Đọc truyện: Sự tích con chuồn chuồn (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CON CHUỒN CHUỒN

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CON CHUỒN CHUỒN

Chuồn Chuồn được giao nhiệm vụ trông coi thời tiết. Dù được Tò Vò nhắc làm tổ để đề phòng mưa bão nhưng Chuồn Chuồn không nghe. Cũng vì quá ham chơi nên quên nhiệm vụ của mình. Mưa bão ập đến, Chuồn Chuồn gặp nạn.....

Ngày ấy trong một khu rừng có cái đầm nước thật to, mỗi con vật được phân công một việc. Riêng Chuồn Chuồn được mọi vật giao nhiệm vụ trông coi thời tiết. Khốn nỗi, Chuồn Chuồn làm được chăng hay chớ, chẳng chăm chỉ, đã vậy lại còn lười. Mọi vật lo nhất là chỗ trú thân. Hàng ngày Tò Vò cố kiếm đất để xây những tổ đất thật to. Ve Sầu thì đi tìm những hốc cây chắc chắn. Còn Kén Tằm thì cố sức nhả tơ làm những tổ kén dầy không sợ gió bão…Trong khi ấy, Chuồn Chuồn vẫn mải rong chơi, không để ý làm tổ. TòVò thấy vậy,. cũng đôi lần nhắc nhở Chuồn Chuồn:

– Chuồn Chuồn ơi! Phải chú ý làm tổ thôi, chứ đến lúc có gió bão làm sao mà tránh.

Chuồn Chuồn trả lời rất chủ quan:

– Tò Vò có đôi cánh nhỏ, bay kém sợ gió bão mới phải làm tổ. Chứ như tôi đây, cánh nhiều này, mắt nhìn rộng này, bay khắp nơi được này…chẳng có gì phải sợ cả. Bão đến là tôi biết liền, bay tránh chỗ khác vẫn còn kịp.

Nói rồi, Chuồn Chuồn lại bay nhởn nhơ coi như không nghe thấy những lời khuyên của bạn bè.

Khuyên mãi mà Chuồn Chuồn không nghe, các con vật xung quanh đầm nước ấy không để ý đến Chuồn Chuồn nữa. Chúng đi tìm nhưng chỗ trú ẩn tốt nhất phòng khi có bão đến.

Vài hôm sau, đúng vào cái buổi Chuồn Chuồn được phân công bay lên cao theo dõi gió, mây có gì lạ để báo cho mọi vật biết thì Chuồn Chuồn lại cụp cánh ngủ mê mệt dưới cánh hoa sen, sau một ngày rong chơi mê mải.

Đúng thời khắc ấy, gió bão nổi lên.

Bão lớn kéo đến thật bất ngờ, mây đen trên bầu trời cuồn cuộn k1éo đến, chẳng mấy chốc cả bầu trời đen kịt. Gió thổi từng cơn, từng cơn rồi ào ào như muốn quét tất cả mọi vật trên mặt đất. Mưa mỗi lúc một nặng hạt, rồi sầm sập, sầm sập như thác đổ. May cho Tò Vò đã có một cái tổ chắc chắn nên nó trú trong đó không hề hấn gì. Kén Tằm cũng có một cái tổ to bám chắc vào một cành cây, nên mưa gió có lớn cũng không làm cho cái tổ đó rơi xuống đất. Còn Ve Sầu nằm rất yên ổn trong một hốc cây lớn. Trong khi đó…

Khổ thân cho Chuồn Chuồn, khi gió bão đến, nó vẫn còn ngủ không biết trời đất. Phải mãi một lúc sau gió, mưa to quá, Chuồn Chuồn mới tỉnh ngủ. Quá hoảng sợ, Chuồn Chuồn vội cất cánh bay lên tìm chỗ trú. Nhưng tìm ở đâu bây giờ ? Khi những chỗ trú tốt nhất mọi con vật đã làm tổ, hơn nữa gió bão mịt mù không tìm ra phương hướng, Chuồn Chuồn cứ bay loạng quạng, đôi cánh của Chuồn Chuồn bị nước mưa đánh cho tơi tả. Cứ bay nữa thì chết, Chuồn Chuồn ghé vội đậu lên một cành cây, cất tiếng cầu cứu:

– Các bạn ơi! Cứu tôi với…cứu tôi với…

Đang nằm trong tổ tránh mưa, nghe thấy tiếng kêu cứu của Chuồn Chuồn, Tò Vò bật dậy, nghĩ :“ Phải cứu bạn Chuồn Chuồn thôi!”. Rồi Tò Vò vội bay ra khỏi tổ bất chấp lúc ấy trời đang mưa to, gió đang thổi mạnh. Ve Sầu cũng nghe thấy tiếng kêu cứu của Chuồn Chuồn, nó thò đầu ra khỏi hốc cây quan sát, thấy hành động dũng cảm của Tò Vò, Ve Sầu cũng bay theo.

Tò Vò và Ve Sầu dìu được Chuồn Chuồn vào chỗ trú, làm những động tác hồi sức làm cho Chuồn Chuồn tỉnh lại. Nhớ sự cứu giúp kịp thời của Ve Sầu và Tò Vò, Chuồn Chuồn đã qua được tai nạn nguy khốn. Chuồn Chuồn nhìn hai bạn với sự hàm ơn, nói thật lòng:

– Các bạn đã vì mình mà không sợ nguy đến tính mạng. Mình biết ơn các bạn lắm.

Ve Sầu nói :

– Giá như mà bạn nghe lời chúng tôi, chịu khó một tý, làm một cái tổ thật tốt thì đâu gặp phải chuyện như thế này.

Chuồn Chuồn chớp chớp mắt có vẻ ân hận. Tò Vò nói giọng buồn buồn:

– Cũng giá như …Chuồn Chuồn chịu khó quan sát thời tiết, dự báo trước được gió bão thì đâu đến nỗi…

Đến lúc này Chuồn Chuồn mới thấm thía những sai lầm của mình và hứa với tất cả sẽ không bao giờ mắc lại những sai lầm ấy nữa.

Vì thế bây giờ chúng ta thấy Chuồn Chuồn rất chăm chỉ việc dự báo thời tiết hết ngày này qua ngày khác, đến độ người ta phải đặt thành câu ca dao:

Chuồn Chuồn bay thấp thì mưa

Bay cao thì nắng, bay vừa thì râm

Còn riêng việc tìm chỗ để làm tổ, Chuồn Chuồn không làm được. Mọi chỗ tốt làm tổ không còn. Vì thế Chuồn Chuồn vẫn cứ đi tìm.

Cũng chính vì thế mà bây giờ các em thấy Chuồn Chuồn không bao giờ đậu lâu được một chỗ, cứ đi tìm kiếm cả ngày, lúc thì ở đầm sen, lúc lại ở bờ ao…

Chuồn Chuồn còn đi tìm chỗ làm tổ cho mình vất vả lắm. Chẳng biết bao giờ mới có!

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích con chuồn chuồn thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Trong khu rừng có đầm nước lớn, các loài vật đều có nhiệm vụ riêng. Chuồn Chuồn được giao trông coi thời tiết nhưng lười biếng, chủ quan, mải chơi không chịu làm tổ và lơ là nhiệm vụ. Dù được bạn bè như Tò Vò nhắc nhở, Chuồn Chuồn vẫn không nghe. Một hôm, mưa bão bất ngờ kéo đến. Trong khi các con vật khác đã chuẩn bị tổ trú ẩn an toàn thì Chuồn Chuồn vẫn ngủ mê mệt dưới cánh hoa sen. Khi tỉnh dậy, nó hoảng hốt vì không có nơi trú, bị mưa đánh tơi tả và suýt chết. Nhờ sự dũng cảm của Tò Vò và Ve Sầu, Chuồn Chuồn được cứu thoát. Từ đó, Chuồn Chuồn hối hận, chăm chỉ làm nhiệm vụ dự báo thời tiết. Tuy vậy, vì không có nơi làm tổ nên vẫn mãi lang thang tìm kiếm.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "không nghe thấy những lời khuyên của bạn bè"): Các con vật đều tích cực làm tổ phòng mưa bão, riêng Chuồn Chuồn thì chủ quan, không làm tổ và không chú ý đến nhiệm vụ. Dù được nhắc nhở, nó vẫn mải chơi, không quan tâm.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Các bạn ơi! Cứu tôi với…cứu tôi với…"): Cơn bão bất ngờ và tai nạn của Chuồn Chuồn

+ Phần 3 (Tiếp đến "dự báo trước được gió bão thì đâu đến nỗi"): Sự cứu giúp của bạn bè và Chuồn Chuồn hối hận

+ Phần 4 (Còn lại): Chuồn Chuồn nhận ra lỗi lầm, chăm chỉ dự báo thời tiết. Nhưng do không chuẩn bị tổ từ trước, giờ chẳng còn chỗ nào tốt, nên phải lang thang tìm tổ suốt đời. Điều này lý giải hình ảnh quen thuộc của chuồn chuồn trong thực tế.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao Chuồn Chuồn lại không làm tổ như các con vật khác?

+ Chuồn Chuồn không làm tổ vì tính chủ quan, kiêu ngạo và lười biếng. Nó cho rằng mình có cánh khỏe, mắt tinh, bay giỏi nên có thể phát hiện bão sớm và tránh kịp. Lối suy nghĩ đó thể hiện tâm lý ỷ lại vào năng lực cá nhân, không coi trọng sự chuẩn bị và an toàn như các con vật khác.

+ Chuồn Chuồn cũng coi thường lời khuyên của Tò Vò, không biết lắng nghe tập thể. Điều này là nguyên nhân chính khiến Chuồn Chuồn gặp tai nạn nghiêm trọng khi bão đến và cũng là lời cảnh báo đối với con người: sự kiêu căng, cẩu thả có thể dẫn đến hậu quả nặng nề.

2. Hành động cứu Chuồn Chuồn của Tò Vò và Ve Sầu nói lên điều gì?

+ Hành động cứu bạn giữa cơn bão cho thấy tấm lòng nghĩa hiệp, đoàn kết, tình bạn chân thành của Tò Vò và Ve Sầu. Dù biết Chuồn Chuồn trước đó vô trách nhiệm, không nghe lời khuyên, lại không giúp đỡ ai, nhưng khi thấy bạn gặp nạn, hai con vật vẫn sẵn sàng xả thân cứu giúp.

+ Điều này phản ánh một bài học sâu sắc về lòng vị tha, biết giúp đỡ nhau trong hoạn nạn, không tính toán thiệt hơn. Qua đó, truyện đề cao những phẩm chất đẹp trong quan hệ cộng đồng – điều rất quan trọng trong cuộc sống.

3. Giá trị nội dung

• Giáo dục bài học đạo đức sâu sắc: Phê phán sự chủ quan, lười biếng, coi thường lời khuyên; khuyên con người cần phải có trách nhiệm, biết lắng nghe và lo xa.

• Ca ngợi tinh thần đoàn kết, lòng vị tha: Trong hoạn nạn mới thấy rõ tình bạn chân thành – bài học nhân văn về sự quan tâm, giúp đỡ lẫn nhau.

• Lý giải hiện tượng thiên nhiên dưới góc nhìn dân gian: Vì sao Chuồn Chuồn cứ bay là đà và không đậu lâu ở chỗ nào – do không còn nơi làm tổ.

• Bài học ứng xử trong cộng đồng: Không ai sống một mình. Mỗi cá nhân có trách nhiệm với tập thể, nếu làm sai thì hậu quả có thể ảnh hưởng chính mình và người khác.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện hấp dẫn, có diễn biến rõ ràng: Mở đầu – cao trào – kết thúc hợp lý.

• Nhân hóa sinh động: Các con vật như Chuồn Chuồn, Tò Vò, Ve Sầu… đều có suy nghĩ, cảm xúc, hành động như con người, giúp trẻ em dễ tiếp nhận.

• Ngôn ngữ gần gũi, tự nhiên: Phù hợp với thiếu nhi, nhưng vẫn chuyển tải được thông điệp lớn.

• Yếu tố ngụ ngôn – giáo dục tích cực: Dùng hình ảnh con vật để dạy đạo lý làm người, rất hiệu quả cho giáo dục nhân cách.