Tác giả Nguyễn Khải - Cuộc đời và sự nghiệp

Tác giả Nguyễn Khải - Cuộc đời và sự nghiệp

1. Tiểu sử nhà văn Nguyễn Khải

– Nguyễn Khải tên khai sinh là Nguyễn Mạnh Khải, sinh ngày 3 tháng 12 năm 1930 – mất ngày 15 tháng 1 năm 2008 tại Thành phố Hồ Chí Minh do bệnh tim.

– Quê quán: Quê nội Nguyễn Khải ở thành phố Nam Định, thuở nhỏ phải lưu lạc sống ở nhiều nơi.

– Sau năm 1975 thì Nguyễn Khải chuyển vào Thành phố Hồ Chí Minh vừa sinh sống, làm việc.

– Học vấn: Dừng lại tại bậc trung học vì khi đang học trung học thì nhà văn tham gia Cách mạng tháng Tám.

– Gia đình: Nhà văn là con của một quan Huyện, mẹ ông là vợ lẽ. Nhà văn có ba người con, hai trai một gái, trong đó người con trai út tên là Nguyễn Khải Hoàn – Chủ tịch Tập đoàn bất động sản Khải Hoàn Land.

2. Sự nghiệp văn học của nhà văn Nguyễn Khải

– Từ năm 1947: Nguyễn Khải đã tham gia vào quân đội.

– Từ năm 1951 đến năm 1955: Nguyễn Khải trở thành phóng viên, thư ký tòa soạn của báo Chiến Khu 3.

– Từ năm 1955: Nhà văn vừa là phóng viên, biên tập viên, cán bộ sáng tác tại tạp chí Văn Nghệ Quân Đội.

– Những năm 1950 trở đầu, nhà văn mới bắt đầu sự nghiệp viết văn.

– Năm 1988: Ông rời quân đội với quân hàm đại tá để về làm việc cho Hội Nhà văn Việt Nam.

– Nguyễn Khải từng giữ chức vụ Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam các khóa 2, 3.

– Nhà văn còn là Phó tổng thư ký khóa 3.

– Đại biểu Quốc hội khóa VII

– Các tác phẩm nổi bật của Nguyễn Khải:

+ Mùa xuân ở Chương – Mỹ (năm 1954)

+ Người con gái quang vinh (năm 1956)

+ Xung đột (truyện, năm 1959)

+ Mùa lạc (tập truyện ngắn, năm 1960)

+ Hãy đi xa hơn nữa (truyện vừa, năm 1963)

+ Người trở về (tập truyện vừa, năm 1964)

+ Họ sống và chiến đấu (ký sự, năm 1966)

+ Hoà – Vang (bút ký, năm 1967)

+ Đường trong mây (tiểu thuyết, năm 1970)

+ Ra đảo (năm 1970)

+ Chủ tịch huyện (truyện, năm 1972)

+ Chiến sĩ (tiểu thuyết, năm 1973)

+ Tháng ba Tây nguyên (ký, năm 1976)

+ Cách mạng (kịch, năm 1978)

+ Gặp gỡ cuối năm (tiểu thuyết, 1982)

+ Thời gian của người (1985)

+ Điều tra về một cái chết (tiểu thuyết, năm 1986)

+ Vòng sống đến vô cùng (truyện, năm 1987)

+ Một cõi nhân gian bé tí (tiểu thuyết, năm 1989)

+ Một người Hà Nội (tập truyện ngắn, năm 1990)

+ Cha và các con và… (tiểu thuyết, năm 1990)

+ Sư già chùa Thắm và ông đại tá về hưu (tập truyện vừa, năm 1993)

+ Một thời gió bụi (truyện ngắn, năm 1993)

+ Hà Nội trong mắt tôi (tập truyện ngắn, năm 1995)

+ Chút phấn của đời (truyện ngắn và kịch, năm 1999)

+ Chuyện nghề (năm 1999)

+ Nắng chiều (tập truyện ngắn, năm 2001)

+ Hãy đi xa hơn nữa (tập truyện ngắn thiếu nhi, năm 2002)

+ Mẹ và các con (tập truyện ngắn thiếu nhi, năm 2002)

+ Sống ở đời (tập truyện, năm 2003)

+ Ký sự & Kịch ( năm 2003)

+ Thượng đế thì cười (tiểu thuyết, năm 2003)

+ Nghề văn cũng lắm công phu (truyện – tạp văn, năm 2003)

+ Vòng tròn trống rỗng (kịch, năm 2003)

+ Một chặng đường (tiểu thuyết, năm 2005)

+ Đi tìm cái tôi đã mất (tùy bút, năm 2006)

– Các tác phẩm khác:

+ Ước gì tôi được trẻ lại

+ Tự bạch

+ Người ngu

+ Người mơ mộng

+ Nếp Nhà

+ Má Hồng

+ Đời khổ

+ Đất Mỏ

+ Đàn ông

+ Đàn bà

+ Đã từng có ngày vui

+ Chị Mai

+ Cái thời lãng mạn

+ Buổi sớm mai

+ Bố con

+ Bảy đô một đêm

+ Bắt đầu từ một câu nói

+ Bạn viết cũ

+ Anh Thanh Tịnh

+ Đứa con nuôi,…

* Phong cách sáng tác: Nhà văn Nguyễn Khải – một trong những cây bút xuất sắc của nền văn học thời kì đương đại. Chủ đề xuất hiện trong các trang văn của Nguyễn Khải khá phong phú, đa dạng: từ hình ảnh nông thôn trong quá trình xây dựng hình dạng mới, bộ đội trong những năm tháng chiến tranh chống đế quốc Mỹ, những vấn đề mang tính thời sự, tư tưởng đời sống, cho đến quan điểm của con người hiện nay trước những biến động phức tạp của đời sống xã hội. Phong cách sáng tác của nhà văn thể hiện sự nhạy bén, cái nhìn sâu sắc, phân tích tâm lý sắc sảo, tỉnh táo khám phá nên các vấn đề phức tạp ẩn sâu trong xã hội ở các thời kì lịch sử. Trước năm 1978, văn phong cùng phong cách của Nguyễn Khải hướng tới hiện thực giữa những cái đối lập, để khẳng định nên xu thế vận động của xã hội, con người trong cái tích cực, cố gắng, chăm chỉ, thể hiện khát vọng thay đổi hướng tới một tương lai tốt đẹp. Sau năm 1978, phong cách ấy đã có một bước ngoặc thay đổi lớn, chịu sự chiêm nghiệm, cảm nhận hiện thực trong cái sâu sắc, nghiêm túc, về hành động, suy tư của con người. Giọng văn trầm lắng, nhẹ nhàng, đưa những giá trị nhân văn vào trang sách, truyền tải tình yêu thương người, sẻ chia với mảnh đời bất hạnh trong cuộc sống và mong cầu những sắc màu tươi đẹp sẽ chiếu sang tâm hồn cô quạnh, mong manh tràn đầy mệt nhọc, đớn đau.

* Giải thưởng:

– Huân chương Quân công hạng ba, Huân chương Chống Mỹ cứu nước hạng nhất, Huân chương Độc lập hạng nhì

– Giải thưởng Văn học Lê Thanh Nghị (Liên khu III, 1951)

– Giải thưởng của Hội Văn nghệ VN năm 1952 – 1953

– Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (năm 1982) với tiểu thuyết Gặp gỡ cuối năm

– Giải thưởng Văn học Đông Nam Á (2000)

– Giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật (đợt II, năm 2000)

– Giải thưởng văn học Asean năm 2000

– Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng

3. Về các tác phẩm tiêu biểu

3.1. Một người Hà Nội

….Cô Hiền bên ngoại, chị Đại bên nội là những người đàn bà có đầu óc rất thực tế. Mọi sự mọi việc đều được các bà tính toán trước cả. Và luôn luôn tính đúng vì không có lòng tự ái, sự ganh đua, thói thời thượng chen vô. Không có cả sự lãng mạn hay mộng mơ vớ vẩn. Đã tính là làm, đã làm là không thèm để ý đến những đàm tiếu của thiên hạ. Cô tuyên bố thẳng thừng với tôi: “Một đời tao chưa từng bị ai cám dỗ, kể cả chế độ”.

Gần ba chục tuổi cô mới đi lấy chồng, không lấy một ông quan nào hết, cũng chẳng hứa hẹn gì với đám nghệ sĩ văn nhân, đùa vui một thời còn son trẻ thế là đủ, bây giờ phải làm vợ làm mẹ, cô chọn bạn trăm năm là một ông giáo cấp tiểu học hiền lành, chăm chỉ khiến cả Hà Nội phải kinh ngạc. Có gì mà kinh ngạc, cô đã tính trước cả. Sau khi sinh đứa con gái út, người con thứ năm, cô nói với chồng: “Từ nay là chấm dứt chuyện sinh đẻ, bốn mươi tuổi rồi, nếu ông và tôi sống đến sáu chục thì con út đã hai mươi, có thể tự lập, khỏi sống bám vào các anh chị”. Là thôi hẳn.

Cô bảo tôi: “Mày bắt nạt vợ mày quá, không để nó tự quyết định bất cứ việc gì, vậy là hỏng. Người đàn bà không là nội tướng thì cái gia đình ấy cũng chẳng ra sao”. Khi các con còn nhỏ, ngồi vào bàn ăn cô thường chú ý sửa chữa cách ngồi, cách cầm bát cầm đũa, cách múc canh, cả cách nói chuyện trong bữa ăn. Cô vẫn răn lũ con tôi: “Chúng mày là người Hà Nội thì cách đi đứng nói năng phải có chuẩn, không được sống tùy tiện, buông tuồng”. Có lần tôi cãi: “Chúng tôi là người của thời loạn, các cụ lại bắt dạy con cái theo thời bình là khó lắm”. Cô ngồi ngẩn ra một lúc, rồi bảo: “Tao chỉ dạy chúng nó biết tự trọng, biết xấu hổ còn sau này muốn sống ra sao là tùy”.

Đầu năm 1965, Hà Nội có đợt tuyển quân vào chiến đấu trong Nam, là đợt đầu tiên nên tuyển chọn rất kỹ càng, lứa tuổi từ 18 đến 25, diễn viên cải lương và kịch nói có, nhạc sĩ có, họa sĩ có, giáo viên trung học rất đông, là những chàng trai ưu tú của Hà Nội. Nghe nói khoảng 660 người. Người con trai đầu của cô Hiền vừa tốt nghiệp trung học, tình nguyện đăng ký xin đi đánh Mỹ. Tháng 4 năm 1965, lên Thái Nguyên huấn luyện. Tháng 7 rời Thái Nguyên vào Nam. Họ dừng lại ở Hà Nội vài giờ vào lúc tối, nhưng không một ai biết. Tôi hỏi cô: “Cô bằng lòng cho em đi chiến đấu chứ ?" Cô trả lời: "Tao đau đớn mà bằng lòng, vì tao không muốn nó sống bám vào sự hy sinh của bạn bè. Nó dám đi cũng là biết tự trọng". Ba năm cô không nhận được tin tức gì về đứa con đã ra đi, lại đến thằng con kế làm đơn xin tòng quân, cũng đòi vào chiến trường phía trong để gặp anh, nếu anh đã hy sinh thì nối tiếp chí hướng của anh. Tôi hỏi lại cô: “Cô cũng đồng ý cho nó đi à ?” Cô trả lời buồn bã: "Tao không khuyến khích, cũng không ngăn cản, ngăn cản tức là bảo nó tìm đường sống để các bạn nó phải chết, cũng là một cách giết chết nó”. Rồi cô chép miệng: "Tao cũng muốn được sống bình đẳng với các bà mẹ khác, hoặc sống cả hoặc chết cả, vui lẻ thì có hay hớm gì”.

(….) Cô Hiền không bình luận một lời nào về những nhận xét không mấy vui vẻ của tôi về Hà Nội. Cô than thở với tôi rằng dạo này cô thường nghĩ ngợi mọi chuyện một cách duy tâm, y hệt một bà già nhà quê. Mùa hè năm nọ, bão vào Hà Nội gào rú một đêm, sáng ra mở cửa nhìn sang đền Ngọc Sơn mà hãi. Cây si cổ thụ đổ nghiêng tàn cây đè lên hậu cung, một phần bộ rễ bật gốc chổng ngược lên trời. Lập tức cô nghĩ ngay tới sự khác thường, sự dời đổi, điềm xấu, là sự ra đi của một thời.

Với người già, bất kể ai, cái thời đã qua luôn là thời vàng son. Mỗi thế hệ đều có thời vàng son của họ. Hà Nội thì không thế. Thời nào nó cũng đẹp, một vẻ đẹp riêng cho một lứa tuổi. Cô nói với tôi thế, đã biết nói thế đâu phải đã già. Mấy ngày sau, cô kể tiếp, thành phố cho máy cẩu tới đặt bên kia bờ, quàng dây tời vào thân cây si rồi kéo dần lên, mỗi ngày một tí. Sau một tháng, cây si lại sống, lại trổ ra lá non, vẫn là cây si của nhiều thế hệ Hà Nội, nghĩ cứ lạ, tưởng là chết đứt bổ ra làm củi, mà lại sống. Cô nói thêm: "Thiên địa tuần hoàn, cái vào ra của tạo vật không thể lường trước được".

Cô muốn mở rộng sự tính toán vốn dĩ đã rất khôn ngoan của mình lên thêm một tầng nữa chăng, cái tầng vô hình, không thể biết, nhưng phải biết là trên đời này còn có nhiều lý sự không thể biết để khỏi bị bó vào những cái có thể biết. Bà già vẫn giỏi quá, bà khiêm tốn và rộng lượng quá. Một người như cô phải chết đi thật tiếc, lại một hạt bụi vàng của Hà Nội rơi xuống chìm sâu vào lớp đất cổ. Những hạt bụi vàng lấp lánh đâu đó ở mỗi góc phố Hà Nội hãy mượn gió mà bay lên cho đất kinh kỳ chói sáng những ánh vàng.

3.2. Mùa lạc