Đọc truyện: Chàng Ngốc được kiện (tóm tắt, thể loại, bố cục, tìm hiểu chi tiết câu chuyện)

TRUYỆN CỔ TÍCH CHÀNG NGỐC ĐƯỢC KIỆN

I. Đọc truyện

CHÀNG NGỐC ĐƯỢC KIỆN

Có một anh chàng nọ quá dỗi thật thà nên mọi người gọi anh là thằng Ngốc. Chàng Ngốc khoẻ mạnh, yêu đời và lao động giỏi. Anh chàng nghèo khổ, không cửa không nhà phải đi ở mướn cho một tên trọc phú. Anh làm lụng quần quật suốt ngày này sang ngày khác, năm này sang năm khác. Thấy anh khoẻ mạnh dễ sai bảo nên sau năm năm nghe anh ta đòi tiền công, hắn dỗ dành anh thêm cho hắn năm năm nữa. Lại năm năm nữa trôi qua. Thấy anh đòi tiền công để về, lão trọc phú lại dỗ:

– Mày ở với tao đã lâu thành ra thân tình trong nhà nên tao không nỡ chia tay ngay với mày. Thôi mày ở với tao thêm năm năm nữa rồi tao đưa tiền công cả mười lăm năm ba nén vàng. Lúc đó thì mày tha hồ giàu có.

Nghe bùi tai, chàng Ngốc lại dồn hết sức lực làm việc quần quật cho lão trọc phú thêm năm năm nữa. Lần này hết hạn anh một mực đòi thôi việc. Dỗ mãi cũng không được, lão trọc phú bèn mang vàng ra trả. Chàng Ngốc cầm vàng hý hửng đi mà đâu biết được lão trọc phú đưa cho toàn vàng giả. Có tiền trong tay chàng Ngốc định đi ngao du thiên hạ cho thoả lòng mong ước được biết đó biết đây sau bao nhiêu năm lao động nhọc nhằn. Ði được một hồi anh ghé vào nhà một người thợ bạc. Người thợ bạc hỏi cho biết anh là ai và đi đâu, thì chàng Ngốc kể hết chuyện mình ra sao, được trả công như thế nào. Nhìn mấy nén vàng anh ta khoe người thợ bạc thấy anh chàng này ngốc nghếch nên định bụng lừa, hắn bảo:

Ở chốn thành đô chỉ có nhà quyền uy mới xài được, chớ dân thường thì rát khó lắm, tốt hơn hết anh nên đổi ra bạc nó dễ tiêu lắm. Sẵn đây tôi có mấy nén bạc anh thích thì tôi đổi hộ cho, cứ một vàng ăn hai bạc.

Nghe có lý chàng Ngốc khẩn khoản xin đổi hộ. Không ngờ lão thợ bạc lại đưa sáu thỏi chì giả bạc. Chàng Ngốc cầm lấy cầm lấy cám ơn rối rít và lại vui vẻ lên đường.

Ðến một nơi khác trên đường tới kinh đô anh chàng gặp một thợ giày. Mải nói chuyện vui miệng với người đó anh kể là mình có sáu thỏi bạc. Hắn biết là bạc giả song đang cần chì nên gạ đổi lấy một nghìn tờ giấy, hắn chỉ vào thứ giấy lụa giả của mình và bảo:

– Ðây là thứ “lụa đinh kiến” quý lắm, anh nên đem tới kinh đô bán, cứ mỗi vuông lấy một quan tiền thì tha hồ mà tiêu.

Nghe bùi tai chàng Ngốc đồng ý ngay. Khi ngang qua trường học thấy một người học trò đang chơi chong chóng thấy giấy xanh mà cả đời anh chưa thấy bao giờ nên thích lắm bèn tới xem và hỏi:

– Cái gì thế này?

Cậu học trò láu lỉnh nói đùa:

– Ðây là cái “thiên địa vận” dùng nó có thể biết được việc trời đất, mọi việc thế gian đều tỏ tường, nó quý lắm vì điều gì cũng đoán được trước.

Chàng Ngốc nghe vậy bèn gạ đổi lấy một nghìn vuông lụa đinh kiến của mình. Cậu học trò tất nhiên là đồng ý luôn.

Với “thiên địa vận” trong tay, chàng Ngốc nghĩ đã đến lúc được mọi người sẽ kính phục hết nhẽ. Qua một cánh đồng rộng chàng Ngốc thấy đám trẻ chăn trâu đang chơi một con niềng niễng lớn có đôi cánh xanh đỏ rất đẹp. Tò mò anh lại xem. Bọn chúng không muốn cho anh xem nên chúng nói dóc anh hốt hoảng.

– Anh tránh ra đi, đây là “ngọc lưu ly” quý hiếm lắm. Ðeo nó vào người thì hè mát, đông ấm, đến đức vua cũng chưa chắc đã có.

Chàng Ngốc nghe vậy nghĩ là không ngờ lên đời có của quý đến thế, quý tới mức đến đức vua cũng chưa có. Anh chàng bèn đem “thiên địa vận” của mình ra gạ đổi, lũ chăn trâu thấy chong chóng đẹp nên bằng lòng đổi. Chúng bỏ con niềng niễng vào túi còn thắt miệng lại dặn thằng Ngốc:

– Lúc nào về đến nhà thì mở xem. Không thì ngọc bay mất đấy.

Ðược viên ngọc quý rồi chàng Ngốc định bụng vào triều dâng vua để ngắm cảnh vương triều. Nhưng tới cửa ngọ môn thì chàng ta bị lính gác chận lại. Chàng Ngốc than vãn:

– Tôi đi làm thuê, làm mướn những mười lăm năm trời vất vả mới được ba nén vàng, rồi đổi lấy sáu thỏi bạc, đến một ngàn vuông “lụa định kiến”, đến cái “thiên địa vận” cuối cùng viên ngọc quý đó, vậy cớ sao không cho tôi vào.

Lúc đó có một gian thần đi ngang qua nghe chàng Ngốc nói có hột ngọc lưu ly hắn liền nổi lòng tham liền nhận lời dẫn chàng Ngốc vào bái kiến, hắn bảo anh cứ tạm thời chờ ở cửa. Cầm được cái túi, tên quan thấy có gì đó tròn tròn ở trong thì khấp khởi mừng thầm. Hắn bước qua ngưỡng cửa hoàng cung bèn giở ra xem thực hư như thế nào để tìm cách chiếm đoạt. Ai dè mở túi ra nó bay vụt mất.

Chàng Ngốc thấy vậy túm lấy tên quan bắt đền. Anh giơ tay đánh trống ở hoàng cung vang lên. Bọn lính kéo anh ra cửa đánh. Chàng khóc ầm ĩ. Thấy động vua sai người ra dẫn chàng Ngốc vào hỏi sự tình. Ngốc tâu:

– Muôn tâu bệ hạ, tôi đi ở mười lăm năm được ba nén vàng, rồi sáu nén bạc, rồi một ngàn vuông “lụa đinh kiến” rồi cái “thiên địa vận” mới được hòn “ngọc lưu ly” để đem vào dâng bệ hạ, thế mà cái ông quan kia mở túi làm viên ngọc bay mất. Xin ngài rủ lòng thương xử cho con với.

Tên gian thần thì ra sức chối cãi, xong vua vẫn phán:

– Tên dân này đem hòn ngọc lạ dâng ta. Ðó là ý tốt. Ðể mua viên ngọc đó hắn tốn bao nhiêu công sức và tiền của, vậy kẻ làm mất viên ngọc không chỉ có tội với ta, mà còn phải bồi thường cho người có ngọc đủ số chi phí để có viên ngọc quý đó.

Ðoạn vua quay sang nói với chàng Ngốc:

– Trẫm ban cho ngươi một chức quan nhỏ để thưởng công cho lòng trung hiếu với trẫm.

Chàng Ngốc sướng đến run người, chàng nhận đủ số tiền bồi thường và vui vẻ đi nhậm chức quan mà nhà vua đã ban cho chàng.

II. Tìm hiểu thêm

1. Thể loại

Truyện Chàng Ngốc được kiện thuộc thể loại truyện cổ tích.

2. Tóm tắt truyện cổ tích

Chàng Ngốc là người lao động nghèo nhưng hiền lành, thật thà. Sau 15 năm làm thuê cực nhọc, anh được trả công bằng ba nén vàng giả. Trên đường đi, anh liên tục bị người khác lừa đổi vàng lấy bạc giả, rồi đổi lấy giấy, chong chóng, và cuối cùng là một con niềng niễng – mà anh tưởng là viên ngọc quý “ngọc lưu ly”. Khi đem dâng vua, gian thần lấy túi ngọc nhưng để ngọc bay mất. Chàng Ngốc khóc lóc kêu oan. Nhà vua xử công bằng, buộc tên gian thần đền bù toàn bộ số tiền và ban cho chàng Ngốc một chức quan nhỏ.

3. Bố cục truyện

+ Phần 1 (Từ đầu đến "lúc đó thì mày tha hồ giàu có"): Giới thiệu chàng Ngốc – người thật thà, chịu khó và bị bóc lột bởi tên trọc phú.

+ Phần 2 (Tiếp đến "và lại vui vẻ lên đường"): Hành trình bị lừa đổi vàng giả → bạc giả → giấy giả → chong chóng (thiên địa vận).

+ Phần 3 (Tiếp đến "ngọc bay mất đấy"): Chàng Ngốc đổi “thiên địa vận” lấy con niềng niễng – tưởng là “ngọc lưu ly” quý giá.

+ Phần 4 (Còn lại): Đến hoàng cung dâng ngọc, bị gian thần lấy mất. Vua xử lý công minh, ban thưởng cho chàng Ngốc.

III. Tìm hiểu chi tiết

1. Hành trình cuộc đời chàng Ngốc

• Tuổi trẻ nghèo khổ, thật thà: Chàng Ngốc là người lao động nghèo, làm thuê vất vả 15 năm cho nhà phú ông với mong muốn đổi lấy tiền công – thể hiện sự chăm chỉ, kiên nhẫn và thật thà.

• Bị lừa nhiều lần: Sau khi nhận ba nén vàng (vàng giả), chàng Ngốc liên tục bị người đời lừa đổi lấy bạc giả, rồi giấy lụa, chong chóng, và cuối cùng là con niềng niễng (mà anh tưởng là ngọc lưu ly). Tuy bị lừa, anh vẫn giữ thái độ vô tư, không oán trách.

• Mang “ngọc quý” dâng vua: Tưởng viên ngọc là vật báu, chàng Ngốc đem vào kinh đô dâng vua, thể hiện lòng trung thành và ước vọng được dâng hiến điều quý giá nhất của mình.

• Gặp gian thần – nhưng được vua xử công bằng: Dù bị gian thần làm mất “ngọc”, nhưng anh được vua xử đúng – được đền bù và ban thưởng chức quan nhỏ.

=> Hành trình cuộc đời chàng Ngốc là chuỗi những mất mát, lừa lọc nhưng kết thúc lại viên mãn nhờ tấm lòng hiền hậu, trung thực.

2. Ý nghĩa câu chuyện

• Ca ngợi người lao động hiền lành, chất phác: Dù nghèo khổ và bị lừa gạt nhiều lần, chàng Ngốc không đánh mất sự nhân hậu, chân thật – đó là phẩm chất quý báu của người dân.

• Phê phán xã hội tham lam, gian trá: Truyện lên án những kẻ lừa đảo, tham của, mưu mô (phú ông, thợ bạc, học trò, quan gian…), phản ánh sự bất công thường gặp trong xã hội.

• Đề cao sự công minh và lòng nhân ái: Cách xử lý của nhà vua cho thấy khát vọng công bằng của người dân – rằng rồi người tốt sẽ được đền đáp, kẻ xấu sẽ phải trả giá.

• Gửi gắm triết lý dân gian “Ở hiền gặp lành”: Tuy ngốc nghếch, bị thiệt thòi nhưng cuối cùng người lương thiện vẫn gặp may mắn và có được hạnh phúc.

3. Giá trị nội dung

• Ca ngợi phẩm chất thật thà, lương thiện và sự chất phác của người lao động.

• Lên án kẻ gian ác, mưu mô, lợi dụng lòng tốt người khác.

• Đề cao sự công bằng, chính trực trong xử lý của vua, bảo vệ người dân lương thiện.

• Thể hiện niềm tin của nhân dân vào công lý và luật nhân quả: ở hiền thì gặp lành.

4. Giá trị nghệ thuật

• Cốt truyện giàu kịch tính, hài hước, hấp dẫn với những tình huống nối tiếp bất ngờ.

• Ngôn ngữ giản dị, đậm chất dân gian, đối thoại sống động.

• Xây dựng thành công **nhân vật “ngốc” mà không ngu”, thậm chí mang tầm triết lý sống: nhân hậu là kho báu.

• Yếu tố tượng trưng sâu sắc: “ngọc lưu ly”, “thiên địa vận”… thể hiện ước mơ, trí tưởng tượng phong phú của dân gian.