Đọc truyện: Sự Tích Thần Núi Tản Viên (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH THẦN NÚI TẢN VIÊN

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH THẦN NÚI TẢN VIÊN

Truyện kể về cậu bé tên Kỳ được Thái Bạch tinh quân trao cho cây gậy thần. Nhờ đó cậu đã cứu được con rắn là con của Long Vương và được hậu tạ bằng quyển sách cầu được ước thấy. Với quyển sách thần trong tay cậu đã dùng để cứu người và chọn được đỉnh núi để cư ngụ. Về sau người ta gọi là núi Tản Viên.

Ngày xưa, có một người tiều phu cứ sáng tinh mơ thì vác búa vào rừng đốn củi. Mọi lần, anh chặt một ít cây khô ở rừng, được nặng gánh thì trở về; nhưng lần này anh định chặt thêm một cây gỗ cứng để đem về chống túp lều tranh, nên anh phải đi vào rừng sâu. Ðang đi, anh chợt nghe có tiếng trẻ khóc. Anh đứng lại nghe xem tiếng khóc ấy ở đâu đưa lại thì thấy ở phía trước mặt, dưới một lùm cây to, có một con dê rừng rất lớn đang lấy chân trước bới một đống cỏ khô, tiếng trẻ khóc ở đống cỏ đưa ra.

Người tiều phu rón rén đến nấp sau một gốc cây lớn ở gần xem con dê làm gì. Con vật bới đống cỏ rất nhẹ nhàng, lòi dần ra một đứa trẻ còn đỏ hỏn, bụ bẫm, rồi nó nằm xuống cho đứa trẻ bú. Ðứa trẻ rít lấy rít để bầu sữa căng, một chốc con dê đứng dậy liếm mớ tóc bờm xờm của đứa trẻ rồi chạy đi. Con dê vừa đi khỏi thì một đàn chim bay đến phủ những cỏ khô lên người đứa bé, chỉ trong chớp mắt lại bay vù cả đi.

Người tiều phu lẩm bẩm một mình: “Số mệnh đứa trẻ này thật kỳ lạ.” Anh đến bới đống cỏ khô, thì thấy là một đứa con trai. Anh bế lấy, đem về nuôi. Ðứa bé rất chóng lớn, người tiều phu chăm nom như con đẻ có một số mệnh kỳ lạ, anh đặt tên cho nó là Kỳ.

Lớn lên, Kỳ rất khoẻ mạnh. Ngày ngày Kỳ vác búa theo cha nuôi vào rừng đốn củi. Một hôm, Kỳ chặt một cây lớn đến hai người ôm, chặt từ sáng tinh mơ đến nhá nhem tối mà vẫn chưa xong, nên đành bỏ dở ra về. Sáng hôm sau, đến gốc cây định chặt tiếp thì anh hết sức ngạc nhiên: Cái cây lớn chặt dở hôm qua bây giờ lại liền ruột liền vỏ như chưa có một vết búa nào chạm đến. Thấy thế, Kỳ không ngả lòng, anh lại giáng những nhát búa thật mạnh vào chỗ thân cây đã chặt hôm trước. Tuy anh gắng hết sức, nhưng đến nhá nhem tối anh vẫn chưa hạ xong cây. Sáng sớm hôm sau, Kỳ lại vác búa định tiếp tục công việc còn bỏ dở thì anh thấy vết chặt hôm trước hôm nay lại liền như cũ. Anh không nản chí, lại bắt đầu chặt, nhưng đến lúc nhọ mặt người, anh vẫn chưa chặt xong. Lần này anh không về. Anh leo lên một cây gần để rình xem ban đêm cây tự liền da liền thịt như thế nào.

Ðến nửa đêm trăng sao vằng vặc đầy trời, bỗng có một ông già chống gậy đi từ từ đến cái cây chặt dở. Ông cụ cầm gậy chỉ vào cây, trong chớp mắt vết chặt lại liền như cũ. Kỳ vội tụt từ trên cây xuống, chạy đến hỏi ông cụ:

– Tôi khó nhọc mới sắp hạ được một cây lớn, sao cụ lại phá hỏng công việc của tôi như thế ?

Ông cụ đáp:

– Ta là Thái bạch tinh quân đây, ta không muốn người chặt cây cổ thụ này. Thôi ta cho ngươi cái gậy ngươi đi tìm cây nhỏ mà chặt.

Nói xong ông cụ trao cho Kỳ cái gậy chống ở tay rồi biến mất.

Một hôm đi chơi men sông, Kỳ nhìn thấy con rắn lớn bị đánh dập đầu, đã chết từ lâu, Kỳ cầm gậy chỉ vào đầu rắn, thốt nhiên rắn sống lại vẫy đuôi, ngẩng đầu lên nhìn Kỳ rồi bò xuống sông mất.

Một buổi tối Kỳ đang ngồi trong lều tranh thì một chàng thanh niên tuấn tú khăn áo chỉnh tề, đem châu báu đến tạ ơn Kỳ. Chàng xưng là Tiểu Long hầu con Long Vương ở biển Nam, bị trẻ chăn trâu đánh dập đầu chết ở bờ sông và được Kỳ cứu sống hôm nọ. Kỳ nhất định không nhận lễ vật. Chàng thanh niên có ý băn khoăn, cố mời Kỳ xuống thủy cung chơi. Chàng đưa cho Kỳ một ống linh tê để rẽ nước đi xuống. Ðược Kỳ xuống chơi, Long Vương rất lấy làm mừng rỡ, mở yến tiệc linh đình thết đãi. Ðến khi về, Long Vương đưa tiễn đủ các thứ vật lạ dưới biển, nhưng Kỳ nhất định không nhận. Sau Long Vương lấy ở tráp ra một quyển sách nói với chàng rằng:

– Ngài cứu sống con lão, lão không biết lấy gì đáp lại. Nay biếu vật gì ngài cũng không nhận, lão xin có quyển sách này tặng ngài. Dùng quyển sách này, ngài sẽ ước gì được nấy.

Kỳ nhận sách ước và trở lại trần gian.

Từ đó, Chàng cầu được ước thấy, có phép biến hoá trở nên một vị thần cứu nhân độ thế. Thần đi qua cửa bể thần phù, theo dòng sông lớn, đổ ngược mãi lên, tìm nơi đất cao phong cảnh đẹp để cắm chỗ ở. Ðến một nơi thấy có một ngọn núi cao chót vót ba tầng, tròn như cái tán, thần hoá phép mở một con đường qua các động và các suối lên đỉnh núi và hoá phép thành lâu đài để ở. Khi đã định cư rồi thần thường xuống núi đi xem khắp phong cảnh đẹp và dùng phép cứu nhân dân rất nhiều. Ngọn núi thần ở là núi Tản Viên, nên người ta gọi thần là thần Tản Viên hay Sơn Tinh.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự Tích Thần Núi Tản Viên thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Truyện kể về một cậu bé tên Kỳ, được một người tiều phu nhặt được trong rừng và nuôi lớn. Kỳ có sức khỏe, chăm chỉ làm lụng. Một lần chặt cây mãi không xong vì ban đêm cây tự lành lại, Kỳ rình thì gặp Thái Bạch Tinh Quân và được ban cho cây gậy thần. Nhờ cây gậy, Kỳ cứu sống một con rắn – con trai của Long Vương. Để trả ơn, Long Vương tặng Kỳ một quyển sách ước gì được nấy. Từ đó, Kỳ đi khắp nơi giúp dân, chọn núi Tản Viên làm nơi cư ngụ và trở thành vị thần được nhân dân tôn kính, gọi là thần Tản Viên hay Sơn Tinh.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "chăm nom như con đẻ có một số mệnh kỳ lạ, anh đặt tên cho nó là Kỳ"): Người tiều phu trong rừng thấy một con dê rừng cho đứa trẻ bú sữa và chim đến phủ cỏ lên người đứa bé. Anh đem đứa bé về nuôi và đặt tên là Kỳ. Đứa trẻ lớn nhanh, khỏe mạnh.

+ Phần 2 (Tiếp đến "Kỳ nhận sách ước và trở lại trần gian"): Kỳ siêng năng vào rừng đốn củi. Một lần chặt cây mãi không đổ vì ban đêm cây tự lành, anh gặp Thái Bạch Tinh Quân và được ban gậy thần.

+ Phần 3 (Còn lại): Kỳ trở thành người có phép thần thông, cứu dân giúp đời. Chọn núi Tản Viên làm nơi ở, xây dựng lâu đài, thường xuống núi cứu dân. Nhân dân gọi chàng là thần Tản Viên hay Sơn Tinh.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Nhân vật Kỳ là người như thế nào? Qua nhân vật này, truyện muốn đề cao phẩm chất gì?

- Nhân vật Kỳ có nguồn gốc kỳ lạ:

+ Được dê rừng nuôi lớn, chim bảo vệ, là biểu tượng của sự linh thiêng, được trời đất che chở.

+ Ngay từ khi còn nhỏ đã gắn với sự kỳ diệu – là “người của số mệnh”.

- Phẩm chất nổi bật của Kỳ:

+ Siêng năng, kiên trì: Dù chặt mãi không xong một cái cây, Kỳ không bỏ cuộc mà kiên nhẫn tiếp tục.

+ Không tham lam, sống thanh cao: Khi được Long Vương tặng nhiều châu báu, Kỳ không nhận, chỉ nhận sách cầu ước vì mục đích tốt đẹp.

+ Biết ơn, hướng thiện: Dù có quyền năng, Kỳ không dùng vào việc tư lợi mà cứu giúp dân lành, chọn nơi non cao làm chỗ tu hành và giúp đời.

- Ý nghĩa biểu tượng:

Kỳ là hình ảnh của người có căn cơ thần thánh, vừa gần gũi, vừa cao cả – mẫu hình lý tưởng của người có tài, có đức.

2. Truyện “Sự tích núi Tản Viên” phản ánh quan niệm nào của người xưa? Yếu tố kỳ ảo có vai trò gì trong việc truyền đạt thông điệp truyện?

- Phản ánh quan niệm về sự gắn kết giữa con người – thần linh – thiên nhiên:

+ Nhân vật Kỳ (sau này là Sơn Tinh) là hiện thân của con người hòa hợp với trời đất, được thần linh ban ơn và sử dụng quyền năng để giúp đời.

+ Truyện thể hiện niềm tin vào những người “có căn duyên”, được thần thánh phù trợ vì sống thiện lương, chính trực.

- Vai trò của yếu tố kỳ ảo:

+ Gậy thần, sách thần, Long Vương, thủy cung, phép hóa – làm nên thế giới huyền diệu, hấp dẫn người đọc.

+ Tăng tính hấp dẫn, kỳ bí, đồng thời truyền đạt thông điệp đạo đức theo lối dễ tiếp nhận: người có đức sẽ được thần trợ giúp và hưởng quả tốt.

- Thông điệp sâu sắc của truyện:

+ Người sống thiện, kiên trì, không màng vật chất sẽ được trời đất phù hộ.

+ Nhắc nhở về niềm tin trong dân gian: đức độ còn quan trọng hơn sức mạnh vật chất.

3. Giá trị nội dung

- Ca ngợi những phẩm chất cao đẹp của con người: siêng năng, hiền hậu, sống vì người khác, không tham lam, sẵn sàng hy sinh vì cộng đồng.

- Thể hiện quan niệm nhân quả trong dân gian: người sống tốt sẽ được đền đáp, thần linh sẽ giúp người ngay.

- Gắn kết con người với thiên nhiên và tín ngưỡng: núi non, sông nước, các vị thần… là một phần không thể thiếu trong văn hóa tâm linh người Việt.

4. Giá trị nghệ thuật

- Sử dụng yếu tố kỳ ảo đậm chất thần thoại: dê rừng cho bú, gậy thần, sách ước, Long Vương, thủy cung… tạo nên một thế giới hấp dẫn, bí ẩn.

- Xây dựng nhân vật lý tưởng: Kỳ đại diện cho hình mẫu người tài – đức vẹn toàn, sống ẩn dật mà giúp người.

- Ngôn ngữ kể chuyện mạch lạc, gần gũi, giàu hình ảnh: giúp người đọc dễ hình dung và ghi nhớ.