Đọc truyện: Sự tích Mèo và Chuột (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH MÈO VÀ CHUỘT

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH MÈO VÀ CHUỘT

Chuột vốn được giữ kho lúa của Trời nhưng vì ham ăn nên đã bị đuổi xuống Hạ giới tiếp tục trông coi kho thóc cho người dân. Nhưng vì vẫn thói hư tật xấu cũ nên nhà Trời mới quyết định cho Mèo xuống để trông chừng.

Đời xưa, chuột vốn là một giống linh thiêng ở trên Trời. Trời giao cho nó giữ chìa khóa kho lúa của Trời. Nhưng chuột không phải là một loài đáng tin cẩn, nhận được giữ chìa khóa, cứ tự do đến mở kho rủ nhau vào ăn rả rích hết bao nhiêu là lúa.

Sau Trời biết, lấy làm giận lắm, mới không cho ở trên ấy nữa, mà đuổi xuống dưới hạ giới để sai giữ chìa khóa lẫm thóc của nhân gian.

Nhưng chứng nào tật ấy, chuột lại rủ nhau vào lẫm thóc của người rả rích ăn no nê. Đến nỗi người phải có câu than rằng:

“Chuột kia xưa ở nơi nào ?
Bây giờ ăn lúa nhà tao thế này ?”

Người lấy làm chua xót, mới kêu với vua Bếp. Vua Bếp liền bắt nó đem lên trả Trời và tâu rằng:

– Chuột này vốn chuột của Thiên Đình, sao Thiên Đình lại thả nó xuống hạ giới ?

Trời nói:

– Ừ, trước nó ở trên này giữ chìa khoá kho thóc cho ta. Nhưng bởi nó ăn vụng lúa của ta nhiều lắm nên ta không cho nó ở trên này, ta đuổi nó xuống hạ giới cho nó giữ lúa ở dưới ấy.

Vua Bếp tâu:

– Nó xuống dưới ấy nó lại ăn vụng lúa hại lắm. Bẩm,chúng con thiết nghĩ: lúa của Trời nhiều, lúa của người ít, của Trời nó ăn không hết chớ của người nó cứ ăn mãi, thì có ngày hết cả, người đến chết đói mất. Vậy xin bây giờ lại cho nó lên trên Trời là phải.

Trời nghe tâu, phán rằng:

– Không được. Ta đã đuổi nó đi cho xa, ta không thể cho nó lại lên đây nữa. Thôi bây giờ có một cách: Ta có một con mèo, ta cho chú đem xuống hạ giới để khi nào chuột nó ăn lúa của nhân gian thì thả mèo ra cho nó bắt chuột, rồi gầm gừ ăn chuột đi, còn khi nào nó không muốn bắt chuột, thì chú bảo con mèo cứ kêu với con chuột rằng: “Nghèo, nghèo, nghèo”, thì chuột nó cũng sợ mà nó phải bỏ đi.

Vua Bếp lạy tạ, rồi lại đem chuột và cả mèo xuống hạ giới. Rồi cứ theo như lời dạy mà làm.

Thành thử bây giờ khi nào mèo rình bắt được chuột, rồi mèo cứ “gầm gừ, gầm gừ” và khi nào không bắt được chuột thì mèo ngồi kêu: “nghèo, nghèo, nghèo, nghèo”…

Nhưng lúc ấy, mèo ngồi nghĩ lại, mới lấy làm giận vua Bếp, vì tại vua Bếp mèo mới phải xuống dương gian. Nhưng không làm gì nổi vua Bếp, mèo chỉ còn cách thỉnh thoảng vào giữa đống tro bếp để phóng uế.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích Mèo và Chuột thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa, chuột được Trời giao giữ chìa khóa kho lúa trên Thiên Đình nhưng vì bản tính tham ăn, chuột lén ăn vụng nên bị đuổi xuống trần gian để giữ kho lúa cho loài người. Tuy nhiên, chuột vẫn chứng nào tật nấy, tiếp tục ăn lúa khiến người dân khốn khổ. Vua Bếp phải tâu Trời để giải quyết. Trời không nhận chuột lại mà quyết định cử mèo xuống hạ giới để canh chừng, bắt chuột khi cần. Từ đó, chuột luôn sợ mèo, và mèo trở thành kẻ thù tự nhiên của chuột. Vì giận vua Bếp đã khiến mình phải rời thiên đình, mèo thường vào đống tro bếp phóng uế để trả thù "ngầm".

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "để sai giữ chìa khóa lẫm thóc của nhân gian"): Chuột được giao giữ kho lúa trên Trời nhưng tham lam ăn vụng nên bị đuổi xuống hạ giới.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Rồi cứ theo như lời dạy mà làm"): Người dân than phiền vì chuột phá hoại, vua Bếp tâu Trời. Trời cử mèo xuống để trị chuột.

+ Phần 3 (Còn lại): Mèo trở thành thiên địch của chuột và thường phóng uế vào bếp để trả giận vua Bếp.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao chuột bị đuổi khỏi Thiên Đình và bị cử xuống trần gian?

- Chuột vốn là loài linh thiêng được Trời tín nhiệm, giao cho giữ chìa khóa kho lúa trên Thiên Đình – một công việc quan trọng, đòi hỏi sự trung thực và cẩn thận. Thế nhưng, chuột lại không giữ được đạo đức, lợi dụng lòng tin của Trời để lén lút mở kho, kéo cả bầy chuột vào ăn vụng lúa một cách rả rích, lâu dài. Hành động ấy vừa là sự phản bội, vừa thể hiện tính tham lam và ích kỷ, không nghĩ đến hậu quả.

- Khi hành vi bị phát giác, Trời rất tức giận, cho rằng chuột không còn xứng đáng ở nơi linh thiêng. Do đó, thay vì trừng phạt trực tiếp, Trời đuổi chuột xuống hạ giới, bắt nó tiếp tục làm công việc trông kho lúa – nhưng lần này là giữ thóc của nhân gian, như một cách "vừa đày ải, vừa thử thách lòng sửa đổi".

- Tuy nhiên, câu chuyện cho thấy chuột chứng nào tật nấy, vẫn tiếp tục gian dối, không biết hối cải, gây thiệt hại cho người dân. Điều này khẳng định: những ai tham lam và không sửa sai sẽ sớm bị loại bỏ khỏi cộng đồng, bị người đời ghét bỏ và cảnh giác.

2. Mèo được Trời cử xuống trần để làm gì? Việc đó có tác dụng như thế nào?

- Sau khi nhận thấy chuột xuống hạ giới vẫn không từ bỏ thói xấu, tiếp tục gây hại cho người dân bằng cách ăn trộm lúa thóc, Trời quyết định cử một sinh vật khác để giám sát và trừng trị – đó là mèo. Mèo được ban cho nhiệm vụ xuống trần để bắt chuột mỗi khi nó tái phạm. Trời còn căn dặn nếu không thể bắt chuột, mèo hãy kêu “nghèo, nghèo” như một cách đe dọa tâm lý, khiến chuột phải sợ mà bỏ đi.

- Việc đưa mèo xuống trần mang lại nhiều tác dụng rõ rệt: trước hết, nó giải quyết vấn nạn chuột phá hoại mùa màng, bảo vệ lương thực – vốn là tài sản quý giá của người nông dân. Đồng thời, nó còn tạo ra một mối quan hệ tự nhiên giữa mèo và chuột, mà đến nay vẫn còn tồn tại: mèo là thiên địch của chuột. Câu chuyện cũng góp phần giải thích vì sao mèo thường lục lọi bếp tro, vì giận vua Bếp đã đưa mình xuống trần gian.

- Từ đó, truyện không chỉ lý giải các hiện tượng trong đời sống, mà còn truyền tải bài học: phải có kẻ mạnh để trừng trị kẻ xấu, và rằng sự lười biếng, tham lam sẽ luôn bị phát hiện và trừng phạt, dù là ở trên trời hay dưới đất.

3. Giá trị nội dung

• Phê phán tính tham lam, gian xảo qua hình ảnh loài chuột.

• Đề cao vai trò bảo vệ, trừng trị cái xấu qua hình tượng mèo – loài vật trung thành, hữu ích.

• Giải thích hiện tượng tự nhiên, tập tính động vật (chuột phá lúa, mèo bắt chuột, mèo vào bếp...).

• Ngầm phản ánh mối quan hệ xã hội: người dân thấp cổ bé họng phải cầu cứu đến cấp cao (vua Bếp, Ngọc Hoàng) mới giải quyết được vấn đề.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện giàu yếu tố thần thoại, dân gian, mang màu sắc huyền bí và lý giải dân gian.

• Lối kể dí dỏm, hóm hỉnh, mang tính giáo dục nhẹ nhàng, dễ nhớ, dễ truyền miệng.

• Nhân hóa loài vật, gắn với các vai trò trong xã hội, khiến câu chuyện sinh động và hấp dẫn.