Đọc truyện: Sự tích đèo Phật tử (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH SỰ TÍCH ĐÈO PHẬT TỬ

I. Đọc truyện

SỰ TÍCH ĐÈO PHẬT TỬ

Ngày xưa có bốn người đêm ngày đọc kinh niệm phật quyết tu cho thành đạo. Bốn người có bốn họ khác nhau: Hoàng, Trần, Lí, Lắm. Ba người là đàn ông, riêng người họ Lắm là con gái.

Sau hàng chục năm tụng kinh, niệm phật, ăn chay tu chí trong chùa, họ đều trở thành những tăng ni đắc đạo. Chọn được ngày lành tháng tốt, họ liền cùng nhau tìm đường lên núi Thiên Sơn để hóa Phật. Đường đi Thiên Sơn xa lắc xa lơ, thành thử họ phải đi ròng rã mấy năm trời mới tới nơi. Đến chân núi Thiên Sơn, cả bốn người đều mệt nhọc không sao tả xiết. Nhưng ai cũng nghĩ đã tu thân quyết chí đến được đây mà bỏ cuộc thì uổng quá. Nên dù trời đã gần tối, họ vẫn theo đường mòn để leo lên đỉnh núi. Khi tới đỉnh đèo, đêm đã khuya lắm, trời tối như mực, bụng đói cồn cào, họ kiệt sức, không đi tiếp được nữa.

Cái đói và mệt nhọc buộc họ phải dừng lại nghỉ nhưng không ai chợp mắt nổi. Bỗng một người trong bọn họ lên tiếng:

– Bây giờ nếu có một cây gậy ước thì các bậc đàn anh muốn ăn gì nào?

Mọi người đã quá đói và mệt nên họ không còn giữ gìn nữa, ai thích thứ gì dù những người tu hành phải kiêng, nay cũng nói toạc ra.

Thoạt tiên người họ Trần nói:

– Tôi ước được chén một bữa thịt chó, có đủ gia vị, cúc tần, giềng lát, rau mùi, húng chó…

Người họ Trần đang kể lể thì người họ Hoàng ngắt lời:

– Tôi mơ ước một bữa thịt trâu. Trâu càng già càng dai, nhai càng đã răng.

Người họ Lí nói tiếp lời luôn:

– Tôi chỉ muốn bữa thịt gà luộc có lá chanh.

Sau cùng ni cô Lắm nói:

– Tôi chỉ thích một bữa rau luộc cho mát ruột và húp cho đỡ khát thôi.

Sáng dậy, khi mọi người đang chuẩn bị xuống đèo đi tiếp, thì có một ông già râu róc bạc phơ chống gậy từ chân dốc đi lên, vẻ mệt nhọc nhưng cất giọng sang sảng hỏi:

– Các người ở đâu đến đây?

– Thưa cụ! Bầy tăng chúng tôi tìm đường lên núi Thiên Sơn để hóa Phật đấy ạ. Dám mong cụ chỉ đường giúp cho.

Nghe xong câu trả lời, ông già nói:

– Được, ta sẽ đưa các người đến núi Thiên Sơn nhưng bây giờ các người hãy nhổ nước bọt xuống lá cây xem đã.

Nói xong, ông già rút từ trong túi ra bốn cáo lá bồ đề to như nhau, rồi đặt trước mặt cho từng người nhổ vào đất. Bốn người nhổ xong, đều cảm thấy lợm giọng, ruột gan nao nao buồn nôn. Trong nháy mắt cả bốn người đều nôn tống nôn tháo. Quái lạ là đêm hôm qua ai ước ăn gì đều nôn ra thứ đó. Thấy ba người nôn nào là thịt gà, thịt trâu, thịt chó, duy chỉ có ni cô họ Lắm là nôn ra rau xanh. Ông già bèn nói:

– Chính đây là đỉnh núi Thiên Sơn, các người đã đến cõi Phật rồi. Nhưng nôn ra toàn những thứ kiêng kị thì sao gọi là chân tu được. Các người không thể hóa Phật được đâu.

Rồi ông già lại chỉ vào ni cô họ Lắm nói: “Người này cứ theo đỉnh chóp mà lên, chớ đi xuống, sắp tới nơi rồi.”

Ni cô họ Lắm theo đường mà lên, rồi hóa thành Phật Bà Quan Âm. Phật Bà có nhiều phép lạ để trị bọn âm binh quấy nhiễu, giữ gìn phúc lành cho muôn dân. Ngày nay họ Lắm thờ phật Quan Âm trong nhà và mỗi khi Tết đến cúng Phật Bà, đều phải có một bát canh rau.

Còn ba người kia xấu hổ vì không được hóa Phật lại mất bao công sức tu thân, nên buồn rầu mà chết ở giữa đỉnh đèo. Họ chết ơ nơi hoang vắng đó, chẳng ai hay mà chôn cất, nên sau này người đời truyền nhau khi đi qua đèp đều phải mang theo nắm đất hay hòn đá ném vào chỗ đó để đắp thành mộ. Chỗ đất ấy người ta gọi là mộ “Phật”. Từ đó mộ “Phật” ngày một lên cao và tên đèo được đổi thành đèo Phật tử.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Sự tích đèo Phật tử thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Bốn người tu hành (ba nam, một nữ) quyết tâm lên núi Thiên Sơn để hóa Phật. Trên đường đi, vì mệt và đói, họ buột miệng ước được ăn những món mà người tu hành phải kiêng. Sáng hôm sau, họ gặp một ông lão yêu cầu nhổ nước bọt vào lá bồ đề, rồi lập tức nôn ra những món đã ước đêm trước. Chỉ có ni cô họ Lắm nôn ra rau xanh – món ăn thanh tịnh. Ông lão tiết lộ họ đang ở đỉnh núi Thiên Sơn, nhưng chỉ có ni cô mới xứng đáng hóa Phật, trở thành Phật Bà Quan Âm. Ba người kia vì xấu hổ nên chết tại đèo, nơi đó về sau gọi là đèo Phật Tử và có tục ném đá đắp mộ “Phật”.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "đỉnh núi"): Giới thiệu 4 người tu hành (3 nam, 1 nữ) quyết tâm lên núi Thiên Sơn để hóa Phật, sau nhiều năm tu luyện. Họ vượt hành trình dài, gian khổ để đạt đến đỉnh núi.

+ Phần 2 (Tiếp đến "nôn ra rau xanh"): Vì đói khát kiệt sức, cả nhóm buột miệng nói lên mong muốn ăn những món ăn mà người tu hành phải kiêng. Sáng hôm sau, gặp ông lão kỳ lạ và bị thử thách bằng cách nhổ nước bọt lên lá bồ đề rồi nôn ra những món đã ước đêm trước.

+ Phần 3 (Còn lại): Ông lão tuyên bố chỉ người nữ tu (họ Lắm) giữ lòng thanh tịnh mới được hóa Phật, còn 3 người kia không vượt qua được thử thách. Nữ tu trở thành Phật Bà Quan Âm. Ba người kia vì xấu hổ mà chết, để lại truyền thuyết về mộ “Phật” và đèo Phật Tử.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Diễn biến câu chuyện và nhận xét

* Bốn người tu hành (ba nam, một nữ tên họ Lắm) cùng nhau tu luyện hàng chục năm, ăn chay, niệm Phật với quyết tâm lên núi Thiên Sơn để hóa Phật.

* Sau nhiều năm đường dài vất vả, họ đến chân núi Thiên Sơn thì kiệt sức. Đêm đến, vì đói và mệt quá, họ mơ ước có cây gậy ước để được ăn những món mình thèm.

– Ba người đàn ông đều ước ăn thịt (thịt chó, thịt trâu, thịt gà).

– Chỉ có ni cô họ Lắm ước được ăn một bữa rau luộc.

+ Sáng hôm sau, một ông lão lạ xuất hiện, đưa ra thử thách: mỗi người nhổ nước bọt lên lá bồ đề. Kết quả, cả bốn người đều nôn ra đúng món ăn mình từng ao ước.
+ Ông lão cho biết: vì ba người đàn ông vẫn còn lòng tham dục, không giữ được tâm thanh tịnh nên không thể hóa Phật. Chỉ có ni cô họ Lắm là xứng đáng, được phép lên đỉnh núi, hóa thành Phật Bà Quan Âm.
+ Ba người kia xấu hổ vì không vượt qua được lòng tham, buồn rầu mà chết giữa đèo. Dân gian sau này gọi đó là đèo Phật Tử, có tục ném đá đắp mộ khi đi ngang qua.

2. Ý nghĩa câu chuyện

– Khẳng định giá trị của sự tu hành chân chính: Tu không chỉ là hình thức bên ngoài mà phải giữ lòng thanh tịnh, vượt qua được cám dỗ trần tục.

– Phê phán sự tu hành giả tạo: Những ai tu mà lòng còn tham dục, chưa thực sự đoạn tuyệt với những ham muốn đời thường thì không thể thành đạo.

– Tôn vinh đức hạnh của người phụ nữ: Hình tượng ni cô họ Lắm đại diện cho sự trong sạch, khiêm nhường, lòng kiên định, xứng đáng đạt thành quả tu hành.

– Giải thích nguồn gốc địa danh: Truyện lý giải sự tích đèo Phật Tử và tục ném đất đá khi đi qua, mang yếu tố văn hóa dân gian đặc sắc.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi đức hạnh thanh tịnh: Tôn vinh người tu hành chân chính, giữ vững giới luật, tâm không vướng tục dục thì mới đắc đạo, hóa Phật.

• Phê phán sự tu hành hình thức: Những người miệng tụng kinh nhưng lòng còn ham muốn thế tục thì không thể đạt đạo quả.

• Khuyên răn con người: Sống trong sạch, kiên định trước cám dỗ, giữ lòng thanh tịnh sẽ nhận được kết quả tốt đẹp.

4. Giá trị nghệ thuật

• Kết cấu truyện dân gian quen thuộc: Có mở đầu giới thiệu nhân vật, thử thách, cao trào và kết thúc có hậu.

• Yếu tố kỳ ảo – huyền thoại: Gậy ước, nhổ nước bọt lên lá bồ đề, nôn ra đồ ăn mơ ước, hóa thành Phật Bà – tăng sức hấp dẫn và màu sắc tâm linh.

• Ngôn ngữ mộc mạc, tự nhiên: Gần gũi với đời sống dân gian, dễ truyền miệng, dễ nhớ.

• Mang tính giáo dục cao: Lồng ghép bài học đạo đức trong câu chuyện, thông qua hình ảnh cụ thể và lối kể giản dị.