ nữ bị bỏ rơi trở thành người giàu có, có địa vị xã hội.

• Tâm trạng kiên định, tự tin: Mai Thị ngày càng mạnh mẽ, tự tin trong giao tiếp, trong cách quản lý và phát triển cuộc sống mới.

• Gặp lại chồng cũ - tâm trạng thỏa mãn, tự hào: Khi Vạn Lịch đến nộp thuế, Mai Thị mỉa mai, khiến chồng cũ phải xấu hổ. Tâm trạng của cô lúc này là sự trả thù ngầm, đồng thời cũng là sự minh chứng cho sức mạnh của người phụ nữ tự lập.

• Nhân hậu, biết thương người: Khi Vạn Lịch tự tử, Mai Thị hối hận, thể hiện lòng bao dung. Cô còn dùng tài sản để giúp đỡ người nghèo, thể hiện phẩm chất cao đẹp, nhân hậu.

Nhận xét: Mai Thị là hình tượng người phụ nữ truyền thống nhưng đầy bản lĩnh và kiên cường. Cô vượt qua đau thương, bất công để tự mình làm chủ cuộc đời, thể hiện khát vọng sống và nhân cách cao đẹp.

2. Cách vượt lên số phận của Mai Thị

• Không đầu hàng nghịch cảnh: Mặc dù bị chồng nghi ngờ và đuổi đi, Mai Thị không gục ngã mà tìm cách sống tiếp, không để hoàn cảnh đè bẹp mình.

• Chấp nhận cuộc sống mới, tìm niềm vui trong điều giản dị: Bên người đánh giậm, Mai Thị tìm được hạnh phúc chân thực, tuy nghèo nhưng ấm áp, yên bình.

• Biết nắm bắt cơ hội để làm giàu: Khi nhận được kho vàng của chồng cũ, cô cùng chồng làm ăn phát triển, xây dựng cuộc sống mới sung túc hơn.

• Dạy chồng biết giao tiếp, mở rộng mối quan hệ: Thể hiện sự tháo vát và thông minh khi biết cần phải khéo léo để có địa vị xã hội.

• Giữ vững phẩm giá và biết dùng trí khôn: Khi gặp lại chồng cũ, Mai Thị không hành xử một cách thô bạo mà dùng lời lẽ mỉa mai, thể hiện sự tự tin, khôn ngoan.

• Biết tha thứ và nhân đạo: Khi chồng cũ hối lỗi và tự tử, Mai Thị thể hiện lòng bao dung, đồng thời dùng của cải để giúp đỡ người nghèo, khẳng định trách nhiệm xã hội.

Nhận xét: Mai Thị không chỉ là người phụ nữ vượt khó mà còn là biểu tượng của sự thông minh, kiên trì và nhân hậu. Qua nhân vật này, truyện ca ngợi phẩm chất người phụ nữ Việt Nam luôn giữ gìn đạo đức, biết vượt lên nghịch cảnh và làm chủ cuộc sống.

3. Giá trị nội dung

• Bài học về lòng ghen tuông và sự nghi kỵ: Ghen tuông vô cớ của Vạn Lịch dẫn đến mất mát, hạnh phúc tan vỡ.

• Ca ngợi sự chân thành, giản dị, đức hạnh: Mai Thị dù nghèo nhưng sống hòa thuận, có đạo đức, cuối cùng được đền đáp.

• Ý nghĩa nhân quả, công bằng xã hội: Tài sản của người giàu được chia lại cho người nghèo, thể hiện sự công bằng và lòng nhân ái.

• Sự khôn ngoan trong cuộc sống: Mai Thị biết cách xử lý và thay đổi số phận.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện hấp dẫn, có yếu tố kỳ ảo, dân gian: Tượng phỗng biết “động”, phép chữa bệnh cho vua, sự kiện vàng trôi sông... làm câu chuyện thêm sinh động.

• Ngôn ngữ gần gũi, mộc mạc: Giúp người đọc dễ tiếp cận và cảm nhận.

• Tính nhân văn sâu sắc: Qua các tình tiết đời thường xen lẫn kỳ ảo, truyền tải thông điệp ý nghĩa về đạo lý, xã hội.

• Kết cấu rõ ràng, hợp lý: Mạch truyện logic, từ bi kịch cá nhân đến sự đổi đời và trả giá công bằng.