Đọc truyện: Bụng làm dạ chịu (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH BỤNG LÀM , DẠ CHỊU

I. Đọc truyện

BỤNG LÀM , DẠ CHỊU

Ngày xưa, có một anh chàng vô công rồi nghề, ngày ngày chỉ biết ăn bám vợ và khoác lác. Người vợ rất lấy làm bực mình vì phải nai lưng ra làm nuôi chồng và ba đứa con. Một hôm, chị vợ bắt anh ta phải đi học một nghề gì để nuôi thân vì mình không cáng đáng nổi nữa. Anh chàng đi lang thang suốt buổi, hết đứng bụi này lại ngồi bụi kia chả học nghề ngỗng gì cả, cho đến xế trưa lại về.

Trước khi vào nhà, hắn đứng nấp sau vách có ý nghe ngóng xem vợ có nói xấu gì mình chăng. Vừa khi người vợ đi chợ về mua được năm tấm bánh gói, chia cho ba đứa con mỗi đứa một cái. Còn lại hai cái, mẹ bảo con đưa vào buồng cất vào trong vại gạo cho cha. Nghe thấy thế, anh ta rất thích, chờ một lúc lâu mới giả bộ đi từ phía cổng bước vào nhà. Vợ hỏi:

- Đã tìm được nghề gì chưa?

- Đã, hắn đáp.

- Nghề gì mà học nhanh thế?

- Tao đi dọc đường gặp một ông thầy hít, ông ấy dạy cho tao bói bằng cách hít. Bây giờ có cái gì cất giấu ở đâu, tao chỉ dùng lỗ mũi hít hít mấy cái là tìm ra ngay. Nào, có cái gì cần tìm để tao làm thử cho mà xem?

Vợ tiếp lời ngay:

- Vậy thì tôi có mua cho hai cái bánh còn cất đi một nơi, cứ hít cho ra mà ăn, như không tìm được thì nhịn vậy!

Thế là anh chàng ngước mũi lên giả bộ hít mấy cái, rồi nói:

- Đúng rồi, nó ở trong vại gạo.

Rồi hắn chạy vào lấy bánh ra ăn trước con mắt kính phục của vợ con.

Người vợ tưởng thật, mừng quá, vội chạy đi loan báo với xóm giềng rằng chồng mình học được nghề thầy hít, thử đoán một việc thấy hay như thần. Từ nay ai có một cái gì cứ đến nhờ anh ấy tìm hộ.

Hôm ấy, trong xóm có một bà mất một ổ lợn con, kiếm khắp mọi nơi không thấy. Nghe nói thế, bà ta vội chạy đến khẩn khoản nhờ tìm. Thật là may cho anh chàng, vì lúc đứng nghỉ ở một bụi tre dọc đường, hắn đã trông thấy bầy lợn con chạy lạc vào đó. Hắn ta mừng quá, bảo bà già:

- "Nếu kiếm được thì bà sẽ cho tôi những gì!".

Bà ta hứa cho hai con lợn con. Anh ta cũng giả vờ hít mấy cái rồi dắt bà đến ngay chỗ có lợn. Bầy lợn được tìm ra ngay và sau đó anh được chia hai con như lời chủ nhân đã hứa. Vợ thấy chồng chỉ học một nghề giản dị mà làm ra của dễ dàng thì sung sướng quá, vội chạy về khoe với cha mẹ đẻ. Người cha nghe nói con rể học được phép lạ cũng có ý hâm mộ. Ông ta nói riêng với vợ:

- "Bà cứ bảo gọi rể sang đây. Nếu nó chỉ đúng món tiền chôn ở gốc táo sau vườn thì cho nó một nửa".

Ông ta không ngờ chàng rề của ông đã lén theo vợ sang từ lúc nãy và đứng nấp ở một góc nhà. Nghe cha vợ bảo thế, anh ta lén chạy một mạch về nhà rồi giả cách nằm ngủ. Khi vợ và mẹ vợ về, phải thức mãi hắn mới chịu dậy. Thế là anh chàng theo sang nhà ông nhạc, chỉ đúng chỗ chôn của, và được thưởng một nửa số tiền chôn.

Từ đó tiếng đồn về thầy hít lan đi rất nhanh. Cũng vào thời gian ấy trong hoàng cung bỗng xảy ra một vụ trộm lớn. Nhà vua mất trộm một con rùa vàng và một con rùa bạc là hai món bảo vật của vua Trung-quốc tặng. Trong cung rối rít cả lên, chả có cách gì tìm ra thủ phạm cả. Vừa nghe tiếng đồn có thầy hít đại tài, vua vội sai quân lính đi mời về cho bằng được.

Khi thấy sứ giả đến nhà triệu mình, anh chàng vô cùng hoảng hốt. Chót đánh lừa mọi người, anh ta không còn biết than thở với ai cả. Nằm trong cáng dọc đường về kinh đô, anh ta nghĩ bụng:

- "Thôi phen này thì bay đầu đến nơi rồi!".

Anh chàng buồn quá, tưởng tượng những nhục hình đang chờ mình ở cung vua mà rụng rời chân tay. Vì thế khi qua sông, anh ta nhảy đại xuống nước, nghĩ rằng thà chết ở đây còn hơn bị kìm kẹp khổ thân.

Hai người lính khiêng cáng sợ rằng hắn chết thì tai vạ sẽ đổ lên đầu mình, bèn chia nhau lặn xuống nước tìm và cuối cùng cũng lôi được anh chàng lên bờ. Khi tỉnh lại, hắn ta rất thất vọng, nhưng cũng làm bộ giận, mắng hai người đó:

- Tao xuống để hỏi vua Thuỷ tề xem ai là thủ phạm chứ có can gì mà chúng mày hốt hoảng lên như thế.

Nhưng trong bụng anh ta nghĩ:

- "Thế là muốn thoát cũng không thoát nổi. Biết tính làm sao bây giờ?".

Anh chàng lại nằm lên cáng cho hai người kia khiêng đi, miệng lẩm bẩm mấy tiếng:

- Bụng làm dạ chịu, chớ khá than van!

Không ngờ hai người khiêng cáng mà vua sai đi: một người tên là Bụng và một tên là Dạ. Hai đứa đã đồng mưu ăn trộm hai con rùa của vua. Tang vật hiện còn giấu trên máng nhà, chưa đưa đi thoát được. Nay nghe thầy hít lẩm bẩm như thế, tưởng là thầy đã hỏi vua Thủy tề biết rõ cơ sự rồi, bọn họ bèn hạ cáng xuống và lạy thầy như tế sao. Cả hai thú tội cho thầy nghe rồi cuối cùng xin thầy làm ơn giấu giùm, nếu không sẽ khó mà thoát án tử hình.

Nghe đoạn, thầy như mở cờ trong bụng, vội hứa để bọn họ an tâm. Khi gặp vua, anh chàng lại giở giói phép hít của mình và quả nhiên tìm được hai bảo vật còn giấu ở trên ống máng. Nhà vua thán phục tài năng của anh, tặng thưởng rất hậu, lại ban cho tước lớn.

Anh ta về nhà chưa được bao lâu thì bỗng một hôm được sứ Trung quốc tìm đến tận nhà ngỏ lời mời mọc khẩn khoản. Số là trong cung cấm của hoàng đế Trung-quốc vừa xảy ra một mẻ trộm rất lớn. Nhiều món bảo vật quý giá nhất trần đời đều bị bọn người táo gan lấy mất. Nhiều thầy bói được vời đến cung nhưng chả nên tích sự gì cả. Nay nghe tiếng có thầy hít Việt-nam đại tài nên phái sứ giả sang mời tìm hộ. Nếu tìm được bảo vật, hoàng đế sẽ ban tứ rất hậu.

Anh chàng lần này lại lo sốt vó, có thể nói hơn cả mấy lần trước. Vừa qua một khúc sông, anh ta đã nhảy ngay xuống nước định tự vẫn như lần trước. Không ngờ người ta lại cứu được lên. Nhưng lần này không hiểu anh ta nhảy thế nào mà khi lên bị sứt một một bên mũi. Hồi tỉnh lại, anh chàng chỉ cái mũi sứt nói với sứ giả Trung-quồc rằng:

- "Tôi nhờ có cái mũi này mới làm ăn được. Nay con cá nóc đã cướp mất sự mầu nhiệm của tôi rồi, còn gì mà sang nữa".

Sứ giả không biết nói thế nào, đành phải để cho anh ta trở lại nhà.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Bụng làm dạ chịu thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một anh chàng lười biếng, không chịu làm ăn, sống bám vào vợ. Một lần bị vợ ép đi học nghề, hắn lười biếng lang thang rồi về nói dối rằng học được nghề “thầy hít”, chỉ cần ngửi là biết đồ vật giấu ở đâu. Tình cờ đoán trúng nơi vợ cất bánh và giúp bà lão tìm được lợn con nên được mọi người tin là có tài.

Tiếng đồn lan xa, hắn còn may mắn nghe lén cha vợ nói về chỗ giấu tiền và nhờ đó đoán trúng, được thưởng. Sau đó, hắn bị vua triệu vào cung để tìm bảo vật bị mất. Lo sợ bị lộ, hắn định tự tử, nhưng may mắn hai lính canh là thủ phạm, tưởng hắn biết rõ mọi việc nên xin tha và chỉ chỗ giấu đồ. Nhờ vậy hắn lập công lớn.

Lần sau, hoàng đế Trung Quốc cũng mời hắn sang tìm bảo vật. Quá sợ, hắn lại nhảy xuống sông định chết. Lần này bị sứt mũi, nhân cơ hội đó bịa ra rằng cái mũi là nguồn sức mạnh và đã bị cá nóc phá mất, không còn làm ăn được nữa. Sứ giả đành để hắn về nhà. Câu chuyện kết thúc với hình ảnh một kẻ bịp bợm nhưng gặp may nên thoát nạn và hưởng vinh hoa.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "vội chạy về khoe với cha mẹ đẻ"): Anh chàng bịa ra nghề "thầy hít" và nhờ may mắn mà nổi danh

+ Phần 2 (Tiếp đến "tặng thưởng rất hậu, lại ban cho tước lớn"): Được vua trọng dụng và thoát nạn nhờ sự tình cờ

+ Phần 3 (Còn lại): Tránh đi sứ sang Trung Quốc bằng kế bịa chuyện “mất mũi”

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao anh chàng được mọi người tin là "thầy hít" tài giỏi, dù thực chất không có năng lực gì?

• Vì anh ta biết lợi dụng tình huống trùng hợp và thông tin bí mật nghe lén được:

  • Nghe trộm vợ cất bánh → đoán đúng nơi cất.

  • Tình cờ thấy lợn bị lạc → giúp người ta tìm lại.

  • Nghe trộm cha vợ nói chuyện → biết chỗ giấu tiền.

• Những sự kiện “ăn may” liên tiếp khiến anh trở nên nổi tiếng. Người dân thời xưa lại có xu hướng mê tín, dễ tin vào điều huyền bí, không hoài nghi, nên càng tôn sùng "thầy hít".

• Anh ta còn biết cách phô diễn tài năng giả tạo đúng lúc, khiến người ta tin phục mà không đặt câu hỏi

2. Anh chàng đã thoát khỏi những tình huống hiểm nghèo như thế nào? Điều đó phản ánh điều gì về tính cách và số phận của nhân vật?

• Khi bị vua mời tìm rùa quý mất trộm, hắn sợ bị phát hiện là kẻ bịp nên định tự tử. Nhưng chính hai lính áp giải – là thủ phạm – nghe lầm câu nói vô tình của hắn, tưởng là "thầy hít" biết hết, nên thú tội.

• Khi hoàng đế Trung Quốc mời sang, hắn tiếp tục nhảy sông trốn. Bị cá cắn mất mũi, hắn lại xoay xở rất nhanh bằng cách bịa chuyện cái mũi là "nguồn phép" và đã hỏng, nên không làm được gì nữa.

• Những tình huống đó cho thấy: anh chàng không có thực tài, nhưng khôn ranh, nhanh trí, giỏi luồn lách, đặc biệt luôn gặp may. Câu chuyện phản ánh rõ kiểu người “sống nhờ thời cơ” trong dân gian.

3. Giá trị nội dung

• Phê phán sự lười biếng, gian dối, sống bám vào người khác qua hình ảnh anh chàng không chịu học hành hay lao động chân chính.

• Chỉ trích thói mê tín, nhẹ dạ, dễ tin của người dân, qua cách mọi người sùng bái “thầy hít” một cách mù quáng chỉ vì vài lần đoán trúng.

• Châm biếm xã hội phong kiến, nơi đôi khi những kẻ bịp bợm lại dễ dàng được tung hô, còn người tốt chân thật có khi bị bỏ quên.

• Ca ngợi trí khôn ứng xử linh hoạt, dù không chính danh, qua đó phản ánh một mặt hiện thực đời sống là “kẻ khôn chưa chắc là người tài, nhưng vẫn có thể thành công nếu biết lợi dụng cơ hội”.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện hài hước, trào phúng, đầy những tình tiết bất ngờ khiến người đọc vừa buồn cười, vừa ngẫm nghĩ.

• Xây dựng nhân vật điển hình, khắc họa rõ nét một kiểu người vừa gian, vừa may, vừa khéo mồm.

• Sử dụng các yếu tố lặp, tăng tiến và trùng hợp tạo nên cao trào hấp dẫn cho câu chuyện.

• Ngôn ngữ kể chuyện sinh động, gần gũi, dí dỏm, đặc trưng của truyện dân gian truyền miệng.