Đọc truyện: Sự tích con khỉ (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH CON KHỈ

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH CON KHỈ

Ngày xửa ngày xưa, có một cô gái đi ở cho một nhà trưởng giả. Cô phải làm việc quần quật suốt ngày, lại bị chủ đối đãi rất tàn tệ. Cái ăn, cái uống thiếu thốn, quần áo chẳng được một manh cho lành lặn, nên dù đang tuổi đôi mươi – cái tuổi đẹp nhất của người con gái thì trông cô lại có vẻ rất gầy gò, xấu xí.

Một hôm, nhà trưởng giả có giỗ. Cỗ bàn linh đình, họ hàng đến ăn uống đầy nhà. Trong khi đó, cô gái phải đi gánh nước luôn vai, không phút được nghỉ ngơi. Gánh đến gánh thứ mười, cô gái mệt quá ngồi nghỉ lại ở bờ giếng.

Soi bóng xuống dưới giếng nước, thấy mình đang ở độ tuổi đôi mươi mà vì cuộc sống vất vả, càng ngày càng xấu xí, cô ôm chỉ biết thở dài.

Đúng lúc đó, đức Phật hiện lên thành một ông cụ già nghèo khó, dáng điệu mệt nhọc, chống gậy đến xin cô nước uống. Cô gái vội quảy gánh xuống giếng, vục nước lên, ân cần mời cụ uống.

Cụ già uống xong lại kêu đói bụng. Cô gái bảo ông cụ ngồi chờ một lúc, rồi gánh nước về lấy phần cơm ở nhà của mình mang ra cho cụ già và nói:

– Con chỉ có phần cơm cháy này thôi, cụ ăn một bát này cho đỡ đói.

Ăn xong cụ già bảo cô:

– Ta là đức Phật, thấy con là người nghèo khổ mà có lòng tốt, thương người, nên muốn ban thưởng cho con. Con muốn gì, cứ nói, ta sẽ làm cho con vui lòng.

Cô gái ngỏ ý chỉ muốn mình bớt xấu xí và có được manh áo lành lặn. Cụ già liền bảo cô gái lội xuống giếng, thấy bông hoa nào đẹp, hợp ý thích, ngậm lấy thì sẽ được như ý.

Xuống giếng, cô gái chỉ mút lấy mấy bông hoa trắng. Rồi kỳ lạ thay, cô gái ở xấu xí, rách rưới phút chốc đã trở thành một cô gái xinh đẹp tuyệt trần, da dẻ trắng trẻo, mặt mũi hồng hào, quần áo đẹp như nàng công chúa.

Khi cô quảy gánh nước trở về, cả họ nhà trưởng giả vô cùng kinh ngạc. Cô đẹp đến nỗi mãi họ mới nhận ra được cô. Nghe cô gái kể chuyện, ai nấy cũng muốn cầu may một tí. Họ lập tức đổ xô cả ra bờ giếng mong gặp lại đức Phật để được trẻ lại và đẹp ra. Thấy cụ già vẫn còn ngồi ở đó, họ cuống quýt đưa xôi thịt ra mời:

– Cụ ơi! Cụ ăn đi! Rồi mách cho chúng tôi làm thế nào để trẻ lại và có được thật nhiều quần áo đẹp với.

Cụ già cũng bảo họ lội xuống giếng và dặn họ y như dặn cô gái lần trước.

Thế là họ tranh giành nhau, xô đẩy nhau, ai cũng muốn được xuống giếng nước. Dưới giếng lúc đấy đầy hoa đỏ và hoa trắng. Bọn trưởng giả đều cho màu đỏ là đẹp, nên tìm đến hoa đỏ mút lấy mút để. Nhưng không ngờ lúc lên đến bờ, tất cả không những chẳng trẻ lại mà càng già thêm ra. Mặt mũi họ trở lên nhăn nheo, thân hình quắt lại, lông lá mọc đầy người, đằng sau còn mọc thêm cả một cái đuôi.

Những người đi gánh nước thấy vậy hoảng hốt kêu lên:

– Kìa, cẩn thận con quỷ nó cắn đấy bà con ơi!

Lại có những tiếng khác:

– Đánh chết chúng đi chứ! Sợ gì!

Lập tức mọi người hò nhau cầm đòn gánh xông vào đánh đuổi. Cả họ nhà trưởng giả được phen kinh hoàng, bỏ chạy một mạch lên rừng để trốn. Từ đó, cô gái cùng với những người nghèo hầu hạ trưởng giả được hưởng những của cải do chúng để lại.

Lại nói chuyện trưởng giả và họ hàng đành phải nấp náu trong rừng sâu, ngày ngày kiếm quả cây nuôi thân. Chúng đi lom khom, áo quần rách nát trông rất thiểu não. Nhưng chúng vẫn tiếc của. Cho nên thỉnh thoảng ban đêm, chúng lại mò về, hoặc gõ cửa, hoặc ngồi trước nhà kêu léo nhéo suốt đêm, gần sáng mới trở về rừng.

Thấy vậy cô gái và mọi người sợ quá, đêm đêm đóng cửa rất chặt. Họ bàn nhau tìm cách đuổi chúng. Họ bôi mắm tôm vào các cánh cửa, lại nung nóng rất nhiều lưỡi cày đặt rải rác ở cổng các nhà.

Quả nhiên, một đêm nọ chúng lại mò về. Theo lệ thường, chúng đánh đu vào song cửa kêu rít lên. Nhưng lần này chúng vừa mó đến đã bị mắm tôm vấy đầy tay rồi từ tay vấy khắp cả người, hôi hám không thể nói hết.

Chúng kinh sợ dắt nhau ra ngồi trước cổng quen như thói cũ. Nhưng vừa đặt đít xuống các lưỡi cày thì chúng đã kêu oai oái, rồi ba chân bốn cẳng bỏ chạy lên rừng. Từ đó chúng kệch không dám về nữa.

Những khi lên rừng hái củi, thỉnh thoảng người ta vẫn gặp chúng. Thấy bóng người từ đáng xa, chúng liền chuyền theo nhánh cây, lủi nhanh thoăn thoát. Người ta gọi chúng là những con khỉ.

Ngày nay vẫn có nhiều người cho khỉ là thuộc nòi trưởng giả. Còn những con khỉ sở dĩ đỏ đít là vì chúng chịu di truyền dấu vết bỏng đít của tổ tiên. Câu chuyện sự tích con khỉ cũng được ra đời từ đó.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích con khỉ thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Ngày xưa có một cô gái nghèo đi ở cho nhà trưởng giả, bị bóc lột và đối xử tàn tệ. Trong một lần gánh nước đến kiệt sức, cô nghỉ bên bờ giếng và gặp một ông lão (chính là Đức Phật hóa thân) đến xin nước uống và cơm ăn. Cảm động trước lòng tốt của cô, ông cho cô xuống giếng chọn hoa ngậm để được toại nguyện điều ước. Cô chọn hoa trắng, liền hóa xinh đẹp và quần áo lành lặn, khiến cả nhà trưởng giả kinh ngạc.

Tham lam, họ nhà trưởng giả cũng bắt chước, nhưng chọn hoa đỏ, kết quả bị biến thành những sinh vật xấu xí, mọc lông, có đuôi – chính là tổ tiên loài khỉ. Bị người dân đuổi đánh, họ chạy vào rừng. Sau này, mỗi lần mò về đều bị người làng bôi mắm tôm, đặt lưỡi cày nung đỏ khiến chúng sợ hãi, không dám quay lại. Từ đó, cô gái và người nghèo được sống sung túc. Truyện lý giải sự tích loài khỉ và nguồn gốc cái đuôi đỏ của chúng.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "quần áo đẹp như nàng công chúa"): Cô gái nghèo và lòng tốt với ông lão lạ

+ Phần 2 (Tiếp đến " trưởng giả được hưởng những của cải do chúng để lại"): Họ nhà trưởng giả tham lam, bị trừng phạt

+ Phần 3 (Tiếp đến "Từ đó chúng kệch không dám về nữa"): Lũ khỉ về quấy nhiễu và bị người làng đối phó

+ Phần 4 (Còn lại): Giải thích nguồn gốc loài khỉ

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Vì sao cô gái được Đức Phật ban thưởng?

• Vì cô gái tuy nghèo khổ, bị đối xử tàn nhẫn nhưng vẫn giữ được lòng nhân hậu, vị tha.

• Cô không đắn đo chia sẻ phần cơm cháy duy nhất của mình cho ông lão ăn xin, còn ân cần mời nước và chăm sóc tử tế.

• Đức Phật cảm động trước tấm lòng này, dù hoàn cảnh éo le cô vẫn biết thương người nghèo khổ khác.

• Điều này cho thấy: lòng tốt chân thành luôn được đền đáp xứng đáng, dù người ta không yêu cầu hay đòi hỏi.

2. Chi tiết những người trưởng giả chọn hoa đỏ mang ý nghĩa gì?

• Họ đại diện cho sự tham lam, vụ lợi và giả tạo. Khác với cô gái thật lòng, họ đối xử tốt với ông lão chỉ để cầu lợi.

• Việc chọn hoa đỏ (vì nghĩ màu đỏ là đẹp) thể hiện bản chất chọn vẻ hào nhoáng bên ngoài, không hướng thiện từ tâm.

• Họ bị trừng phạt biến hình là bài học sâu sắc về hậu quả của sự tham lam và thiếu lòng nhân hậu.

• Đây là một chi tiết vừa mang tính nghệ thuật ẩn dụ, vừa có giá trị giáo dục mạnh mẽ trong truyện dân gian.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi lòng nhân hậu, vị tha: Cô gái nghèo vẫn biết chia sẻ dù bản thân thiếu thốn.

• Phê phán lòng tham và sự giả dối: Trưởng giả chỉ nghĩ đến tư lợi, bị biến thành khỉ, sống lang thang khốn khổ.

• Khẳng định quy luật nhân quả, ở hiền gặp lành: Người tốt luôn được đền đáp xứng đáng, kẻ xấu bị trừng phạt thích đáng.

• Giải thích nguồn gốc loài khỉ: Qua câu chuyện có tính hư cấu, truyện mang đậm màu sắc dân gian và văn hóa tín ngưỡng.

4. Giá trị nghệ thuật

• Sử dụng yếu tố kỳ ảo, hóa thân: Đức Phật hiện lên, biến đổi hình dạng, sự trừng phạt biến thành khỉ tạo sự hấp dẫn.

• Hình ảnh biểu tượng phong phú:

  • Hoa trắng: tượng trưng cho lòng trong sáng, khiêm nhường.

  • Hoa đỏ: tượng trưng cho vẻ bề ngoài giả tạo, phù phiếm.

• Cốt truyện có kết cấu chặt chẽ, cao trào rõ ràng: Diễn biến theo logic nhân quả, từ lòng tốt đến sự đền đáp, từ tham lam đến trừng phạt.

• Ngôn ngữ mộc mạc, giàu hình ảnh: Rất gần gũi với đời sống dân gian, dễ ghi nhớ, dễ truyền miệng.