Đọc hiểu Quê mẹ (Thanh Tịnh) có đáp án

Đọc hiểu Quê mẹ

I. Đọc văn bản Quê mẹ

QUÊ MẸ

(Thanh Tịnh)

[…] Cô Thảo ra lấy chồng đã ba năm. Anh Vận chồng cô hiện làm hương thơ ở làng Mỹ Lý. Anh Vận trước kia có theo học chữ Quốc ngữ, nhưng đã hai năm thi yếu lược không đậu nên anh ta lại thôi. Qua năm sau dân trong xóm bầu anh ta lên làm hương thơ trong làng. Ngày nào anh ta cũng đi nhà này qua nhà khác phát thư, rồi chiều đến lại phải ra tận đình để lấy hòm thư đem lên huyện.

Công việc của anh tuy vất vả, nhưng lương tháng - hay nói cho đúng, lương năm - của anh trông ít quá. Làng chỉ trích cho anh ta ba mẫu ruộng và năm đồng bạc làm tiền lộ phí. Nhưng năm đồng ấy thì không bao giờ anh nhận được. Vì các viên chức đã khéo léo trừ với món tiền phải đóng sưu này thuế khác gần hết.

Nhưng ở vùng quê, được một chức nghiệp như thế, anh Vận cũng cho là danh giá lắm. Và bà Lại, mẹ anh Vận, lúc nói chuyện với những người quen, cũng không quên tự hào được một người con ra đảm đương việc làng việc nước.

Cô Thảo ra lấy chồng vốn liếng không có nên không đi buôn bán gì hết. Cả nhà chỉ trông vào một mẫu ruộng tranh và ba mẫu ruộng làng để sống năm này tháng khác.

Lược dẫn một đoạn: Gần đến ngày giỗ ông, cô Thảo muốn xin chồng về làng, lại không muốn nói thẳng. Nhưng mãi đến chiều cũng không nghe chồng nói gì, nên cô phải mượn cây thanh trà để nhắc xa xôi cho chồng nhớ. Anh Vận xin mẹ cho vợ về làng ăn giỗ. Mẹ chồng bảo cô mang buồng chuối mật trong vườn về giỗ ông, lại cho cô một hào để đi đò. Anh Vận cũng chạy quanh xóm mượn chỗ này, chỗ khác cho cô Thảo thêm bốn hào nữa.

Tối hôm ấy cô Thảo không đi ngủ sớm. Cô đặt con ngủ yên bên chồng xong lại lật đật xách dao ra sau vườn chuối. Loay hoay một lúc lâu cô mới đem được buồng chuối mật vào nhà. Cô đem để vào một góc thật kín vì cô sợ nửa đêm chuột đến khới. Xong rồi cô mới qua bên nhà cô Thị mượn đôi hoa tai vàng và cái nón lá mới. Sắp đặt đâu đó xong xuôi cô mới lên giường nằm ngủ.

Trời tờ mờ sáng cô Thảo đã trở dậy sắm sửa đi về làng. Làng cô ở cách xa làng Mỹ Lý hơn mười lăm cây số. Vì vậy nên mỗi năm cô chỉ được về làng chừng hai ba lượt là nhiều. Xưa kia cô từng qua lại làng Mỹ Lý ngày một để bán gạo, nhưng sau lúc cô ra lấy chồng thì quê nhà đối với cô đã là nơi xa lạ.

Qua những con đường mòn chạy nấp theo bờ ruộng, cô lại nhớ đến quãng đời bán gạo của cô ngày trước. Trong trí cô hiện ra lần lần hình ảnh của cô Thu, cô Nguyệt, cô Hương, những cô bạn mà trước kia cô cho là thân nhất. Nhưng đời các cô ấy cũng như cô, nghĩa là cũng có chồng, có con và quãng đời làm dâu cũng vất vả, cũng phẳng lặng như nhau hết.

Đi chưa được bốn cây số cô Thảo đã thấy mỏi. Cô tự nhận thấy sức cô yếu hơn trước nhiều lắm. Cô muốn đi đò cho đỡ chân, nhưng sực nhớ đến những món quà cần phải cho em, cô lại gắng gượng đi nhanh hơn trước.

Về đến làng, cô Thảo gặp ai cũng đón chào niềm nở. Lòng cô lúc ấy nhẹ nhàng và vui sướng lắm. Còn họ gặp cô đi đằng xa đã kêu réo om sòm như gặp được người sống lại. Họ hỏi thăm cô chuyện này chuyện khác, mục đích là để xem cô ăn mặc độ này có khá hơn trước không. Cô Thảo thấy người làng chào hỏi mình vồn vã nên đáp lại rất vui vẻ. Cô ta không quên lấy cái nón xuống, giả vờ quạt vào mình để mấy người đứng chung quanh được thấy đôi hoa tai vàng của cô.

Đến trưa hôm ấy thì cô về đến nhà. Mấy cậu em đua nhau ra níu áo chị. Cô Thảo xoa đầu đứa này đỡ cằm đứa khác, nụ cười trên môi cô không khi nào tắt. Trông thấy mẹ trong nhà đi ra cô mừng quá. Cô chạy lại đứng bên mẹ cảm động quá đến rưng rưng nước mắt. Một lúc sau cô đưa thằng Lụn cho mẹ ẵm rồi đi thẳng vào nhà để chào những người quen biết.

Bà Vạn cứ quấn quít bên cháu, bên con quên cả ngày giờ. Bà giới thiệu cô Thảo với người này người khác, bà nhắc đến chuyện cô Thảo lúc cô còn năm sáu tuổi. Bà kể đến đoạn nào bà cũng có ý khoe cô Thảo đức hạnh và khôn ngoan đủ thứ. Bà nói mãi mà không biết chung quanh bà không ai nghe bà hết.

Sung sướng nhất là cô con gái có chồng về nhà mẹ. Cô Thảo tuy về giỗ ông nhưng không làm gì hết. Cô vào phòng mẹ nằm ngủ cả buổi chiều, mãi đến lúc gần cúng cô mới chịu đi ra ngoài.

Lúc cô đứng lễ thì ông Vạn, thân sinh cô, vuốt râu cười nói:

- Con phải lễ thế phần chồng con nữa. Nó làm gì bên ấy mà không đến

Cô Thảo sau khi thụt lùi ra khỏi chiếu, mới khẽ đáp:

- Dạ, nhà con mắc việc quan.

Cô Khuê, chị em chú bác với cô Thảo, đứng gần đấy trề môi nói tiếp:

- Thứ đồ làm hương thơ mỗi năm ăn ba mẫu ruộng mà cũng gọi là việc quan.

- Ai nấy đều nghe thấy nhưng không ai cãi lại. Ông Vạn đứng cúi đầu xuống hơi ngượng. Còn cô Thảo gương mặt đỏ bừng, quay đầu nhìn xuống bếp. Nhưng ngay lúc ấy cô lại gặp cặp mắt của mẹ đang nhìn cô chòng chọc. Cô đau lòng quá đến để hai dòng lệ chảy dài trên má.

Sáng hôm sau, cúng cơm sáng xong xuôi, cô Thảo lại sắm sửa đi qua làng Mỹ Lý. Cô gọi mấy đứa em đến gần rồi cho mỗi đứa năm xu. Trong nhà ai cũng khen cô rộng rãi và biết thương em, nên cô vui sướng lắm. Đang lúc cao hứng cô còn hứa sẽ gửi cho mẹ hai cặp quần áo mới để mặc Tết nữa. Nhưng chính cô cũng không biết sẽ lấy đâu ra hai cặp quần áo ấy. Chỉ trong nháy mắt cô Thảo đã phân phát tất cả số tiền cô đã dành dụm trong một năm.

- […]

Về nhà chồng, cô Thảo lại làm việc từ mai đến chiều, tối tăm cả mày mặt. Lúc nào cô cũng nhớ đến mẹ nghèo, đến em thơ, nhưng nhớ thì lòng cô lại bùi ngùi, trí cô lại bận rộn. Rồi chiều chiều gặp những lúc nhàn rỗi, cô lại ra đứng cửa sau vơ vẩn nhìn về làng Quận Lão. Nhưng làng Quận Lão ẩn sau đám tre xanh đã kéo một gạch đen dài trên ven đồi xa thẳm.

(Theo Tổng tập văn học Việt Nam, tập 33, NXB Khoa học xã hội, 2000,Tr.819-823)

II. Đọc hiểu Quê mẹ

1. Đề số 1

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Chỉ ra ngôi kể của văn bản.

Câu 2. Câu chuyện diễn ra trong không gian nào?

Câu 3. Tìm các hành động, cử chỉ của cô Thảo khi về đến làng?

Câu 4. Nêu chủ đề, tư tưởng của văn bản.

Câu 5. Chi tiết: Về nhà chồng, cô Thảo lại làm việc từ mai đến chiều, tối tăm cả mày mặt. Lúc nào cô cũng nhớ đến mẹ nghèo, đến em thơ, nhưng nhớ thì lòng cô lại bùi ngùi, trí cô lại bận rộn có ý nghĩa gì trong việc khắc họa nhân vật cô Thảo?

Câu 6. Nêu tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể trong văn bản.

Câu 7. Anh/chị có đồng ý với ý kiến: Người ta chỉ có thể tách con người ra khỏi quê hương chứ không thể tách quê hương ra khỏi con người không? Vì sao

Câu 8. Thông điệp có ý nghĩa nhất với anh/chị qua văn bản trên là gì? Tại sao?

Đáp án

2. Đề số 2

Thực hiện các yêu cầu:

Câu 1. Chỉ ra ngôi kể của văn bản.

Câu 2. Câu chuyện diễn ra trong không gian nào?

Câu 3. Tìm các hành động, cử chỉ của cô Thảo khi về đến làng?

Câu 4. Nêu chủ đề, tư tưởng của văn bản.

Câu 5. Chi tiết: Về nhà chồng, cô Thảo lại làm việc từ mai đến chiều, tối tăm cả mày mặt. Lúc nào cô cũng nhớ đến mẹ nghèo, đến em thơ, nhưng nhớ thì lòng cô lại bùi ngùi, trí cô lại bận rộn có ý nghĩa gì trong việc khắc họa nhân vật cô Thảo?

Câu 6. Nêu tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể trong văn bản.

Câu 7. Anh/chị có đồng ý với ý kiến: Người ta chỉ có thể tách con người ra khỏi quê hương chứ không thể tách quê hương ra khỏi con người không? Vì sao

Câu 8. Thông điệp có ý nghĩa nhất với anh/chị qua văn bản trên là gì? Tại sao?

Đáp án

III. Phân tích Quê mẹ

DÀN Ý

1. Mở bài:

- Thanh Tịnh (1911-1988) là một trong những cây bút xuất sắc của làng văn học hiện thực lãng mạn. Các tác phẩm thơ và truyện ngắn của ông đều toát lên một vẻ êm dịu, đằm thắm.

- Quê mẹ là một trong những truyện ngắn xuất sắc của nhà văn, chứa đựng tấm lòng của Thanh Tịnh đối với những người con gái lấy chồng xa quê.

2. Thân bài:

2.1. Nêu ngắn gọn nội dung chính của truyện ngắn:

Truyện kể về nhân vật chính - Cô Thảo lấy chồng xa quê; chồng cô chỉ làm hương thơ, của làng, cô lại không có vốn buôn bán nên hoàn cảnh gia đình không dư dả gì, chỉ trông chờ vào mấy mẫu ruộng để sống năm này tháng khác. Ngày giỗ ông bên ngoại, cô xin phép gia đình chồng về nhà đẻ. Trước đêm về quê, cô không ngủ được, chu đáo chuẩn bị đồ lễ để mang về quê giỗ ông, quà mang về cho các em. Dọc đường đi, dù đi bộ xa mệt, nhưng cô thấy vui trong lòng vì được về nhà thăm bố mẹ và các em; gặp mọi người làng trên đường, cô đon đả chào hỏi. Về đến nhà, nụ cười không khi nào tắt trên môi cô Thảo khi cô được sống trong sự yêu thương của mẹ và các em. Tuy vậy, cô cũng không khỏi chạnh lòng khi nghe người chị em họ mỉa mai về công việc của chồng cô. Cô Thảo ở nhà đến sáng mai, rồi sắp đồ về lại nhà chồng. Trước khi đi, cô phân phát hết số tiền đã dành dụm được trong cả một năm cho các em làm quà và còn hứa sẽ gửi cho mẹ hai cặp áo quần mới để mặc Tết nhưng chính cô cũng không biết sẽ lấy đâu ra hai cặp áo quần ấy. Về nhà chồng, cô Thảo lại làm việc từ sáng sớm đến chiều, tối tăm cả mày mặt, nhưng không lúc nào thôi nhớ đến mẹ nghèo và các em thơ.

2.2. Nêu chủ đề của truyện ngắn

- Truyện ngắn nói lên nỗi lòng của người con gái lấy chồng xa quê, qua đó nói lên mong ước về cuộc sống bình dị, chân thành của họ.

- Nhà văn bày tỏ sự đồng cảm đối với những nỗi niềm của người con gái khi lấy chồng xa quê, ngợi ca những phẩm chất tốt đẹp của họ luôn giàu tình người, tình quê.

2.3. Chỉ ra và phân tích tác dụng của một số nét đặc sắc về hình thức nghệ thuật của tác phẩm

*Các đặc sắc nghệ thuật:

+ Truyện không có những biến cố, xung đột gay cấn, nhân vật khắc họa thông qua tâm trạng, lời nói, hành động.

+ Ngôn ngữ, giọng điệu nhẹ nhàng, thanh thoát, chan chứa tình cảm yêu thương, phù hợp với việc khắc họa những trạng thái cảm xúc của nhân vật trong truyện.

*Tập trung phân tích kỹ lưỡng nghệ thuật tiêu biểu: Nghệ thuật xây dựng nhân vật

- Nhân vật chính trong truyện là cô Thảo, được khắc họa qua lời nói, hành động và đặc biệt là qua diễn biến tâm lí. Cô Thảo là mẫu người phụ nữ tiêu biểu của gia đình: nặng lòng với quê hương, gia đình; là cô con dâu chăm chỉ luôn biết giữ nề nếp gia phong; thân thiện với bà con lối xóm. Nhân vật cô Thảo trong truyện ngắn được khắc họa qua những chi tiết cụ thể gắn với tâm trạng, hành động, cử chỉ:

+ Đêm trước khi về giỗ ông: không đi ngủ sớm, đặt con ngủ yên bên chồng xong lại lật đật xách dao ra sau vườn chuối, loay hoay một lúc lâu cô mới đem được buồng chuối mật vào nhà, để vào một góc thật kín vì cô sự nửa đêm chuột đến khới; qua bên nhà cô Thị mượn đôi hoa tai vàng và cái nón lá mới → cẩn thận, chu đáo, một chút sĩ diện.

+ Trên đường về làng: nhớ những ngày khi còn ở làng, nhớ bạn, mỏi chân nhưng vẫn đi bộ để dành dụm tiền mua quà cho em → giàu tình cảm, ý thức rõ về hoàn cảnh của mình.

+ Khi về đến làng: gặp ai cũng đón chào niềm nở, lòng cô lúc ấy nhẹ nhàng và vui sướng lắm…→ hạnh phúc, tự hào.

+ Khi về đến nhà: thấy mẹ mừng tủi, xoa đầu các em, rưng rưng nước mắt, cho mỗi em năm xu, hứa với mẹ sẽ gửi cho cặp quần áo mới…→ hạnh phúc, quan tâm tới các em, hiếu thảo với cha mẹ.

+ Khi trở lại nhà chồng: cô Thảo lại làm việc từ sáng sớm đến chiều, tối tăm cả mày mặt, lúc nào cô cũng nhớ đến mẹ nghèo, đến em thơ, nhưng nhớ thì lòng cô lại bùi ngùi, trí cô lại bận rộn; những lúc nhàn rỗi, cô lại ra đứng cửa sau vơ vẩn nhìn về làng Quận Lão → chăm chỉ, hiếu thảo, tình cảm.

=> Vai trò của nghệ thuật xây dựng nhân vật trong việc thể hiện chủ đề của truyện:

- Xây dựng thành công hình tượng nhân vật cô Thảo mang trong mình nhiều nét đẹp đáng quý: giàu tình yêu thương người thân, gia đình; chăm chỉ, biết vun vén, nặng lòng với quê hương.

- Qua các nhân vật, nhà văn Thanh Tịnh nói lên nỗi lòng của người con gái lấy chồng xa quê, thể hiện mong ước về cuộc sống bình dị, chân thành, ca ngợi những con người quê hương luôn giàu tình người, tình quê.

3. Kết bài: Khẳng định ý nghĩa của vấn đề nghị luận.

Quê hương là nơi ta sinh ra, lớn lên, gắn bó suốt tuổi thơ, khi xa thì quê mẹ là nơi chốn yêu thương để ta nhớ, lúc buồn khổ ta hướng về để được sẻ chia. Truyện ngắn đã khơi dậy trong mỗi chúng ta tình yêu gia đình, yêu quê hương sâu sắc.

BÀI LÀM

Truyện ngắn "Quê Mẹ" của Thanh Tịnh là một tác phẩm văn học sâu sắc, mang đậm tình cảm gia đình và lòng yêu quê hương. Tác phẩm thể hiện những xúc cảm sâu lắng của một người con xa quê khi nhớ về người mẹ tần tảo, hi sinh và tình yêu thương vô bờ bến mà mẹ dành cho mình. Thông qua những chi tiết giản dị nhưng đầy xúc động, Thanh Tịnh đã khắc họa một bức tranh sinh động về tình cảm gia đình và tình yêu quê hương.

Mở đầu câu chuyện, nhân vật tôi – một người con trai đang sống xa quê – đã nhớ về quê hương, về người mẹ tần tảo một mình nuôi dưỡng anh. Lòng tôi đau đáu khi nghĩ về hình ảnh người mẹ già, suốt bao năm tháng chăm sóc gia đình, chăm sóc con cái với tất cả sự hy sinh. Trong tâm trí của nhân vật, mẹ luôn là hình mẫu của sự vĩ đại, là người duy nhất có thể đem lại cho anh cảm giác yên bình và bình an trong cuộc sống.

Tác giả không miêu tả mẹ qua những lời nói hoa mỹ hay tỏ ra quá cảm động, mà thông qua những chi tiết nhỏ, những hành động giản dị nhưng đầy tình cảm mà mẹ dành cho con. Ví dụ, cảnh tượng người mẹ tắm gội cho con, hay những khi người mẹ tất bật lo toan cho cuộc sống gia đình trong những ngày hè oi ả. Những chi tiết này tuy nhỏ bé nhưng chứa đựng biết bao tình cảm chân thành mà mẹ dành cho con, tạo nên một bức tranh ấm áp về tình mẫu tử.

Không chỉ dừng lại ở tình cảm gia đình, tác phẩm "Quê Mẹ" còn khắc họa tình yêu quê hương mãnh liệt của nhân vật tôi. Hình ảnh quê hương hiện lên trong tâm trí người con với vẻ đẹp giản dị nhưng đầy đằm thắm. Từ những ngôi nhà mái lá đơn sơ đến những cánh đồng lúa bát ngát, từ những con đường làng lặng lẽ cho đến những làn sóng vỗ về bờ cát trắng, quê hương hiện lên như một bức tranh toàn diện về một vùng đất bình dị mà thân thuộc.

Nhân vật tôi đã rời xa quê hương để lập nghiệp, nhưng tâm hồn anh luôn hướng về quê mẹ. Những ký ức về quê hương luôn sống mãi trong trái tim người con, dù thời gian có trôi đi. Những câu chuyện về quê hương của mẹ, những kỷ niệm về những mùa lúa chín, những buổi chiều về qua con đường làng, tất cả như những làn sóng vỗ về trong tâm hồn người con.

Nghệ thuật miêu tả của Thanh Tịnh trong "Quê Mẹ" vô cùng tinh tế và giàu hình ảnh. Qua từng lời kể, từng chi tiết, tác giả đã khắc họa một cách chân thực về tình cảm gia đình và quê hương. Ngôn ngữ trong tác phẩm giản dị nhưng đầy cảm xúc, thể hiện rõ sự giản dị trong tình cảm của nhân vật và sự chân thành trong những mối quan hệ gia đình.

Đặc biệt, cách tác giả sử dụng đối thoại trong truyện cũng rất đáng chú ý. Những cuộc trò chuyện giữa nhân vật tôi và mẹ không chỉ thể hiện mối quan hệ gần gũi, thân thiết mà còn bộc lộ sự đồng điệu trong tâm hồn giữa hai người. Những lời nói đơn giản nhưng đầy ấm áp, dễ dàng chạm đến trái tim người đọc.

Tác phẩm "Quê Mẹ" không chỉ dừng lại ở việc miêu tả tình cảm gia đình, mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về tình yêu quê hương và lòng hiếu thảo. Qua đó, tác giả muốn nhắc nhở chúng ta về những giá trị truyền thống, về tình cảm thiêng liêng mà con cái cần dành cho cha mẹ, và về tình yêu quê hương – một phần không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi con người.

Truyện ngắn "Quê Mẹ" của Thanh Tịnh là một tác phẩm xuất sắc về tình cảm gia đình và quê hương. Qua những chi tiết giản dị nhưng đầy cảm xúc, tác phẩm đã khắc họa sâu sắc tình yêu thương vô bờ của người mẹ, cũng như tình cảm đong đầy mà con cái dành cho quê hương, gia đình. Tình yêu quê hương, tình mẫu tử và sự hiếu thảo là những chủ đề vĩnh cửu trong văn học, và "Quê Mẹ" đã làm rất tốt trong việc truyền tải những giá trị ấy đến với người đọc.