Đọc truyện: Sự tích trái sầu riêng (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH TRÁI SẦU RIÊNG

Ngày ấy, vào thời Tây Sơn, có một chàng trẻ tuổi người vùng Đồng-nai. Chàng là người tài kiêm văn võ, đã từng vung gươm hưởng ứng cái bất bình của mọi người. Chàng từng cầm quân mấy lần làm cho tớ thầy chúa Nguyễn chạy dài.

Nhà Tây Sơn mất, chàng lui về quê nhà mượn nghề dạy trẻ để náu hình ẩn tích. Đột nhiên có tin dữ truyền đến làm cho mọi người xao xuyến. Gia Long vừa thắng thế trên đất nước Việt thì cũng bắt đầu giết hại những người đã từng làm quan cho nhà Tây Sơn. Nhà vua cứ dựa vào chức tước lớn hay nhỏ của họ mà gia hình: tư mã, quận công thì lăng trì, tùng xẻo; vệ úy, phân suất thì đánh gậy, phạt roi, v.v...

Dân trong xóm sẵn lòng quý mến, khuyên chàng trốn đi thật xa. Họ giúp tiền gạo và mọi thứ cần dùng, trong đó có cả một chiếc thuyền nhỏ mui lồng để tiện đi lại.

Vì không muốn để rơi vào tay quân địch, chàng ra đi. Ngược dòng sông Cửu-long, chàng tiến sâu vào nước Chân-lạp.

Một hôm chàng cắm sào lên bộ mua thức ăn. Chàng bước vào một cái quán bên đường. Trong quán có một bà mẹ ngồi ủ rũ bên cạnh một cô gái nằm mê man bất tỉnh. Đó là hai mẹ con đi dâng hương trên núi, về đến đây thì con bị ốm nặng. Vốn có biệt tài về nghề thuốc, chàng hết sức chạy chữa, cuối cùng cũng giúp cô gái lấy lại sức khỏe. Và sẵn có thuyền riêng, chàng chở họ về tận nhà.

Nàng là con gái chưa chồng, đã đến tuổi quay xa đạp cửi. Nàng có vẻ đẹp thùy mị. Tự nhiên có anh chàng trai người Việt ở đâu tận xa xôi đến trú ngụ tại nhà làm cho nàng quyến luyến.

Sau một tuần chay tạ ơn Trời Phật, mẹ nàng cho biết là Phật đã báo mộng cho hai người lấy nhau. Chàng vui vẻ nhận lấy cuộc sống mới cho qua ngày. Từ đây chàng có chỗ ở nhất định. Nhà nàng là nhà làm ruộng nuôi tằm. Những việc đó chàng đều làm được cả.

*

Mười năm thoảng qua như một giấc mộng. Hai vợ chồng quấn quýt với nhau như đôi chim câu. Trong vườn nhà vợ có một cây ăn quả gọi là cây "tu rên" mà ở xứ sở chồng không có. Lần ấy gặp kỳ quả chín đầu mùa, vợ trèo lên cây trẩy xuống một quả, xẻ đưa cho chồng ăn. Quả "tu rên" vốn có một mùi hôi đặc biệt. Thấy chồng nhăn mặt vợ bảo:
- Anh cứ ăn sẽ biết nó đậm đà như lòng em đây.

Không ngờ một năm kia, vợ đi dâng hương về thì ngộ cảm. Chồng cố công chạy chữa nhưng không sao cứu kịp. Cái chết chia rẽ cặp vợ chồng một cách đột ngột. Không thể nói hết cảnh tượng đau khổ của người chồng. Nhưng hai người vẫn gặp nhau trong mộng. Chồng hứa trọn đời sẽ không lấy một ai nữa. Còn hồn vợ thì hứa không lúc nào xa chồng.

Nghe tin Gia Long đã thôi truy nã những người thù cũ, bà con chàng ở quê hương nhắn tin lên bảo về. Những người trong xóm cũng khuyên chàng nên đi đâu cho khuây khỏa. Chàng đành từ giã quê hương thứ hai của mình. Trước ngày lên đường, vợ báo mộng cho chồng biết là mình sẽ theo chàng cho đến sơn cùng thủy tận. Năm ấy cây "tu rên" tự nhiên chỉ hiện ra có mỗi một quả. Và quả "tu rên" đó tự nhiên rơi vào vạt áo giữa lúc chàng ra thăm cây kỷ niệm của vợ. Chàng mừng rỡ quyết đưa nó cùng mình về xứ sở.

Chàng lại trở về nghề cũ. Nhưng nỗi riêng canh cánh không bao giờ nguôi. Chàng đã ương hạt "tu rên" thành cây đem trồng trong vườn ngoài ngõ. Từ đây, ngoài công việc dạy học còn có công việc chăm nom cây quý.

Những cây "tu rên" của chàng ngày một lớn khỏe. Lại mười năm nữa sắp trôi qua. Chàng trai ngày xưa bây giờ tóc đã đốm bạc. Nhưng ông già ấy lòng bỗng trẻ lại khi thấy những hàng cây mà mình bấy lâu chăm chút nay đã bắt đầu khai hoa kết quả. Ông sung sướng mời họ hàng làng xóm tới dự đám giỗ của vợ và nhân thể thưởng thức một thứ quả lạ đầu tiên có ở trong vùng.

Khi những quả "tu rên" bưng ra đặt lên bàn, mọi người thoáng ngửi thấy một mùi khó chịu. Nhưng chủ nhân biết ý đã nói đón: - "... Nó xấu xí nó hôi, nhưng múi của nó ở trong lại đẹp đẽ thơm tho như mối tình đậm đà của đôi vợ chồng son trẻ...". Ông vừa nói vừa xẻ những quả "tu rên" chia từng múi cho mọi người cùng nếm. Múi "tu rên" nuốt vào đến cổ quả có một vị ngon ngọt lạ thường. Đoạn, ông kể hết đoạn tình duyên xưa mà từ lúc về đến nay ông đã cố ý giấu kín trong lòng. Ông kể mãi, kể mãi. Và khi kể xong, ở khóe mắt con người chung tình ấy long lanh hai giọt lệ nhỏ đúng vào múi "tu rên" đang cầm ở tay. Tự nhiên hai giọt nước mắt ấy sôi lên sùng sục trên múi "tu rên" như vôi gặp nước và cuối cùng thấm vào múi như giọt nước thấm vào lòng gạch.

Sau đám giỗ ba ngày, người đàn ông ấy bỗng không bệnh mà chết. Từ đấy dân làng mỗi lần ăn thứ quả đó đều nhớ đến người gây giống, nhớ đến chuyện người đàn ông chung tình. Họ gọi "tu rên" bằng hai tiếng "sầu riêng" để nhớ mối tình chung thủy của chàng và nàng. Người ta còn nói những cây sầu riêng nào thuộc dòng dõi loại hạt có hai giọt nước mắt của anh chàng nhỏ vào thì mới là giống sầu riêng ngon...

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích trái sầu riêng thuộc thể loại truyện cổ tích

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một chàng trai tài năng người Đồng Nai thời Tây Sơn. Sau khi nhà Tây Sơn sụp đổ, chàng lui về quê dạy học để ẩn thân. Khi vua Gia Long truy sát các cựu thần Tây Sơn, chàng buộc phải trốn chạy vào đất Chân Lạp. Trong một lần ghé quán ven đường, chàng cứu giúp một cô gái bệnh nặng và sau đó nên duyên với nàng.

Hai vợ chồng sống hạnh phúc suốt mười năm. Vợ chàng qua đời đột ngột vì bệnh, chàng giữ lời hứa thủ tiết suốt đời. Trước khi về quê cũ, chàng mang theo một quả "tu rên" – loài cây kỷ niệm của hai vợ chồng. Về quê, chàng trồng và chăm cây tu rên, xem như gắn bó với kỷ niệm xưa. Khi cây kết trái, chàng mời làng ăn và kể lại chuyện tình cảm động. Sau đám giỗ vợ ba ngày, chàng đột ngột qua đời. Dân làng từ đó gọi trái "tu rên" là "sầu riêng", để tưởng nhớ đến mối tình chung thủy của hai người.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "chàng tiến sâu vào nước Chân-lạp"): Giới thiệu nhân vật chính – một chàng trai tài hoa từng theo Tây Sơn. Khi triều đại sụp đổ, để tránh bị truy nã, chàng phải trốn chạy khỏi quê hương, lưu lạc sang đất Chân Lạp.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Còn hồn vợ thì hứa không lúc nào xa chồng"): Tình duyên nơi đất khách: Chàng cứu giúp mẹ con một người phụ nữ, sau đó nên duyên với cô gái. Cuộc sống hạnh phúc kéo dài mười năm cho đến khi người vợ đột ngột qua đời. Tình cảm giữa hai người sâu nặng, vượt cả cái chết.

+ Phần 3 (Còn lại):

Chàng mang quả "tu rên" về quê trồng, xem như kỷ vật tình yêu. Khi cây đơm hoa kết trái, chàng mời mọi người nếm và kể lại chuyện tình. Sau ba ngày giỗ vợ, chàng qua đời. Dân làng cảm động trước tình yêu của chàng và đặt tên quả là "sầu riêng".

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Câu chuyện trên cho thấy điều gì về nhân vật chính và tình yêu giữa hai vợ chồng?

- Nhân vật chính là người có lý tưởng, tài năng và giàu tình cảm. Dù từng là một người chiến đấu trong phong trào khởi nghĩa, khi thời thế thay đổi, anh chọn cách sống ẩn dật, giữ phẩm hạnh, và không cầu danh lợi.

- Tình yêu giữa hai vợ chồng là một mối tình thấm đẫm sự thuỷ chung, sâu sắc và đầy nhân văn. Dù sống nơi đất khách, tình cảm mà họ dành cho nhau chân thành, mộc mạc. Khi người vợ mất đi, chồng vẫn giữ trọn lời thề chung thủy, không tái giá, suốt đời giữ gìn kỷ niệm với vợ.

+ Chi tiết hạt "tu rên" rơi vào áo và mang theo về trồng gợi sự nâng niu, trân trọng kỷ niệm.

+ Hành động mời làng xóm ăn trái và kể lại chuyện xưa như một cách "trao truyền" tình yêu đẹp ấy cho đời sau.

2. Ý nghĩa biểu tượng của quả "tu rên" (sầu riêng) trong câu chuyện là gì?

+ Quả "tu rên", về mặt vật lý, là loại quả có mùi hôi nhưng vị ngon ngọt. Trong truyện, nó được dùng như một biểu tượng của tình yêu chân thành, sâu sắc nhưng âm thầm và kín đáo, giống như tình cảm của đôi vợ chồng trong truyện: bên ngoài có thể xù xì, không dễ cảm nhận ngay, nhưng bên trong lại nồng nàn và đáng quý.

+ Câu nói của người vợ: "Anh cứ ăn sẽ biết nó đậm đà như lòng em đây" chính là một cách so sánh tình yêu nàng dành cho chồng — bề ngoài giản dị, thầm lặng nhưng chứa đựng cảm xúc mãnh liệt và chân thành.

+ Về sau, khi người chồng trồng cây, chăm sóc và dâng trái sầu riêng cho bà con làng xóm trong ngày giỗ vợ, quả "tu rên" trở thành vật chứng cho tình yêu vĩnh cửu, là sự kết tinh của kỷ niệm, lời hứa và lòng chung thủy.

+ Chi tiết hai giọt nước mắt rơi vào múi sầu riêng, sôi lên rồi thấm vào quả đã tạo nên yếu tố kỳ ảo, gợi cảm giác thiêng liêng và truyền thuyết hóa tình yêu ấy. Từ đó, cây sầu riêng không chỉ là một loại cây ăn quả mà còn là biểu tượng sống động của lòng thủy chung và nỗi sầu khắc khoải vì tình.

3. Giá trị nội dung

+ Ca ngợi tình yêu thủy chung: Tình yêu trong truyện vượt qua cả khoảng cách không gian, thời gian và cái chết. Sự thủy chung của người chồng là hình tượng lý tưởng hóa cho lòng son sắt.

+ Tôn vinh đạo lý uống nước nhớ nguồn: Nhân vật chính là người sống có nghĩa tình với quê hương, bạn bè và cả đất khách – nơi anh nương náu.

+ Lòng nhân ái, giúp đỡ người khác: Từ hành động cứu chữa cô gái bị bệnh, đến cách sống chan hòa với dân làng, nhân vật thể hiện sự nhân hậu, sẵn lòng vì người khác.

4. Giá trị nghệ thuật

+ Cốt truyện giàu kịch tính, cảm động: Truyện xây dựng theo mạch hồi tưởng, xen giữa hiện thực và yếu tố huyền ảo (giấc mộng, hồn vợ hiện về), tạo chiều sâu cảm xúc.

+ Ngôn ngữ giàu hình ảnh và cảm xúc: Câu văn nhẹ nhàng, ấm áp, miêu tả mối tình một cách chân thực mà đầy chất thơ.

+ Yếu tố truyền thuyết và giải thích nguồn gốc: Truyện sử dụng hình ảnh quả “tu rên” – “sầu riêng” như biểu tượng của nỗi sầu, của tình yêu, làm cho truyện vừa có yếu tố giải thích dân gian, vừa truyền tải thông điệp nhân văn sâu sắc.