Đọc truyện: Sự tích đầm Dạ Trạch (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH ĐẦM DẠ TRẠCH

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH ĐẦM DẠ TRẠCH

Chuyện kể về Tiên Dung con gái vua Hùng sau khi có được cuộc gặp gỡ kỳ lạ với Chử Đồng Tử đã nên duyên vợ chồng. Sau đó, hai người cùng nhau làm ăn buôn bán rồi đi tầm sư học đạo. Kết quả là khi cả hai có được cơ ngơi riêng đã bị quân của vua Hùng đến đánh. Tại dinh trại đó, cả hai bay lên trời để lại nền đất cũ bị sụt xuống tạo thành đầm Dạ Trạch.

Ở huyện Châu Giang, tỉnh Hưng Yên ngày nay, có khu đầm lầy rất rộng, với nhiều tên gọi khác nhau như: đầm Dạ Trạch, Nhất Dạ Trạch (cái đầm hình thành sau một đêm), Mạn Trù Châu (bãi Giăng Màn), Tự Nhiên Châu (bãi Tự Nhiên),v.v. Tuy nhiên, tên gọi phổ biến và quen thuộc nhất vẫn là đầm Dạ Trạch. Sự tích đầm Dạ Trạch khá li kì. Nay, xin được trích từ sách Lĩnh Nam chích quái để giới thiệu về đầm Dạ Trạch, còn lời bàn về câu chuyện li kì này, xin kính nhường bạn đọc.

“Vua Hùng Vương thứ ba sinh hạ được một người con gái, đặt tên là Tiên Dung. Tiên Dung lên mười tám tuổi, dáng người xinh đẹp, chỉ thích ngao du thiên hạ, không muốn lấy chồng. Nhà vua yêu chiều nên cũng để nàng thỏa thích. Hàng năm, cứ vào khoảng tháng hai hoặc tháng ba, Tiên Dung sắm sửa thuyền bè, chu du ra tận ngoài biển, có khi mải vui quên cả ngày về.

Bấy giờ ở làng Chử Xá, có hai cha con rất hiền từ và hiếu thảo là Chử Vi Vân và Chử Đồng Tử. Chẳng may nhà họ gặp hỏa hoạn, của cải cháy hết, hai cha con chỉ còn lại một chiếc khố bằng vải, ra vào phải thay nhau mà mặc. Đến lúc cha già lâm bệnh, gọi con là Chử Đồng Tử tới, nói rằng:

– Cha chết cứ để trần truồng mà chôn, con hãy giữ khố lại, có thế mới mong khỏi xấu hổ.

Nhưng khi cha mất, Chử Đồng Tử cứ chôn khố theo cho cha, còn mình thì chịu cảnh đói rét trần truồng, rất khổ sở. Chử Đồng Tử thường ra sông câu cá, hễ thấy có thuyền buôn đi qua thì đứng ngâm mình dưới nước mà xin ăn.

Thế rồi hôm đó, không ngờ thuyền của Tiên Dung tới. Nghe có tiếng chiêng trống, sáo kèn náo nhiệt và thấy nghi trượng cờ quạt, Chử Đồng Tử hoảng sợ lắm. Nhân thấy trên bãi cát ven sông có mấy khóm lau lơ thơ vài ba gốc, Chử Đồng Tử bèn vào moi cát vùi thân, nấp ở đó. Phút chốc, thuyền của Tiên Dung tới. Nàng dừng lại và lên bờ dạo chơi rồi hạ lệnh cho quây màn chung quanh khóm lau làm nơi tắm gội. Tiên Dung vào màn cởi áo tắm rửa, dội nước khiến cho cát trôi, lộ ra thân hình của Chử Đồng Tử. Tiên Dung kinh ngạc, nhìn một lúc lâu, biết đó là người con trai, liền nói:

– Ta vốn không muốn lấy chồng. Nay gặp người con trai này trần truồng trong chỗ tắm gội này, ắt là do trời xui như thế. Thôi, chàng hãy mau dậy cùng tắm rửa đi.

Tiên Dung ban cho Chử Đồng Tử áo quần rồi bảo xuống thuyền, cùng dự tiệc vui vẻ. Người trong thuyền, ai ai cũng cho là cuộc kì ngộ xưa nay chưa từng có. Chử Đồng Tử nói rõ vì sao mình lại làm như thế. Tiên Dung bùi ngùi than thở, bảo chàng cùng kết duyên vợ chồng.

Chử Đồng Tử cố từ chối nhưng Tiên Dung nói:

– Sự thể gặp nhau là do trời xui ra thế, xin đừng chối từ làm gì nữa.

Những kẻ theo hầu về tâu với Hùng Vương. Hùng Vương giận dữ, nói rằng:

– Tiên Dung không hề biết tiếc danh tiết là gì. Nó đã không hề biết tiếc của cải của ta, rong chơi khắp chốn, lại còn hạ mình lấy kẻ nghèo hèn, thế thì còn mặt mũi nào mà nhìn ta nữa. Từ nay cứ mặc nó, muốn làm gì thì làm, không được trở về nữa.

Tiên Dung nghe được tin ấy, sợ không dám về, bèn cùng Chử Đồng Tử mở phố xá, lập quán chợ để mua bán với dân, tạo ra chợ lớn, tức chợ Thám bây giờ. Con buôn nước ngoài tới lui buôn bán, ai ai cũng kính thờ Tiên Dung, tôn Tiên Dung và Chử Đồng Tử làm chúa.

Một hôm, có con buôn đến nói với Tiên Dung rằng:

– Nếu quý nhân bỏ ra một dật vàng (mỗi dật tương đương với 24 lạng) cùng con buôn ra ngoài buôn bán, thì sang năm sẽ sinh lợi đến mười dật.

Tiên Dung nghe vậy, lấy làm mừng, bèn nói với Chử Đồng Tử:

– Duyên vợ chồng là do trời định, còn như cái ăn cái mặc của ta là do ta tự làm. Nay thử mang một dật vàng theo bọn con buôn ra ngoài mua vật quý về sống xem sao.

Chử Đồng Tử bèn theo người khách buôn ấy đi buôn bán, xuôi ngược khắp cả xứ người. Một hôm qua núi Quỳnh Vi (tên một quả núi chỉ có trong thần thoại), nhân khi khách buôn ghé vào lấy nước, Chử Đồng Tử bèn lên núi dạo chơi, thấy trên đó có một cái am nhỏ, trong am có một vị sư tên là Phật Quang. Phật Quang truyền phép cho Chử Đồng Tử. Chử Đồng Tử bèn đưa tiền cho người khách buôn đi mua hàng, còn mình thì ở lại học phép thuật. Sau, khách buôn trở lại am đón Chử Đồng Tử cùng về. Sư Phật Quang tặng cho Chử Đồng Tử một cái gậy, một chiếc nón lá và dặn:

– Tất cả các phép thần thông linh ứng đều đã ở cả đây.

Chử Đồng Tử về, đem chuyện học đạo kể hết cho Tiên Dung. Tiên Dung giác ngộ, bỏ cả quán chợ và nghề buôn, cùng Chử Đồng Tử đi chu du tìm thầy học đạo. Có hôm đi xa, tối đến vẫn chưa kịp về nhà, đành nghỉ tạm dọc đường, dựng gậy rồi úp nón lên để làm chỗ che thân, chẳng dè vào đến canh ba thì các thứ lầu vàng gác tía, thành quách, lâu đài, kho tàng, miếu mạo cùng vô số vàng bạc châu báu, giường chiếu trướng màn, tôi tớ nam nữ và thị vệ… hiện ra la liệt trước mắt. Sáng hôm sau, ai ai trông thấy cũng đều kinh ngạc, bèn đem hoa quả cùng các thức ăn ngon tới dâng, xin làm bề tôi. Từ đó, Chử Đồng Tử và Tiên Dung có đủ trăm quan văn võ và binh sĩ túc vệ, dựng thành một nước riêng.

Hùng Vương nghe tin ấy, cho là con gái có ý làm loạn, bèn đem quân đi đánh. Quân của Hùng Vương sắp tới nơi, quần thần xin đem binh lính ra chống cự. Tiên Dung cười nói:

– Việc này không phải do ta làm mà là do trời khiến vậy. Sống chết có trời, làm con ai chống lại cha bao giờ. Xin hãy thuận theo lẽ, cứ để mặc cho quân của vua cha chém giết.

Lúc ấy, những dân mới theo đều sợ mà chạy tứ tán, chỉ có dân cũ ở lại cùng Tiên Dung. Quân của Hùng Vương đến, vì trời đã tối nên dựng dinh trại ở bãi Tự Nhiên, phía bên kia bờ sông. Đêm ấy, trời nổi gió to, cây bật gốc, cát bay mù mịt, quân của Hùng Vương rối loạn. Tiên Dung cùng Chử Đồng Tử và bộ hạ phút chốc bay lên trời. Chỗ nền đất cũ bỗng sụt xuống thành một cái đầm rất lớn. Sáng sớm hôm sau, người ta chẳng thấy lâu đài thành quách đâu nữa, cho đó là điều linh dị, bèn lập miếu thờ, bốn mùa cúng tế. Người ta nhân đó gọi đầm ấy là Nhất Dạ Trạch, bãi cát ấy là bãi Tự Nhiên hoặc bãi Màn Trù và chợ ấy là Hà Thị”.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích đầm Dạ Trạch thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về Chử Đồng Tử, một chàng trai nghèo ở làng Chử Xá, mồ côi cha, không có cả khố để mặc, sống bằng nghề xin ăn dưới sông. Một ngày, công chúa Tiên Dung – con gái vua Hùng – trong chuyến chu du ghé bãi sông nơi Chử Đồng Tử đang ẩn mình. Khi tắm, nước trôi cát để lộ ra chàng trai, họ gặp nhau tình cờ và nên duyên vợ chồng.

Bị vua Hùng từ mặt, hai người mở chợ buôn bán rồi sau đó cùng nhau đi tìm thầy học đạo. Trong một lần dựng gậy úp nón nghỉ qua đêm, một tòa lâu đài tráng lệ bỗng hiện ra như phép thần. Họ được dân tôn làm chúa. Khi vua Hùng nghe tin, nghĩ con gái tạo phản nên kéo quân đến đánh. Đêm trước trận chiến, Chử Đồng Tử – Tiên Dung cùng thành trì bay lên trời, chỗ nền đất cũ hóa thành đầm lớn gọi là Dạ Trạch.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "xin đừng chối từ làm gì nữa"): Kể về hoàn cảnh Chử Đồng Tử và cuộc gặp gỡ định mệnh với Tiên Dung dẫn đến cuộc hôn nhân kỳ lạ.

+ Phần 2 (Tiếp đến "văn võ và binh sĩ túc vệ, dựng thành một nước riêng"): Vợ chồng Chử Đồng Tử - Tiên Dung sống ẩn cư, buôn bán rồi cùng nhau học đạo và trở nên thần tiên.

+ Phần 3 (Còn lại): Vua Hùng nghi ngờ, kéo quân đánh. Vợ chồng Tiên Dung - Chử Đồng Tử hóa thân bay về trời, nền đất hóa thành đầm Dạ Trạch.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Tại sao Tiên Dung – công chúa con vua Hùng – lại chủ động cưới Chử Đồng Tử, một người nghèo hèn? Hành động đó nói lên điều gì về nhân vật?

Tiên Dung là công chúa xinh đẹp, tính cách phóng khoáng, yêu tự do, không muốn bị trói buộc bởi lễ giáo hay hôn nhân gò bó. Cuộc gặp gỡ bất ngờ giữa nàng và Chử Đồng Tử – trong hoàn cảnh rất đặc biệt – khiến nàng tin rằng đây là sự sắp đặt của trời. Thay vì giận dữ hay xấu hổ khi phát hiện Chử Đồng Tử trần truồng, nàng lại chấp nhận và chủ động cưới chàng.

Hành động này thể hiện:

• Tư tưởng vượt thời đại: Dám chọn hạnh phúc cá nhân, dám yêu và cưới người không môn đăng hộ đối.

• Tấm lòng nhân hậu, bao dung: Không khinh thường người nghèo khó, mà trân trọng bản chất con người.

• Tinh thần tự do, độc lập: Không lệ thuộc hoàn toàn vào uy quyền vua cha hay quy tắc xã hội.

Chính điều đó làm cho Tiên Dung trở thành biểu tượng của người phụ nữ dũng cảm, vượt lên số phận để sống theo lý tưởng và trái tim của mình.

2. Chi tiết “dựng gậy, úp nón, hóa thành cung điện” có ý nghĩa gì? Qua đó, ta hiểu gì về niềm tin và tư tưởng của người xưa?

Chi tiết “dựng gậy, úp nón” và sau một đêm, cung điện, kho tàng, thành quách hiện ra kỳ ảo là yếu tố thần kỳ, thể hiện kết quả của quá trình tu hành đắc đạo của Chử Đồng Tử – Tiên Dung. Nó cho thấy niềm tin sâu sắc của người xưa vào sự giác ngộ và sức mạnh siêu nhiên của đạo pháp.

Ý nghĩa chi tiết này gồm:

• Biểu tượng cho sự biến hóa kỳ diệu khi con người đạt tới cảnh giới cao về tâm linh.

• Khẳng định giá trị tinh thần, đạo lý cao hơn vật chất – nhờ sự học đạo, họ có được tất cả mà không cần tranh đoạt.

• Gợi mở tư tưởng thoát tục, rũ bỏ trần thế của người xưa – một niềm tin phổ biến trong tín ngưỡng dân gian và Phật giáo thời cổ.

Qua đó, ta thấy người xưa đề cao đạo đức, tu tâm dưỡng tính, coi đó là con đường để đạt tới hạnh phúc và sự thăng hoa, chứ không phải chỉ dựa vào quyền lực hay của cải.

3. Giá trị nội dung

• Đề cao tình yêu chân thành vượt rào cản địa vị, xuất thân, thể hiện tư tưởng tiến bộ về hôn nhân và giá trị con người.

• Tôn vinh đức hi sinh, ý chí vươn lên và tinh thần học hỏi, tu dưỡng đạo đức của con người.

• Phản ánh tư tưởng nhân quả, tín ngưỡng dân gian: Người có đạo, có đức sẽ được trời giúp, hóa thần.

• Phản ánh một phần mâu thuẫn xã hội giữa quyền lực (vua Hùng) và hạnh phúc cá nhân (Tiên Dung – Chử Đồng Tử).

4. Giá trị nghệ thuật

• Yếu tố kỳ ảo, thần kỳ được sử dụng sinh động (dựng gậy hóa lâu đài, bay về trời…).

• Lối kể chuyện giàu hình ảnh, cảm xúc, kết hợp giữa trần thế và thần thoại, giữa hiện thực và huyền ảo.

• Ngôn ngữ giản dị, mộc mạc, gần gũi, mang màu sắc truyền thống dân gian.