Đọc truyện: Tra tấn hòn đá (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH TRA TẤN HÒN ĐÁ

I. Đọc truyện

TRA TẤN HÒN ĐÁ

Chuyện kể về người đàn bà nghèo sau khi mua sắm đồ Tết không may bị trượt chân bởi tảng đá mà tất cả rơi xuống bùn. Vì quá thương thân bà khóc lóc và được quan đến hỏi. Sau đó, vì muốn giúp người đàn bà nên đã giả vờ tổ chức buổi xét xử tảng đá. Người dân vì tò mò đã bỏ tiền vào xem và số tiền đó được quan trao lại cho người đàn bà.

Ngày xưa có hai vợ chồng một người nghèo, suốt năm đầu tắt mặt tối, ăn bữa sớm không biết có bữa chiều. Kỳ ấy năm hết Tết đến mà trong nhà không có lấy một bát gạo. Mãi về sau người chồng chạy hết các cửa nhà giàu, nói sùi bọt mép mới vay được ba công non. Mừng quá, chồng vội vã mang về để đến sáng mai là ngày ba mươi cho vợ kịp đi sắm Tết.

Sau khi mua hết số tiền, người vợ đội mủng lên đầu trở vào cổng chợ. Trên đường về phải lội qua một cái mương nước. Chẳng may cho bà ta, khi bước chân lên một hòn đá thì bị trượt chân ngã vật xuống nước. Bao nhiêu gạo, thịt, vàng, hương, v.v… trong mủng đều ngập vào bùn. Thấy số phận đen đủi, người đàn bà nọ không buồn nhặt nữa, ngồi xoài xuống bên vệ đường, khóc lóc rất thảm thiết.

Đang khóc, bỗng có một ông quan huyện đi hành hạt ngang qua đó. Thấy chuyện lạ, quan sai lính dừng võng, đòi người đàn bà tới hỏi vì sao mà khóc? Người đàn bà mếu máo kể lại tình cảnh của mình cùng việc xảy ra vừa rồi cho quan nghe và nói thêm:

– Thiếp không sợ chồng đánh mà chỉ thương thân thôi! Chẳng biết đến bao giờ thì vận đen mới thôi không ám ảnh nữa.

Quan huyện vốn có lòng thương người. Khi nghe những lời than thở, ông rất động lòng, bèn nghĩ ra một kế để giúp đỡ người đàn bà nọ ăn một cái Tết ngon lành. Ngồi trên võng, ông truyền lệnh:

– Cứ như lời mụ khai thì hòn đá kia là kẻ phạm tội. Dù nó là đá cũng không thể vượt được phép nước. Ta sẽ vì nhà mụ mà bắt nó bồi thường. Lính đâu! Đưa bị cáo về công đường đối chất.

Thấy bọn lính hầu ngơ ngác, ông thét làm ngay.

Khi thấy đá ỳ không dậy, ông bảo trói lại và khiêng về huyện tra tấn cho được mới nghe.

Lại nói về chuyện hôm ấy có nhiều người nghe tin quan huyện tra tấn hòn đá để đòi bồi thường gạo thịt, vàng, hương cho người đàn bà thì ai nấy không ngăn được tò mò, vội đổ xô tới huyện đường để xem một tý. Họ xúm đen đặc ở cổng huyện. Quan truyền cho lính đặt hai cái thúng ở cổng, dặn rằng ai bỏ vào đấy ba mươi đồng kẽm sẽ cho vào xem. Trong khi đó, ở phía công đường có mấy người đã được cắt sẵn việc tra tấn. Tiếng hỏi cung, tiếng quát nạt, tiếng roi vụt văng vẳng phát ra. Mọi người tranh nhau ném tiền để được vào cửa. Khi hai cái thúng đã đầy ắp tiền, quan bèn bảo bọn lính lệ nghỉ roi vọt, rồi ông đứng trước mọi người trỏ nguyên cáo bị cáo phân xử:

– Bản chức đứng trước một vụ án khá rắc rối. Theo như lời nguyên cáo cùng tất cả chứng tá khai thì tội trạng bị cáo đã rành rành, không thể chối cãi vào đâu được, mặc dầu đến giờ nó vẫn chưa chịu cung xưng. Bản chức quyết bắt bị cáo bồi thường đầy đủ số thiệt hại. Thế nhưng, xét nó không có gì để thi hành bản án này. Tất cả mọi người đến đây vì thương hại bị cáo giúp mỗi người một ít. Vậy bản chức quyết định: số tiền trong thúng bất kể bao nhiều đều giao cho nguyên cáo có quyền sử dụng. Còn bị cáo được phóng thích trở về chỗ cũ hay đi đâu mặc ý.

Tất cả mọi ngườibiết là mắc mưu quan nhưng không một người nào tỏ vẻ tiếc của cả. Còn người đàn bà nọ sung sướng đưa tiền về nhà.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Tra tấn hòn đá thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một người đàn bà nghèo khổ, sau khi vay được chút tiền cuối năm, đi sắm Tết về thì chẳng may trượt chân ngã xuống mương, làm đổ hết gạo, thịt, vàng, hương... Bà đau đớn vì công sức cả năm mất sạch, ngồi khóc bên đường. Gặp lúc quan huyện đi qua, thấy thương cảnh ngộ, ông nghĩ kế xử kiện hòn đá làm bà ngã. Quan cho lính khiêng đá về huyện đường, truyền mở phiên tòa công khai. Người dân tò mò kéo đến xem, phải mua vé vào cửa bằng cách bỏ tiền vào thúng. Khi thúng đầy tiền, quan tuyên bố xử đá có tội nhưng không có gì để đền, nên lấy tiền người dân quyên góp đưa hết cho bà. Mọi người hiểu ra mưu mẹo của quan nhưng ai nấy đều khâm phục và vui vẻ.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "ngồi xoài xuống bên vệ đường, khóc lóc rất thảm thiết"): Giới thiệu hoàn cảnh nghèo khổ của hai vợ chồng, người chồng cố gắng vay tiền để vợ đi sắm Tết. Nhưng trên đường về, người vợ bị trượt chân, làm rơi hết đồ ăn Tết xuống bùn. Quá đau khổ, bà ngồi khóc nức nở bên vệ đường.

+ Phần 2 (Tiếp đến " về huyện tra tấn cho được mới nghe"): Quan huyện tình cờ đi qua, nghe chuyện liền thương cảm và lập kế giúp đỡ bà bằng cách giả vờ xét xử hòn đá gây ra tai nạn, ra lệnh lính khiêng đá về huyện.

+ Phần 3 (Còn lại): Người dân tò mò kéo đến xem xét xử hòn đá, phải bỏ tiền vào thúng để vào cổng. Sau khi hai thúng đầy, quan tuyên bố lấy tiền đó bồi thường cho người đàn bà. Mọi người dù biết là mưu kế cũng không ai oán trách, còn người đàn bà vui mừng được ăn Tết no đủ.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Tại sao quan huyện lại nghĩ ra cách xử kiện hòn đá thay vì trực tiếp giúp đỡ người đàn bà? Việc đó có ý nghĩa gì?

• Quan huyện biết người đàn bà nghèo thật thà, không có ai để dựa vào, cũng không thể vay thêm ở đâu, trong khi ông lại không thể công khai dùng tiền công quỹ hoặc tiền riêng để cho bà, vì như thế sẽ dễ bị tai tiếng là thiên vị hay không công bằng.

• Việc tổ chức “xét xử hòn đá” là một hình thức giúp đỡ gián tiếp nhưng đầy thông minh và nhân văn. Thứ nhất, nó tránh được việc quan bị nói là thiên vị hay dùng quyền lực tùy tiện. Thứ hai, nó kích thích sự tò mò và hiếu kỳ của dân chúng – từ đó thu được khoản tiền lớn thông qua hình thức “bán vé vào xem”.

• Thực chất đây là một cách vận dụng trí thông minh để tạo ra cơ hội cộng đồng cùng giúp đỡ người yếu thế, nhưng không ai cảm thấy bị ép buộc hay khó chịu. Họ đến vì tò mò, trả tiền một cách vui vẻ, và đến cuối cùng vẫn thấy thoải mái dù biết mình “bị lừa”.

• Ý nghĩa lớn của việc này là: giúp người không phải lúc nào cũng là ban phát, mà có thể là tạo điều kiện để xã hội cùng san sẻ. Nó cũng thể hiện quan niệm xử lý linh hoạt, đầy trí tuệ, cảm thông của người làm quan liêm chính, nhân hậu.

2. Chi tiết người dân biết bị “lừa” mà vẫn vui vẻ, không oán trách điều gì thể hiện điều gì trong truyện?

• Chi tiết người dân bỏ tiền vào xem xét xử, rồi sau đó hiểu rõ là quan có mưu mẹo, nhưng vẫn không trách móc gì, cho thấy nhiều tầng nghĩa quan trọng trong truyện.

• Trước hết, nó thể hiện niềm tin của nhân dân vào người có tài, có đức, sẵn sàng chấp nhận sự “lừa nhẹ nhàng” nếu mục đích là để làm việc tốt, giúp người khốn khó.

• Điều này còn nói lên tinh thần tương thân tương ái trong dân gian, người dân biết rằng họ đã góp phần giúp đỡ một người nghèo ăn Tết, nên không ai tiếc tiền, ngược lại còn thấy vui vì đã làm điều đúng đắn.

• Cũng chính vì thế mà quan huyện trong truyện không chỉ là người xử kiện thông minh mà còn là người khơi dậy lòng nhân ái trong cộng đồng, làm cho những người dân bình thường trở nên tử tế hơn qua một “phiên tòa” tưởng như trò cười.

• Truyện phản ánh cái nhìn nhân hậu và lạc quan của dân gian, rằng cái thiện luôn có cách để chiến thắng, người khốn khó rồi cũng sẽ được đền đáp nếu có người tử tế ra tay giúp đỡ đúng lúc.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi lòng thương người và trí tuệ xử lý linh hoạt của quan huyện: Không cứng nhắc theo luật lệ, quan đã nghĩ ra cách vừa hài hước, vừa hiệu quả để giúp người gặp nạn.

• Phản ánh tinh thần cộng đồng, nhân ái của người dân: Dù vô tình bị “lừa”, họ vẫn vui vẻ giúp đỡ người khác.

• Lên án sự nghèo khổ và bất công trong xã hội phong kiến: Người nghèo sống khốn khổ, đến mức một cái Tết đủ đầy cũng là điều xa xỉ, qua đó thể hiện sự cảm thông của nhân dân dành cho họ.

• Đề cao giá trị nhân đạo: Giúp người không nhất thiết phải to lớn, đôi khi chỉ cần một cách làm khéo léo là có thể thay đổi cả số phận người khác.

4. Giá trị nghệ thuật

• Lối kể chuyện sinh động, hấp dẫn: Giọng kể mang tính hóm hỉnh, nhẹ nhàng nhưng đầy cảm xúc.

• Xây dựng tình huống độc đáo, hài hước: Việc quan xét xử hòn đá là tình huống bất ngờ, thú vị, giúp thu hút người đọc và thể hiện trí tuệ của nhân vật.

• Hình tượng nhân vật rõ nét: Quan huyện hiện lên thông minh, nhân hậu; người đàn bà nghèo thật thà, chịu thương chịu khó; dân làng hiếu kỳ nhưng dễ cảm thông.

• Kết cấu chặt chẽ, logic: Câu chuyện diễn tiến tự nhiên, mỗi chi tiết đều có lý do, cao trào – kết thúc rõ ràng và hợp lý.