Đọc truyện: Vận khứ hoài sơn năng trí tử, Thời lai bạch thủy khả thôi sinh (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH VẬN KHỨ HOÀI SƠN NĂNG TRÍ TỬ, THỜI LAI BẠCH THỦY KHẢ THÔI SINH

I. Đọc truyện

VẬN KHỨ HOÀI SƠN NĂNG TRÍ TỬ, THỜI LAI BẠCH THỦY KHẢ THÔI SINH

Ông lan xem mạch vì nghĩ rằng đã làm chết chồng của người đàn bà nọ nên khóa tủ thuốc và vứt chìa khóa đi cùng lời thề chỉ làm nghề lại nếu chìa khóa quay lại vào tay mình. Không ngờ 1 năm sau khi ông vô tình cứu được sản phụ nọ nên được tặng một con cá. Mổ cá ra liền thấy ngay chùm chìa khóa của mình năm xưa.

Ngày xưa, có một ông lang xem mạch chữa bệnh rất giỏi. Các môn nội khoa cũng như ngoại khoa ông đều thành thạo. Ông lại là một người chính trực. Mọi nơi tôn ông làm danh sư, vì vậy nổi tiếng một thời.

Ở vùng ông hồi đó có một người đàn bà ngoại tình. Thấy chồng bị cảm, mụ ta muốn nhân cơ hội ấy giết luôn đi để có thể tự do lấy người nhân ngãi. Mụ nghĩ ra một mưu kế giết chồng thật êm thấm là đến nhà ông lang xin ông ngầm cắt cho một chén thuốc làm sao cho chồng uống vào không dậy được nữa. Đáp lại, mụ sẽ biếu ông một món tiền lớn. Nghe nói thế, ông lang một mực từ chối, nói mình không bao giờ nhúng tay vào việc thất đức, nhưng người đàn bà nọ rất kiên nhẫn, vật nài mãi cố làm cho ông xiêu lòng. Khi thấy người đàn bà quả quyết quá, ông giả bộ nhận lời, nhưng chỉ cắt cho một chén thuốc bổ trong đó có món hoài sơn là vị thuốc chính. Cắt xong, ông nói dối với người đàn bà rằng chỉ về sắc một chén cho chồng uống là chết ngay. Người vợ trở về làm theo lời dặn, sắc thuốc rót ra chén, gác lên chạn chờ cho thuốc nguội để cho chồng uống. Không ngờ có một con rết bò qua trên xà nhà để rơi nọc độc vào chén thuốc. Vì thế người chồng vừa uống thuốc vào tự nhiên vật vã, chỉ được một lúc là chết.

Nghe tin con bệnh – chồng người đàn bà nọ – ngộ nạn sau chén thuốc của mình, ông lang vô cùng ngạc nhiên. Ngồi một mình ông ngẫm lại chén thuốc mình cắt hôm ấy hoàn toàn không có vị gì công phạt, dù có mắc chứng bệnh hiểm nghèo đi nữa cũng không thể chết được. Ấy thế mà lại hóa ra chết thật. Vô tình muốn cứu người thoát chết ông lại trở thành một kẻ giết người.

Tuy không xảy ra việc gì lôi thôi đến bản thân, nhưng lương tâm ông lang luôn luôn cắn rứt không nguôi. Tức bực đến phẫn chí, ông bèn khóa tất cả các ô thuốc của mình lại, rồi cầm chùm chìa khóa vứt xuống sông thề rằng: – “Tôi làm thuốc đã bốn mươi năm nay chưa từng làm hại đến mạng người. Nay bỗng dưng con bệnh vì tôi mà chết. Tôi nguyện trên có trời, dưới có Hà bá, nếu chùm chìa khóa này còn trở về tay tôi thì tôi sẽ làm nghề thuốc trở lại, bằng không thì xin bỏ hẳn nghề này”.

Và từ đó ông cương quyết không đụng đến ô thuốc đao cầu hay kê đơn cho một ai nữa. Ít lâu sau có một người làng chài, vợ đến kỳ sinh không may nghịch không sổ được. Người chồng thấy vậy hoảng hốt, không kể đêm khuya chạy đi mời mấy ông lang gần đấy, nhưng không một ông nào dám bốc thuốc cả. Tình thế sản phụ rất nguy ngập. Sau cùng có người bảo người chồng cô tìm đến nhà vị danh sư nọ, hết lời cầu khẩn may chỉ còn có hy vọng.

Lúc đó trời đã gần sáng, ông lang đang nằm. Người nhà cho biết ông lang không chữa bệnh nữa. Nhưng người làng chài cố tìm đến trước cửa sổ nói vọi vào phía giường ông, kể lể bệnh hoạn của vợ và xin thầy cứu cho. Hắn ta nói mãi. Song ông lang nào có để ý gì đến. Lúc đó ông đã dậy, bèn gọi người nhà “múc nước để rửa mặt”. Hắn ta nghe không rõ, tưởng ông cụ bảo “múc nước đổ vào mặt”. Thế là hắn ba chân bốn cẳng chạy về nhà, múc cả gáo nước thình lình hắt vào mặt vợ. Người sản phụ đang nằm đợi chết, bỗng bị nước lạnh dội vào mặt, giật mình chuyển cả thân thể. Tự nhiên cái thai sổ ra một cách dễ dàng. Tất cả mọi người trong nhà đều khoan khoái như trút được gánh nặng. Họ tấm tắc phục tài nhà danh sư. Qua ngày hôm sau sẵn mẻ lưới bắt được con cá chép rất to, chồng người sản phụ vội xâu lại đưa đến biếu thầy thuốc.

Khi thấy hắn ta cảm tạ công ơn mình đã giúp cho vợ hắn mẹ tròn con vuông thì ông lang rất lấy làm lạ. Ông bảo:

– Hơn một năm nay tôi có làm thuốc cho ai đâu mà lại có sự lạ lùng này.

Nghe hắn kể, ông ta vẫn chối, nhưng người làng chài nhất định không chịu mang cá về. Cuối cùng thấy chối mãi không được. Ông lang bèn xin nhận một nửa và nói:

– Bây giờ tôi chặt con cá làm đôi: một nửa mừng cho bác gái, một nửa tôi xin lạm nhận.

Nói rồi ông lấy dao thớt chia con cá làm hai khúc. Nhưng khi đang chặt, ông bỗng thấy trong ruột cá có cái gì cộm lên, moi ra được một chùm chìa khóa. Ông nhìn lại thì lạ thay! Chính đó là chùm chìa khóa của mình ngày trước. Từ đó ông lang bỏ ý định cũ, lại bốc thuốc chữa bệnh như xưa.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Vận khứ hoài sơn năng trí tử, Thời lai bạch thủy khả thôi sinh thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ông lang là một thầy thuốc giỏi và có đạo đức. Một người đàn bà ngoại tình nhờ ông bốc thuốc giết chồng. Tuy ông từ chối, nhưng để tránh phiền toái, ông bốc thuốc bổ. Không ngờ người chồng chết vì bị rết nhỏ nọc độc vào bát thuốc. Ông lang thấy mình vô tình gây ra cái chết nên ân hận, thề bỏ nghề thuốc, vứt chùm chìa khóa tủ thuốc xuống sông.

Một năm sau, ông vô tình gián tiếp giúp một sản phụ sinh nở thuận lợi. Người chồng mang cá đến tạ ơn, trong bụng cá lại có đúng chùm chìa khóa ông từng vứt xuống sông. Cho rằng trời đã chứng giám và cho phép mình hành nghề trở lại, ông lại tiếp tục cứu người.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "không thì xin bỏ hẳn nghề này"): Giới thiệu ông lang – một thầy thuốc giỏi, sống có đạo đức. Bị người đàn bà xấu dụ dỗ giết chồng nhưng ông không đồng ý. Ông bốc thuốc bổ nhưng người chồng vẫn chết do rết nhỏ nọc độc vào thuốc. Cảm thấy lương tâm cắn rứt, ông thề bỏ nghề và vứt chìa khóa tủ thuốc xuống sông, chỉ quay lại nếu trời cho chìa khóa trở về.

+ Phần 2 (Tiếp đến "một cách dễ dàng"): Một năm sau, người làng chài có vợ sinh khó tìm đến ông lang nhờ cứu. Ông không nhận chữa, chỉ bảo người nhà múc nước rửa mặt. Người chồng nghe nhầm lời thành “múc nước đổ vào mặt”, khiến vợ sợ hãi giật mình và sinh con suôn sẻ.

+ Phần 3 (Còn lại): Người làng chài mang cá tạ ơn ông lang. Khi mổ cá, ông lang kinh ngạc phát hiện chùm chìa khóa tủ thuốc của mình nằm trong bụng cá. Cho rằng trời đã chứng nhận lòng ông trong sạch, ông trở lại hành nghề cứu người như trước.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao ông lang quyết định bỏ nghề và vứt chìa khóa tủ thuốc đi?

• Dù ông lang không hề cố ý giết người và bốc thuốc hoàn toàn là thuốc bổ, nhưng việc người bệnh chết ngay sau đó khiến ông day dứt vô cùng.

• Là người sống có đạo đức và lòng nhân, ông không thể chấp nhận chuyện người khác chết vì thuốc của mình, dù vô tình. Điều này cho thấy ông coi trọng sinh mạng người bệnh hơn danh tiếng và nghề nghiệp cá nhân.

• Việc vứt chìa khóa kèm theo lời thề cho thấy ông đặt trọn niềm tin vào lương tri và sự công bằng của trời đất, đồng thời cũng tự kiểm điểm nghiêm khắc với bản thân mình.

2. Chi tiết chùm chìa khóa nằm trong bụng cá có ý nghĩa gì trong truyện?

• Đây là chi tiết mang đậm tính kỳ ảo, huyền thoại, thường thấy trong truyện dân gian. Nó thể hiện niềm tin vào sự công bằng của trời đất: nếu con người có lòng ngay thẳng, trời sẽ chứng giám và trả lại điều xứng đáng.

• Chùm chìa khóa quay trở lại đúng lúc ông lang gián tiếp cứu người một cách vô tình. Điều này cho thấy cái tâm trong sáng, không toan tính của ông được đền đáp bằng phép màu của trời.

• Ngoài ra, chi tiết này khẳng định lại lời thề của ông trước đó là nghiêm túc, trung thực. Việc ông trở lại hành nghề không phải vì danh lợi, mà vì ông tin mình đã được minh oan, có thể tiếp tục cứu người bằng cả y đức lẫn y thuật.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi phẩm chất y đức của người thầy thuốc: Ông lang trong truyện không chỉ giỏi nghề mà còn có tâm trong sáng, coi sinh mạng bệnh nhân hơn cả danh tiếng và tiền bạc. Truyện là bài học đạo đức sâu sắc về nghề y: không những giỏi mà còn phải “lương y như từ mẫu”.

• Phê phán cái ác, cái giả dối: Người đàn bà ngoại tình mưu sát chồng bị ông lang từ chối, thể hiện quan điểm rõ ràng giữa thiện và ác, giữa y đức và tội lỗi.

• Niềm tin vào lẽ công bằng của trời đất: Việc chìa khóa trở lại là dấu hiệu của thiện được trả công, người ngay được minh oan. Qua đó, truyện đề cao luật nhân quả, báo ứng.

• Khẳng định đạo lý “ở hiền gặp lành”: Ông lang vì nhân đức mà chịu thiệt, nhưng cuối cùng chính ông lại được trời giúp đỡ, được tiếp tục cứu người.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện chặt chẽ, hấp dẫn: Các chi tiết trong truyện đều có mối liên kết, dẫn dắt hợp lý, từ sự kiện ông lang bị oan đến sự trở lại hành nghề đều hợp logic và lôi cuốn.

• Sử dụng yếu tố kỳ ảo mang màu sắc dân gian: Chi tiết chùm chìa khóa trong bụng cá là một sáng tạo thú vị, giàu tính biểu tượng, thể hiện niềm tin dân gian vào sự nhiệm màu của trời đất.

• Ngôn ngữ gần gũi, mộc mạc, mang đậm chất kể chuyện dân gian: Truyện sử dụng lối kể chuyện đơn giản, dễ hiểu, dễ truyền miệng.

• Xây dựng nhân vật giàu chiều sâu tâm lý: Ông lang không phải là người hoàn hảo, nhưng ông có lương tri, biết ăn năn, biết tự vấn. Điều này khiến nhân vật trở nên chân thực và gần gũi hơn.