Tác giả Dương Thị Xuân Quý - Cuộc đời và sự nghiệp

Tác giả Dương Thị Xuân Quý - Cuộc đời và sự nghiệp

1. Tiểu sử nhà văn Dương Thị Xuân Quý

- Tên thật: Dương Thị Xuân Quý (cũng dùng bút danh Dương Thị Minh Hương)

- Ngày sinh: 19/4/1941 - 8/3/1969

- Quê quán: Thôn Phú Thị, xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên

- Gia đình:

• Xuất thân từ dòng tộc trí thức với truyền thống cách mạng: ông nội Dương Trọng Phổ tham gia Đông Kinh Nghĩa Thục, bác ruột là các nhà giáo – văn nghệ sĩ nổi tiếng như Dương Bá Trạc, Dương Quảng Hàm, họa sĩ Dương Bích Liên

• Kết hôn với nhà thơ Bùi Minh Quốc năm 1966, có con gái Bùi Dương Hương Ly

- Thời đại: Thế hệ trí thức trẻ kháng chiến (1960s), gắn bó với tinh thần “thư ký thời đại”, tham gia chiến trường miền Nam

- Cuộc đời:

• Học phổ thông tại Trưng Vương Hà Nội, học trung cấp mỏ ở Quảng Ninh, sau đó theo học báo chí ban ngày, ngữ văn ban đêm

• Là phóng viên Báo Phụ nữ Việt Nam (1961–1968) chuyên đi thực tế ở miền Bắc

• Tháng 4/1968, vào chiến trường miền Nam theo đơn tình nguyện, tham gia lực lượng phóng viên Văn nghệ Giải phóng Trung Trung Bộ

• Hy sinh ngày 8/3/1969 tại thôn Thi Thại (nay là Duy Thành, Duy Xuyên, Quảng Nam), khi mới 28 tuổi

2. Sự nghiệp văn học của nhà văn Dương Thị Xuân Quý

- Phóng viên và viết ký chiến trường:

+ Lúc mang thai tháng thứ 6 vẫn tham gia viết bài thực tế tại vùng mỏ (Quảng Ninh), thiết thực sống cùng dân

+ Vào chiến trường, chị thậm chí tự gùi lương thực, đối mặt bom đạn, viết ký thực tế “Hoa rừng” – truyện ký nổi tiếng

- Tác phẩm văn học:

+ Về làng (truyện ngắn đầu tay, 1960)

+ Chỗ đứng (1968), Gương mặt thách thức (kỷ yếu, 1969), Hoa rừng (tập truyện ký, 1970)

+ Nhật ký chiến trường và tuyển tập (2007), do Bùi Minh Quốc cùng các nhà nghiên cứu sưu tầm

- Giải thưởng vinh danh:

+ Truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học – Nghệ thuật vào năm 2007

+ Năm 2012, một con đường ở Đà Nẵng được đặt tên chị để tưởng nhớ

3. Về các tác phẩm tiêu biểu

3.1. Sa mạc của tuổi thơ

SA MẠC CỦA TUỔI THƠ

(trích)

(Dương Thị Xuân Quý)

Xa thôn Hương đã mười năm, nhưng tôi vẫn không thể quên cái xóm nhỏ ấy: những mái nhà nhấp nhô ven sông Chu. Nước sông bốn mùa xanh biêng biếc… Dạo kháng chiến gia đình tôi tản cư đến, và tôi được ở đó nhiều năm.

Thôn Hương nằm gọn trong vòng ôm của con đê cao. Con đê như một đường thêu xanh, xuyên qua lũy tre và bãi dâu bát ngát. Thôn Hương còn có một dải cát mênh mông trồi lên cao, vượt khỏi bãi dâu và mặt đê. Đó là nơi tôi có nhiều kỷ niệm trong những ngày bé thơ. Về thôn Hương, đi từ phía nào lại, cũng nhìn thấy bãi cát đó. Trông xa, nó nổi lên như hòn đảo trắng, lóng lánh dưới nắng. Đến gần, mới nhận ra những cồn cát nhỏ mấp mô trên bãi sóng như làn sương.

Bọn trẻ con trong làng gọi bãi cát ấy là “sa mạc”. Vì tuy ở ven sông, nhưng bãi không hề đọng một giọt nước. Cả lúc ngập lụt, nó vẫn trơ trơ như hòn đảo khô khỏng. Ngày nắng, cát nóng hầm hập như một cái chảo rang. Mùa hanh, từng cơn gió khô khan như chiếc chổi vô hình quét lên những cồn cát, làm cả vùng trời bụi mù mịt.

(Lược bớt một đoạn: Nhân vật “tôi” nhớ lại những kỷ niệm tuổi thơ cùng cô bạn tên Khếnh và các bạn chơi trò “mở chiến dịch tấn công” giành nhau từng cồn cát. Cứ vài năm, nước sông Chu lại dâng cao nhấn chìm bãi dâu của thôn, duy chỉ bãi “sa mạc” (bãi Nhiên) là nơi duy nhất không bị nước. Các cụ già trong thôn cứ ước ao giá trồng được dâu ở bãi Nhiên. Mùa hè năm nay, “tôi” có dịp trở lại thôn Hương liền nhận ra “sa mạc” năm xưa đã xanh mát những luống dâu, vồng khoai lang dây đỏ tía.)

Tôi đang đưa mắt tìm bạn bè cũ thì gặp Khếnh. Khếnh vừa đổ xong một sọt đất phù sa vào gốc dâu. Chúng tôi ôm chầm lấy nhau, cười nói líu tíu. Vẫn cái dáng thâm thấp, vẫn khuôn mặt bầu bĩnh với đôi mắt tròn trong suốt như thủy tinh ẩn dưới hàng mi dài và đôi lông mày cong cong. Vẫn thế, nhưng Khếnh lớn hơn nhiều, người to ra, béo lẳn. Vai tròn, bắp chân chắc nịch.

Có tiếng nói từ phía sau:

- Gớm, bà bí thư chi đoàn đón “đại biểu tham quan” thân mật quá.

Khếnh vừa cười vừa nói một câu pha trò, làm tôi chả hiểu gì sất:

- Cái anh chàng “thợ giày” kia! Ai khảo mà xưng thế!

Rồi Khếnh phát mạnh vào vai tôi:

- Chà, cậu lớn khiếp! Sao bấy lâu không về chơi? Mẹ mình vẫn nhắc cậu. Bà cụ hồi này khỏe ra…

[...]

Nghe tôi nhắc lại cái tên “sa mạc”, Khếnh nheo mắt cười. Nụ cười như có ý bảo : “Mình vẫn còn nhớ những ngày ấy”… Rồi Khếnh vui vẻ trả lời:

- Dạo này thanh niên chúng tớ mở “chiến dịch 15 ngày” đắp phù sa thêm cho dâu đây mà. Cậu nhìn bãi dâu có thấy khoái không? Mới hai đợt “chiến dịch” thôi nhé.

- Hai đợt là thế nào? – Tôi đùa. – Ngày trước bọn mình cũng “mở chiến dịch” ở bãi “sa mạc” này bao lần rồi còn gì!

Khếnh tròn mắt búng vào tai tôi mấy cái liền. Và thế là Khếnh lôi tôi vào bãi dâu. Vừa đi, Khếnh vừa liên tiếp nói:

- Ấy, bây giờ cũng vẫn bọn “nhóc” ngày xưa cả. Chỉ thiếu mấy cậu đi thoát ly, đi nghĩa vụ. Còn tất cả chúng tớ đều bắt tay cải tạo bãi Nhiên này. Cậu biết không? Mới một năm thôi đấy. Đầu tiên chúng tớ đem cày xốc cát hai lần. Luống cát cao võng lên rãnh dài, sâu hút xuống như “giao thông hào” ngày bé của chúng mình ấy. Ừ, xong rồi gánh đất phù sa úp kín rãnh, cứ y như thợ bê tông đổ móng nhà. Sảo nọ liền sảo kia. Bùn đất quánh như sáp, khó đào lắm, nhưng cắm hom dâu xuống, dâu, chứ đá cũng phải nảy mầm. Chả mấy lâu, dâu xanh phơi phới, bốn tháng sau đã có dấu chân…

Giọng Khếnh sôi nổi. Niềm vui lớn xen cả vẻ tự hào lộ rõ trên nét mặt rạng rỡ, có làn môi chúm chím như đang cười.

(50 truyện ngắn chọn lọc, NXB Thanh niên, Hà Nội, 2004, tr. 371 - 376)