Đọc truyện: Bảy điều ước (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH BẢY ĐIỀU ƯỚC

I. Đọc truyện

BẢY ĐIỀU ƯỚC

Hai anh em nọ có tính tình trái ngược nhau, người anh thì lười biếng ham chơi còn người em thì siêng năng chăm chỉ. Dù cho có được điều ước của cô tiên nhưng người anh vẫn lêu lỏng và cuối cùng bị chết đuối. Người em thấy vậy đã dùng điều ước cuối cùng ước anh sống lại. Cuối cùng, người anh đã biết ân hận và hai anh em cùng nhau quyết chí làm ăn.

Ngày xưa có hai vợ chồng bác nông sinh được hai người con trai. Người anh thì tham lam, lười biếng còn người em thì thật thà, tốt bụng, chăm chỉ chịu thương chịu khó. Khi cha mẹ còn sống người anh chỉ biết sống dựa dẫm vào cha mẹ, khi cha mẹ qua đời anh ta lại sống dựa dẫm vào người em.

Suốt ngày người anh chỉ biết rong chơi, rượu chè cờ bạc, còn nếp nhà tranh cha mẹ để lại anh ta cũng bán nốt đi để lấy tiền tiêu xài. Cuối cùng không có nơi nào để ở hai anh em phải chia tay nhau mỗi người một ngả.

Người anh chẳng biết làm lụng gì nên phải đi ăn xin khắp nơi xin mọi người bố thí để sống qua ngày. Còn về phần người em, anh có chiếc cần câu cha để lại nên ngày nào anh cũng ra sông để câu cá. Chẳng quản ngại nắng mưa người em rất chăm chỉ cần mẫn làm việc, và không bao lâu sau anh dành dụm tiền mua được một chiếc vó từ đó công việc của anh đỡ vất vả hơn rất nhiều.

Nhờ hay lam hay làm lại biết tiết kiệm, chắt bóp chẳng bao lâu sau anh đã chuộc lại được căn nhà tranh của cha mẹ. Vì thương anh nên người em lại tìm người anh về sống chung, nhưng người anh vẫn chứng nào tật ấy, không chịu làm ăn.

Một hôm, người em đi từ sáng đến chiều mà không câu được con cá nào. Anh đành phải vạch lau, lách theo bờ để tìm đến một đoạn sông vắng, rồi kiên trì thả vó nhưng lần nào kéo vó lên cũng không có một con cá nào. Người em buồn quá định cất vó đi về thì lần cuối cùng anh cất vó thì thấy võ nặng trĩu, anh phải gắng hết sức thì mới nhấc được vó lên được. Người em vô cùng kinh ngạc khi thấy trong vó không phải là cá mà là một cô gái vô cùng xinh đẹp.

Sau khi được người em vớt lên, cô gái kể lại sự việc cho người em nghe. Cô gái vốn là tiên nữ trên trời, một hôm cô xuống sông tắm chẳng may đã bị con trai vua thủy tề bắt làm vợ, nay nhờ người em kéo vó mà nàng mới thoát được lên bờ. Và để đền ơn chàng, nàng tiên đã ban tặng cho người em bảy điều ước và dặn:

– Nếu chàng muốn cho ai điều ước, thì chàng chỉ cần đặt tay lên đầu người đó, mỗi lần đặt tay lên đầu là một điều ước.

Nói xong nàng tiên đặt tay lên đầu người em bảy lần rồi biến mất. Khi về đến nhà, người em đem hết sự tình kể cho người anh. Người anh tham lam bảo người em hãy cho mình bốn điều ước, người em bằng lòng ngay và đặt tay lên đầu người anh bốn lần.

Người anh ước ngay điều ước thứ nhất:

– Ta ước có một tòa lâu đài nguy nga, lộng lẫy chứa đầy vàng bạc châu báu.

Người anh vừa dứt lời thì lập tức tòa lâu đài nguy nga tráng lệ hiện ra trước mắt. Anh ta vô cùng vui sướng và đi khắp ngôi nhà để khám phá.

Còn người em, anh chỉ ước có một ngôi nhà vững chãi để thay cho ngôi nhà đã rột nát. Ước mong thứ hai là có một mảnh ruộng tốt để cày cấy. Còn điều ước cuối cùng anh vẫn để giành.

Ngày ngày, ngoài việc đồng áng, anh lại mang vó ra sông để kiếm cá. Từ ngày giàu có người anh trở nên hợm hĩnh, không coi ai ra gì. Những người nghèo khó đến xin giúp đỡ anh ta đều từ chối và đuổi đi. Anh ta còn dùng điều ước thứ hai để ước hàng xóm láng giếng biến mất hết để không ai có thể làm phiền anh ta. Dần dần anh ta càng bị mọi người ghét bỏ và xa lánh, vì thế nên quanh năm anh ta không thể nói chuyện được với ai. Sống một mình mãi anh ta sinh buồn chán.

Một hôm anh ta ước đến điều ước thứ ba: “Ta cảm thấy sống mãi ở trần gian này thật chán quá, ta ước được lên cung trăng để được chơi với chị Hằng, chú Cuội”. Lập tức một trận cuồng phong kéo tới đưa anh ta lên tít trời cao. Anh ta sợ hãi ngắm nghiền hai mắt lại đến khi không nghe thấy tiếng gió rít nữa mới dám mở mắt ra nhìn. Thì ra anh ta đã lên đến cung trăng, anh ta sửng sốt khi nhận ra chú Cuội bằng xương bằng thịt đang đứng ngay trước mặt.

Chú Cuội đưa cho anh ta một cái rìu và bảo:

– Ở nơi này mọi thứ đều khó kiếm, anh muốn no bụng thì phải bổ củi mới có cơm để ăn.

Người anh bắt đầu bổ củi, anh ta bổ đến khi chân tay mỏi rã rời không thể nhấc được cái rìu nữa nhưng vẫn chẳng thấy cơm cháo đâu cả. Lúc ấy Cuội mới cười bảo anh ta:

– Ha! Ha! Tôi bảo anh bổ cây lấy củi chứ có bảo anh bổ củi lấy cơm đâu.

Rồi Cuội lại bảo người anh mài đá lấy bột ăn cho đỡ đói. Người anh tưởng thật lại cố sức mài đá cho thành bột, nhưng bột đá chát quá anh ta không tài nào nuốt nổi. Thấy vậy Cuội lại cười và bảo:

– Ha! Ha! Tôi nhờ anh mài hộ tảng đá để làm bàn cờ, chứ bột đá thì sao có thể ăn được.

Người anh vừa đói vừa khát lại bị Cuội lừa nên anh ta lại thấy chán cung Trăng. Anh ta lại ước tiếp điều ước thứ tư: “Hãy đưa ta đến xứ sở Mặt trời.” Điều ước thành sự thật, nhưng chưa đến được Mặt trời anh ta thấy nóng quá anh ta vội liều nhảy xuống mặt đất . Người anh rơi xuống ngay con sông nơi người em thường hay câu cá. Anh ta được những người thuyền chài vớt lên nhưng anh ta đã bị tắt thở rồi.

Nhận được tin báo người em vội vã ra nhận xác người anh. Còn một điều ước cuối cùng anh ước cho anh trai mình được sống lại. Người anh vô cùng hối hận vì những việc mình đã làm, thay tâm đổi tính ngày ngày chịu khó làm việc. Nhờ biết bảo ban nhau làm ăn cuộc sống của hai an hem ngày càng khấm khá hơn.Người em còn chịu khó khăn gói quả mướp đi học hỏi, anh còn tìm được bao nhiêu giống cây tốt mang về. Chẳng bao lâu sau ruộng của hai anh em được cấy giống lúa tốt cho gạo thơm ngon, còn vườn cây thì xanh tốt toàn hoa thơm quả ngọt. Rồi hai anh em đều cưới được hai cô vợ xinh đẹp nết na. Và họ sống bên nhau thật vui vẻ hạnh phúc.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Bảy điều ước thuộc thể loại truyện cổ tích thần kỳ.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về hai anh em mồ côi cha mẹ. Người anh thì lười biếng, tham lam, còn người em chăm chỉ, thật thà. Sau khi cha mẹ mất, người anh sống dựa dẫm vào em rồi lại bán cả nhà cửa, cuối cùng đi ăn xin. Người em chăm chỉ câu cá và được nàng tiên ban tặng bảy điều ước vì đã cứu nàng khỏi thủy cung. Người em chia cho anh bốn điều ước, chỉ giữ lại ba cho mình.

Người anh tham lam ước có lâu đài, ước xua đuổi hàng xóm, ước lên cung trăng, rồi lại ước đến xứ sở mặt trời. Sau cùng, anh bị rơi xuống trần gian và chết đuối. Người em dùng điều ước cuối cùng để cứu anh. Sau biến cố, người anh thay đổi tính nết, cùng em siêng năng làm ăn, học hỏi, nên cuộc sống trở nên ấm no, hạnh phúc.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "nhưng người anh vẫn chứng nào tật ấy, không chịu làm ăn"): Hoàn cảnh và tính cách trái ngược của hai anh em

+ Phần 2 (Tiếp đến "người em bằng lòng ngay và đặt tay lên đầu người anh bốn lần"): Người em cứu tiên nữ và được ban cho bảy điều ước

+ Phần 3 (Tiếp đến "người thuyền chài vớt lên nhưng anh ta đã bị tắt thở rồi"): Người anh lạm dụng điều ước, gặp tai họa

+ Phần 4 (Còn lại): Người em dùng điều ước cuối để cứu anh, anh hối cải

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Người em trong truyện có những phẩm chất gì đáng quý và điều đó được thể hiện qua những hành động cụ thể nào?

Người em là nhân vật trung tâm được xây dựng với nhiều phẩm chất đáng quý, tiêu biểu cho hình ảnh người lao động trong truyện cổ tích Việt Nam – thật thà, nhân hậu, cần cù và bao dung.

• Trước hết, người em là người chăm chỉ, cần mẫn trong lao động. Dù hoàn cảnh nghèo khó, anh không oán trách số phận mà luôn nỗ lực vươn lên. Khi cha mẹ mất, anh không ngại khó khăn, tiếp tục đi câu cá bằng chiếc cần cha để lại để mưu sinh. Không chỉ vậy, anh còn tiết kiệm để mua vó, rồi nhờ siêng năng mà chuộc lại được căn nhà cha mẹ để lại. Điều này cho thấy ý chí vươn lên bằng sức lao động của người em.

• Thứ hai, anh là người biết sống vì người khác và có lòng vị tha sâu sắc. Khi được nàng tiên ban cho bảy điều ước – một cơ hội hiếm có trong đời – người em không giữ hết cho riêng mình mà lập tức chia cho người anh bốn điều ước, dù trước đó người anh đã lười biếng và bỏ rơi anh. Điều đó chứng minh anh sống không ích kỷ, luôn nghĩ đến người thân.

• Thứ ba, anh có tấm lòng bao dung và nhân hậu. Dù người anh đã nhiều lần khiến anh thất vọng – từ lười biếng, ăn bám đến sử dụng điều ước vào những việc vô bổ và ích kỷ – người em vẫn không hề trách móc. Thậm chí khi người anh chết vì hậu quả từ chính lựa chọn của mình, người em vẫn dùng điều ước cuối cùng để cứu anh. Điều này thể hiện đức hy sinh và sự cao thượng của người em.

• Cuối cùng, người em luôn sống với tinh thần cầu tiến, ham học hỏi. Không chỉ lo làm ăn, anh còn mang quả mướp đi học hỏi kỹ thuật, giống cây mới, mang về giúp cải thiện đời sống. Đây là chi tiết rất nhân văn, cho thấy trí tuệ và lòng yêu lao động của người em.

→ Như vậy, nhân vật người em không chỉ đại diện cho người dân lao động cần cù mà còn là tấm gương về đạo đức, lòng nhân ái và tinh thần vượt khó. Anh chính là nhân tố tích cực cảm hóa người anh, góp phần tạo nên kết thúc có hậu cho câu chuyện.

2. Qua những điều ước của người anh, tác giả dân gian muốn truyền tải bài học đạo đức gì về lòng tham và lối sống hưởng thụ?

Những điều ước của người anh là một chuỗi hành động thể hiện rõ bản chất tham lam, ích kỷ và lười biếng – đây cũng là điểm nhấn quan trọng giúp tác giả truyền tải bài học đạo đức sâu sắc về hậu quả của lối sống lệch lạc.

• Ngay điều ước đầu tiên, người anh đã ước có lâu đài nguy nga, đầy vàng bạc châu báu, thể hiện sự ham muốn hưởng thụ vật chất mà không muốn lao động để làm ra. Điều đó cho thấy anh chỉ quan tâm đến vẻ bề ngoài, sự xa hoa, coi thường giá trị của lao động chân chính.

• Điều ước thứ hai khiến người đọc phải suy nghĩ: anh ta ước cho hàng xóm láng giềng biến mất hết, chỉ vì không muốn ai làm phiền mình. Đây là minh chứng rõ nhất cho lối sống ích kỷ, chỉ muốn sống một mình, không quan tâm đến cộng đồng. Nhưng kết quả là anh ta bị cô lập, không ai nói chuyện, không ai giúp đỡ. Điều này cho thấy một người chỉ biết sống cho mình sẽ bị xã hội xa lánh.

• Điều ước thứ ba – muốn lên cung trăng để chơi với chị Hằng và chú Cuội – càng bộc lộ sự viển vông, mơ mộng phi thực tế của người anh. Khi lên đến nơi, anh lại bị Cuội trêu chọc, phải lao động khổ cực để kiếm sống nhưng vẫn không được ăn no. Đây là một bài học sâu sắc: dù ở bất kỳ đâu, con người cũng phải lao động để sống, không ai có thể sống dựa dẫm vào điều ước hay người khác mãi được.

• Điều ước cuối cùng – đến xứ sở mặt trời – thể hiện sự bốc đồng, thiếu suy nghĩ. Khi không chịu nổi cái nóng, anh ta tự ý nhảy xuống, dẫn đến cái chết. Đây là hậu quả tất yếu cho những người sống buông thả, thiếu trách nhiệm với chính bản thân.

→ Nhìn chung, các điều ước của người anh không chỉ cho thấy tính cách tham lam, ích kỷ và thiếu hiểu biết, mà còn phản ánh hậu quả của lối sống không gắn với thực tế, không biết điểm dừng. Qua đó, tác giả dân gian ngầm gửi đến người đọc bài học: mọi sự sung sướng, giàu có nếu không xuất phát từ lao động chân chính thì đều chóng qua, thậm chí mang lại tai họa.

3. Giá trị nội dung

• Đề cao phẩm chất tốt đẹp của người lao động: chăm chỉ, trung thực, tiết kiệm, yêu thương gia đình.

• Phê phán thói lười biếng, ích kỷ, sống ỷ lại, chỉ biết hưởng thụ mà không lao động.

• Cổ vũ tinh thần sửa sai, cải tà quy chính.

• Ca ngợi lòng bao dung, vị tha và tình anh em ruột thịt.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cách xây dựng nhân vật tương phản: Người anh và người em được xây dựng với tính cách trái ngược, làm nổi bật tính cách tốt đẹp của người em.

• Yếu tố kỳ ảo: Chi tiết tiên nữ, bảy điều ước, đi cung trăng, xứ sở mặt trời... mang tính hoang đường nhưng đầy sức hấp dẫn, giúp truyện giàu tưởng tượng.

• Lối kể mạch lạc, giàu hình ảnh: Giúp người đọc dễ hình dung và theo dõi, phù hợp với truyện kể dân gian.

• Ngôn ngữ gần gũi, bình dị: Phù hợp với phong cách truyền miệng của truyện cổ tích.